Κ.Α.Σ.: Ξεμπλοκάρει το έργο αντιπλημμυρικής προστασίας Αρχαγγέλου

• Η συ­νε­δρί­α­ση της 6ης Αυ­γού­στου οδη­γεί σε έγκρι­ση της με­λέ­της • Διευ­κρι­νί­σεις της Γε­νι­κής Διεύ­θυν­σης Αρ­χαιο­τή­των και Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς του Υπουρ­γεί­ου Πο­λι­τι­σμού στη «δη­μο­κρα­τι­κή»

Η έντο­νη δη­μό­σια συ­ζή­τη­ση που ξέ­σπα­σε τις τε­λευ­ταί­ες ημέ­ρες για την Τάφρο Τ1 στον Αρ­χάγ­γε­λο Ρόδου βρί­σκει πλέον νέα αφε­τη­ρία, μετά από ανα­κοί­νω­ση του Υπουρ­γεί­ου Πο­λι­τι­σμού προς τη «δη­μο­κρα­τι­κή» που γνω­στο­ποιεί, με­τα­ξύ άλλων, ότι το Κε­ντρι­κό Αρ­χαιο­λο­γι­κό Συμ­βού­λιο γνω­μο­δό­τη­σε υπέρ της έγκρι­σης της με­λέ­της.

Το έργο, ενταγ­μέ­νο στο ΕΣΠΑ 2021-2027 και συ­νο­λι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού 5,16 εκατ. ευρώ για την Τάφρο Τ1, είχε βρε­θεί στο επί­κε­ντρο αντι­πα­ρά­θε­σης ανά­με­σα στην ανά­γκη άμε­σης αντι­πλημ­μυ­ρι­κής θω­ρά­κι­σης και την προ­στα­σία του κη­ρυγ­μέ­νου αρ­χαιο­λο­γι­κού χώρου ως και της «αι­σθη­τι­κής» των έργων.

Η δια­μά­χη και η ιστο­ρι­κή «σκιά»

Ο Αρ­χάγ­γε­λος Ρόδου, με ιστο­ρι­κά κα­τά­λοι­πα από την ύστε­ρη νε­ο­λι­θι­κή πε­ρί­ο­δο έως τα με­σαιω­νι­κά χρό­νια, απο­τε­λεί έναν από τους πλέον ευά­λω­τους οι­κι­σμούς του νη­σιού σε ακραία και­ρι­κά φαι­νό­με­να. Η ανά­γκη για αντι­πλημ­μυ­ρι­κή προ­στα­σία είναι τεκ­μη­ριω­μέ­νη από δε­κα­ε­τί­ες, καθώς οι στε­νοί δρό­μοι και οι υφι­στά­με­νες πα­ρεμ­βά­σεις σε ρέ­μα­τα δεν επαρ­κούν για την απορ­ροή των ομ­βρί­ων.

Η Αρ­χαιο­λο­γι­κή Υπη­ρε­σία είχε εκ­φρά­σει επι­φυ­λά­ξεις για την αι­σθη­τι­κή και πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή επί­πτω­ση της Τά­φρου Τ1, το­νί­ζο­ντας ότι η όδευ­σή της περνά κοντά από αρ­χαία λα­το­μεία, μυ­κη­ναϊ­κούς τά­φους και πα­ρα­δο­σια­κές ανα­λημ­μα­τι­κές κα­τα­σκευ­ές. Η Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου, από την άλλη, επέ­με­νε πως οι προ­σαρ­μο­γές στη χά­ρα­ξη και οι τε­χνι­κές βελ­τιώ­σεις αρ­κούν για να προ­στα­τεύ­σουν τα μνη­μεία, ενώ πα­ράλ­λη­λα εξα­σφα­λί­ζε­ται η ασφά­λεια των κα­τοί­κων.

Το χρο­νι­κό της δια­μά­χης

Πιο συ­γκε­κρι­μέ­να η Τά­φρος Τ1 έχει σχε­δια­στεί να λει­τουρ­γεί ως ανοι­χτή απο­στραγ­γι­στι­κή υπο­δο­μή στους πρό­πο­δες των υψω­μά­των Κά­ρα­βος και Προ­φή­της Ηλίας, μή­κους 3.180 μέ­τρων και πλά­τους που κατά τό­πους φτά­νει τα 20 μέτρα. Στό­χος της είναι να συλ­λέ­γει τα όμ­βρια ύδατα και να τα εκτρέ­πει μα­κριά από τον αστι­κό ιστό του Αρ­χαγ­γέ­λου, όπου οι στε­νοί δρό­μοι και οι πα­λαιό­τε­ρες αυ­θαί­ρε­τες πα­ρεμ­βά­σεις σε ρέ­μα­τα έχουν μειώ­σει δρα­μα­τι­κά την υδραυ­λι­κή ικα­νό­τη­τα απορ­ρο­ής.

