Κ.Α.Σ.: Ξεμπλοκάρει το έργο αντιπλημμυρικής προστασίας Αρχαγγέλου

• Η συνε­δρί­αση της 6ης Αυγού­στου οδηγεί σε έγκριση της μελέτης • Διευ­κρι­νί­σεις της Γενικής Διεύ­θυν­σης Αρχαιο­τή­των και Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού στη «δημο­κρα­τική»

Η έντονη δημόσια συζή­τηση που ξέσπασε τις τελευ­ταίες ημέρες για την Τάφρο Τ1 στον Αρχάγ­γελο Ρόδου βρίσκει πλέον νέα αφε­τη­ρία, μετά από ανα­κοί­νωση του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού προς τη «δημο­κρα­τική» που γνω­στο­ποιεί, μεταξύ άλλων, ότι το Κεντρικό Αρχαιο­λο­γικό Συμ­βού­λιο γνω­μο­δό­τησε υπέρ της έγκρι­σης της μελέτης.

Το έργο, ενταγ­μένο στο ΕΣΠΑ 2021-2027 και συνο­λι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού 5,16 εκατ. ευρώ για την Τάφρο Τ1, είχε βρεθεί στο επί­κε­ντρο αντι­πα­ρά­θε­σης ανάμεσα στην ανάγκη άμεσης αντι­πλημ­μυ­ρι­κής θωρά­κι­σης και την προ­στα­σία του κηρυγ­μέ­νου αρχαιο­λο­γι­κού χώρου ως και της «αισθη­τι­κής» των έργων.

Η διαμάχη και η ιστο­ρική «σκιά»

Ο Αρχάγ­γε­λος Ρόδου, με ιστο­ρικά κατά­λοιπα από την ύστερη νεο­λι­θική περίοδο έως τα μεσαιω­νικά χρόνια, απο­τε­λεί έναν από τους πλέον ευά­λω­τους οικι­σμούς του νησιού σε ακραία καιρικά φαι­νό­μενα. Η ανάγκη για αντι­πλημ­μυ­ρική προ­στα­σία είναι τεκ­μη­ριω­μένη από δεκα­ε­τίες, καθώς οι στενοί δρόμοι και οι υφι­στά­με­νες παρεμ­βά­σεις σε ρέματα δεν επαρ­κούν για την απορροή των ομβρίων.

Η Αρχαιο­λο­γική Υπη­ρε­σία είχε εκφρά­σει επι­φυ­λά­ξεις για την αισθη­τική και περι­βαλ­λο­ντική επί­πτωση της Τάφρου Τ1, τονί­ζο­ντας ότι η όδευσή της περνά κοντά από αρχαία λατο­μεία, μυκη­ναϊ­κούς τάφους και παρα­δο­σια­κές ανα­λημ­μα­τι­κές κατα­σκευές. Η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου, από την άλλη, επέμενε πως οι προ­σαρ­μο­γές στη χάραξη και οι τεχνι­κές βελ­τιώ­σεις αρκούν για να προ­στα­τεύ­σουν τα μνημεία, ενώ παράλ­ληλα εξα­σφα­λί­ζε­ται η ασφά­λεια των κατοί­κων.

Το χρονικό της δια­μά­χης

Πιο συγκε­κρι­μένα η Τάφρος Τ1 έχει σχε­δια­στεί να λει­τουρ­γεί ως ανοιχτή απο­στραγ­γι­στική υποδομή στους πρό­πο­δες των υψω­μά­των Κάραβος και Προ­φή­της Ηλίας, μήκους 3.180 μέτρων και πλάτους που κατά τόπους φτάνει τα 20 μέτρα. Στόχος της είναι να συλ­λέ­γει τα όμβρια ύδατα και να τα εκτρέ­πει μακριά από τον αστικό ιστό του Αρχαγ­γέ­λου, όπου οι στενοί δρόμοι και οι παλαιό­τε­ρες αυθαί­ρε­τες παρεμ­βά­σεις σε ρέματα έχουν μειώσει δρα­μα­τικά την υδραυ­λική ικα­νό­τητα απορ­ροής.

Από την πρώτη στιγμή, η Εφορεία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου κατέ­γραψε πλήθος αρχαιο­λο­γι­κών ευρη­μά­των κατά μήκος της χάραξης: ίχνη αρχαίων λατο­μείων, μυκη­ναϊ­κούς τάφους, σπη­λαιώ­δεις κατα­σκευές πιθανής ταφικής χρήσης και εκτε­τα­μένα συστή­ματα ξερο­λι­θιών που απο­τυ­πώ­νουν τη γεωρ­γική οργά­νωση του τοπίου εδώ και αιώνες.

Κομβικό σημείο της ένστα­σης ήταν η διέ­λευση της Τ1 «πάνω ακριβώς» από ταφικό συγκρό­τημα στην περιοχή Φελ­λα­δού­νια, αλλά και η εκτί­μηση ότι η διατομή της τάφρου θα απο­τε­λεί «μόνιμη πληγή ορατή από παντού», αλλοιώ­νο­ντας τους άξονες θέασης από και προς την εθνική οδό Ρόδου–Λίνδου. Με λίγα λόγια δεν άρεσε στην Αρχαιο­λο­γία και η… «αισθη­τική» του έργου.

Οι τεχνι­κές αντι­προ­τά­σεις και οι καθυ­στε­ρή­σεις

Η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου υπε­ρα­σπί­στηκε τη μελέτη, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι η όδευση έχει ήδη τρο­πο­ποι­η­θεί ώστε να απο­φεύ­γει τις πιο κρί­σι­μες αρχαιο­λο­γι­κές θέσεις και ότι τα περισ­σό­τερα μνημεία βρί­σκο­νται σε απο­στά­σεις εκα­το­ντά­δων μέτρων από τη ζώνη επέμ­βα­σης. Παράλ­ληλα, επι­ση­μάν­θηκε ότι η ιδέα μιας τάφρου νότια του οικι­σμού έχει τεθεί ήδη από τη δεκα­ε­τία του ’90 και ότι τμήμα του έργου είχε εγκρι­θεί και ξεκι­νή­σει στις αρχές της δεκα­ε­τίας του 2000.

Ωστόσο, οι επι­φυ­λά­ξεις της Εφο­ρείας, κατα­γε­γραμ­μέ­νες επι­σή­μως στις 3 Αυγού­στου 2025, έθεσαν το έργο σε τροχιά νέων μελετών και πιθανών καθυ­στε­ρή­σεων, γεγονός που ενί­σχυσε τον κίνδυνο απώ­λειας χρη­μα­το­δό­τη­σης λόγω των αυστη­ρών χρο­νο­δια­γραμ­μά­των του ΕΣΠΑ.

Η ανα­κοί­νωση – απά­ντηση του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού

Στην επίσημη τοπο­θέ­τησή της, η Γενική Διεύ­θυνση Αρχαιο­τή­των και Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς ανα­φέ­ρει:

«Με αφορμή το σημε­ρινό σας δημο­σί­ευμα με τίτλο: Η αρχαιο­λο­γία “φρε­νά­ρει” έργο αντι­πλημ­μυ­ρι­κής θωρά­κι­σης στον Αρχάγ­γελο για … αισθη­τι­κούς λόγους, η Γενική Διεύ­θυνση Αρχαιο­τή­των και Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού σάς ενη­με­ρώ­νει ότι:

Η μελέτη περι­βαλ­λο­ντι­κών επι­πτώ­σεων του έργου “Αντι­πλημ­μυ­ρική προ­στα­σία Αρχαγ­γέ­λου Ρόδου” εξε­τά­στηκε από το Κεντρικό Αρχαιο­λο­γικό Συμ­βού­λιο στην υπ. 31 Συνε­δρί­ασή του, στις 06/08/2025. Το έργο εμπί­πτει εξ ολο­κλή­ρου στον κηρυγ­μένο αρχαιο­λο­γικό χώρο του Αρχαγ­γέ­λου. Στην ευρύ­τερη περιοχή του σημε­ρι­νού Αρχαγ­γέ­λου εντο­πί­ζο­νται σημα­ντι­κό­τατα αρχαιο­λο­γικά κατά­λοιπά, που χρο­νο­λο­γού­νται από την ύστερη νεο­λι­θική περίοδο μέχρι τα μεσαιω­νικά χρόνια, αλλά και μνημεία της περιό­δου της τουρ­κο­κρα­τίας και των νεό­τε­ρων χρόνων, με πλέον περί­βλε­πτο το μεσαιω­νικό κάστρο στο μέσον του οικι­σμού.

Η βασική φιλο­σο­φία χαρά­ξεως των έργων αντι­πλημ­μυ­ρι­κής προ­στα­σίας είναι να εκτρα­πούν τα όμβρια εκτός του οικι­σμού του Αρχαγ­γέ­λου, διότι είναι αδύνατη η κατα­σκευή έργων απορ­ροής της πλημ­μυ­ρι­κής παροχής μέσα στους στενούς δρόμους του οικι­σμού. Ως εκ τούτου, το εν θέματι έργο, συνο­λι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού 14.500.000 ευρώ, περι­λαμ­βά­νει επεμ­βά­σεις μεγάλης κλί­μα­κας. Πιο ανα­λυ­τικά προ­βλέ­πε­ται η κατα­σκευή δύο απο­στραγ­γι­στι­κών συλ­λε­κτή­ριων τάφρων (τάφροι Τ1 και Τ2), μικρό­τερα τεχνικά έργα, καθώς και η δια­μόρ­φωση των συμ­βαλ­λό­ντων φυσικών ρεμάτων Λιβάδια-Μάκρωνας και Αγίου Γεωρ­γίου με καθα­ρι­σμούς, δια­πλα­τύν­σεις και υπο­γειο­ποι­ή­σεις.