Από την πρώτη στιγ­μή, η Εφο­ρεία Αρ­χαιο­τή­των Δω­δε­κα­νή­σου κα­τέ­γρα­ψε πλή­θος αρ­χαιο­λο­γι­κών ευ­ρη­μά­των κατά μήκος της χά­ρα­ξης: ίχνη αρ­χαί­ων λα­το­μεί­ων, μυ­κη­ναϊ­κούς τά­φους, σπη­λαιώ­δεις κα­τα­σκευ­ές πι­θα­νής τα­φι­κής χρή­σης και εκτε­τα­μέ­να συ­στή­μα­τα ξε­ρο­λι­θιών που απο­τυ­πώ­νουν τη γε­ωρ­γι­κή ορ­γά­νω­ση του το­πί­ου εδώ και αιώ­νες.

Κομ­βι­κό ση­μείο της έν­στα­σης ήταν η διέ­λευ­ση της Τ1 «πάνω ακρι­βώς» από τα­φι­κό συ­γκρό­τη­μα στην πε­ριο­χή Φελ­λα­δού­νια, αλλά και η εκτί­μη­ση ότι η δια­το­μή της τά­φρου θα απο­τε­λεί «μό­νι­μη πληγή ορατή από πα­ντού», αλ­λοιώ­νο­ντας τους άξο­νες θέ­α­σης από και προς την εθνι­κή οδό Ρόδου–Λίν­δου. Με λίγα λόγια δεν άρεσε στην Αρ­χαιο­λο­γία και η… «αι­σθη­τι­κή» του έργου.

Οι τε­χνι­κές αντι­προ­τά­σεις και οι κα­θυ­στε­ρή­σεις

Η Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου υπε­ρα­σπί­στη­κε τη με­λέ­τη, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι η όδευ­ση έχει ήδη τρο­πο­ποι­η­θεί ώστε να απο­φεύ­γει τις πιο κρί­σι­μες αρ­χαιο­λο­γι­κές θέ­σεις και ότι τα πε­ρισ­σό­τε­ρα μνη­μεία βρί­σκο­νται σε απο­στά­σεις εκα­το­ντά­δων μέ­τρων από τη ζώνη επέμ­βα­σης. Πα­ράλ­λη­λα, επι­ση­μάν­θη­κε ότι η ιδέα μιας τά­φρου νότια του οι­κι­σμού έχει τεθεί ήδη από τη δε­κα­ε­τία του ’90 και ότι τμήμα του έργου είχε εγκρι­θεί και ξε­κι­νή­σει στις αρχές της δε­κα­ε­τί­ας του 2000.

Ωστό­σο, οι επι­φυ­λά­ξεις της Εφο­ρεί­ας, κα­τα­γε­γραμ­μέ­νες επι­σή­μως στις 3 Αυ­γού­στου 2025, έθε­σαν το έργο σε τρο­χιά νέων με­λε­τών και πι­θα­νών κα­θυ­στε­ρή­σε­ων, γε­γο­νός που ενί­σχυ­σε τον κίν­δυ­νο απώ­λειας χρη­μα­το­δό­τη­σης λόγω των αυ­στη­ρών χρο­νο­δια­γραμ­μά­των του ΕΣΠΑ.

Η ανα­κοί­νω­ση – απά­ντη­ση του Υπουρ­γεί­ου Πο­λι­τι­σμού

Στην επί­ση­μη το­πο­θέ­τη­σή της, η Γε­νι­κή Διεύ­θυν­ση Αρ­χαιο­τή­των και Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς ανα­φέ­ρει:

«Με αφορ­μή το ση­με­ρι­νό σας δη­μο­σί­ευ­μα με τίτλο: Η αρ­χαιο­λο­γία “φρε­νά­ρει” έργο αντι­πλημ­μυ­ρι­κής θω­ρά­κι­σης στον Αρ­χάγ­γε­λο για … αι­σθη­τι­κούς λό­γους, η Γε­νι­κή Διεύ­θυν­ση Αρ­χαιο­τή­των και Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς του Υπουρ­γεί­ου Πο­λι­τι­σμού σάς ενη­με­ρώ­νει ότι:

Η με­λέ­τη πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κών επι­πτώ­σε­ων του έργου “Αντι­πλημ­μυ­ρι­κή προ­στα­σία Αρ­χαγ­γέ­λου Ρόδου” εξε­τά­στη­κε από το Κε­ντρι­κό Αρ­χαιο­λο­γι­κό Συμ­βού­λιο στην υπ. 31 Συ­νε­δρί­α­σή του, στις 06/08/2025. Το έργο εμπί­πτει εξ ολο­κλή­ρου στον κη­ρυγ­μέ­νο αρ­χαιο­λο­γι­κό χώρο του Αρ­χαγ­γέ­λου. Στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή του ση­με­ρι­νού Αρ­χαγ­γέ­λου εντο­πί­ζο­νται ση­μα­ντι­κό­τα­τα αρ­χαιο­λο­γι­κά κα­τά­λοι­πά, που χρο­νο­λο­γού­νται από την ύστε­ρη νε­ο­λι­θι­κή πε­ρί­ο­δο μέχρι τα με­σαιω­νι­κά χρό­νια, αλλά και μνη­μεία της πε­ριό­δου της τουρ­κο­κρα­τί­ας και των νε­ό­τε­ρων χρό­νων, με πλέον πε­ρί­βλε­πτο το με­σαιω­νι­κό κά­στρο στο μέσον του οι­κι­σμού.