Ιδιαι­τέ­ρως η Τάφρος Τ1, η οποία περι­τρέ­χει τον οικισμό από νότια, επί των υπω­ρειών των ορέων Κάραβος και Προ­φή­της Ηλίας, συνο­λι­κού μήκους 1.270 μέτρα, θα παρα­λαμ­βά­νει την επι­φα­νειακή απορροή υδάτων από τα υψώματα αυτά και θα την εκτρέ­πει προς το ρέμα Μάκρωνα, μήκους 3.180 μ. Για την κατα­σκευή της Τάφρου προ­βλέ­πε­ται διά­νοιξη ορύγ­μα­τος πλάτους 1,5μ. με εκτε­τα­μέ­νες εργα­σίες εκβρα­χι­σμού, εντός του οποίου θα κατα­σκευα­στεί ανοιχτή τάφρος από σκυ­ρό­δεμα για τη συλλογή των ομβρίων και θα δια­μορ­φω­θεί παράλ­ληλη οδο­ποιΐα συντή­ρη­σης της τάφρου, πλάτους 5μ. Μαζί με τη στήριξη των βόρειων πρανών, οι κατά μήκος προ­βλε­πό­με­νες επεμ­βά­σεις φθάνουν κατά τόπους σε πλάτος έως 20μ. Τα παρα­πάνω τεχνικά στοι­χεία, καθώς και αρχαιό­τη­τες που εντο­πί­ζο­νται -ιδιαιτέρως στο δυτικό τμήμα της προ­βλε­πό­με­νης όδευσης της τάφρου Τ1- οδή­γη­σαν την Εφορεία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου στη δια­τύ­πωση επι­φυ­λά­ξεων ανα­φο­ρικά με την αισθη­τική βλάβη που τυχόν θα προ­κα­λού­σαν τα υψηλά πρανή της εκσκα­φής που δημιουρ­γού­νται από τους εκβρα­χι­σμούς περι­με­τρικά του οικι­σμού και του αρχαιο­λο­γι­κού χώρου. Ωστόσο, το Κεντρικό Αρχαιο­λο­γικό Συμ­βού­λιο στην ανωτέρω συνε­δρία του, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη ότι: 1. Πρό­κει­ται για έργο υπο­δο­μής, ιδιαι­τέ­ρως σημα­ντι­κού και ανα­γκαίου για την ικα­νο­ποί­ηση ζωτικών αναγκών του κοι­νω­νι­κού συνόλου, 2. Ότι το νησί της Ρόδου, έχει υποστεί τα τελευ­ταία 25 χρόνια σημα­ντι­κές πλημ­μύ­ρες, συνέ­πεια των οποίων ήταν οι κατα­στρο­φές σε ιδιο­κτη­σίες και σε επι­χει­ρή­σεις, αλλά κυρίως η απώλεια ανθρω­πί­νων ζωών, και 3. Την πρόταση των μελε­τη­τών για παρά­καμψη της όδευσής της Τάφρου Τ1, ώστε να μην θιγεί το αρχαίο λατο­μείο, γνω­μο­δό­τησε υπέρ της έγκρι­σης της μελέτης, θέτο­ντας όρους με τους οποίους επι­διώ­κε­ται ο βέλ­τι­στος συν­δυα­σμός της προ­στα­σίας των αρχαιο­τή­των -τις οποίες συναντά η όδευση του αντι­πλημ­μυ­ρι­κού έργου- με την έγκαιρη ολο­κλή­ρωσή του.

Η σχετική Απόφαση βρί­σκε­ται στο στάδιο της διοι­κη­τι­κής επε­ξερ­γα­σίας».

Η επόμενη μέρα

Η γνω­μο­δό­τηση του ΚΑΣ δεν σημαί­νει άμεση έναρξη εργα­σιών, αλλά ανοίγει τον δρόμο για την ολο­κλή­ρωση των διοι­κη­τι­κών δια­δι­κα­σιών και την απορ­ρό­φηση των κοι­νο­τι­κών πόρων πριν χαθούν τα χρονικά περι­θώ­ρια. Ο Αρχάγ­γε­λος μπαίνει έτσι σε μια κρίσιμη φάση, όπου οι τεχνι­κές υπη­ρε­σίες και οι αρχαιο­λό­γοι καλού­νται να συνυ­πάρ­ξουν στο ίδιο σχέδιο: να σωθεί το χωριό από τις πλημ­μύ­ρες χωρίς να πλη­γω­θεί η ιστο­ρική του ταυ­τό­τητα.