Η βα­σι­κή φι­λο­σο­φία χα­ρά­ξε­ως των έργων αντι­πλημ­μυ­ρι­κής προ­στα­σί­ας είναι να εκτρα­πούν τα όμ­βρια εκτός του οι­κι­σμού του Αρ­χαγ­γέ­λου, διότι είναι αδύ­να­τη η κα­τα­σκευή έργων απορ­ρο­ής της πλημ­μυ­ρι­κής πα­ρο­χής μέσα στους στε­νούς δρό­μους του οι­κι­σμού. Ως εκ τού­του, το εν θέ­μα­τι έργο, συ­νο­λι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού 14.500.000 ευρώ, πε­ρι­λαμ­βά­νει επεμ­βά­σεις με­γά­λης κλί­μα­κας. Πιο ανα­λυ­τι­κά προ­βλέ­πε­ται η κα­τα­σκευή δύο απο­στραγ­γι­στι­κών συλ­λε­κτή­ριων τά­φρων (τά­φροι Τ1 και Τ2), μι­κρό­τε­ρα τε­χνι­κά έργα, καθώς και η δια­μόρ­φω­ση των συμ­βαλ­λό­ντων φυ­σι­κών ρε­μά­των Λι­βά­δια-Μά­κρω­νας και Αγίου Γε­ωρ­γί­ου με κα­θα­ρι­σμούς, δια­πλα­τύν­σεις και υπο­γειο­ποι­ή­σεις.

Ιδιαι­τέ­ρως η Τά­φρος Τ1, η οποία πε­ρι­τρέ­χει τον οι­κι­σμό από νότια, επί των υπω­ρειών των ορέων Κά­ρα­βος και Προ­φή­της Ηλίας, συ­νο­λι­κού μή­κους 1.270 μέτρα, θα πα­ρα­λαμ­βά­νει την επι­φα­νεια­κή απορ­ροή υδά­των από τα υψώ­μα­τα αυτά και θα την εκτρέ­πει προς το ρέμα Μά­κρω­να, μή­κους 3.180 μ. Για την κα­τα­σκευή της Τά­φρου προ­βλέ­πε­ται διά­νοι­ξη ορύγ­μα­τος πλά­τους 1,5μ. με εκτε­τα­μέ­νες ερ­γα­σί­ες εκ­βρα­χι­σμού, εντός του οποί­ου θα κα­τα­σκευα­στεί ανοι­χτή τά­φρος από σκυ­ρό­δε­μα για τη συλ­λο­γή των ομ­βρί­ων και θα δια­μορ­φω­θεί πα­ράλ­λη­λη οδο­ποι­ΐα συ­ντή­ρη­σης της τά­φρου, πλά­τους 5μ. Μαζί με τη στή­ρι­ξη των βό­ρειων πρα­νών, οι κατά μήκος προ­βλε­πό­με­νες επεμ­βά­σεις φθά­νουν κατά τό­πους σε πλά­τος έως 20μ. Τα πα­ρα­πά­νω τε­χνι­κά στοι­χεία, καθώς και αρ­χαιό­τη­τες που εντο­πί­ζο­νται -ιδιαι­τέ­ρως στο δυ­τι­κό τμήμα της προ­βλε­πό­με­νης όδευ­σης της τά­φρου Τ1- οδή­γη­σαν την Εφο­ρεία Αρ­χαιο­τή­των Δω­δε­κα­νή­σου στη δια­τύ­πω­ση επι­φυ­λά­ξε­ων ανα­φο­ρι­κά με την αι­σθη­τι­κή βλάβη που τυχόν θα προ­κα­λού­σαν τα υψηλά πρανή της εκ­σκα­φής που δη­μιουρ­γού­νται από τους εκ­βρα­χι­σμούς πε­ρι­με­τρι­κά του οι­κι­σμού και του αρ­χαιο­λο­γι­κού χώρου. Ωστό­σο, το Κε­ντρι­κό Αρ­χαιο­λο­γι­κό Συμ­βού­λιο στην ανω­τέ­ρω συ­νε­δρία του, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη ότι: 1. Πρό­κει­ται για έργο υπο­δο­μής, ιδιαι­τέ­ρως ση­μα­ντι­κού και ανα­γκαί­ου για την ικα­νο­ποί­η­ση ζω­τι­κών ανα­γκών του κοι­νω­νι­κού συ­νό­λου, 2. Ότι το νησί της Ρόδου, έχει υπο­στεί τα τε­λευ­ταία 25 χρό­νια ση­μα­ντι­κές πλημ­μύ­ρες, συ­νέ­πεια των οποί­ων ήταν οι κα­τα­στρο­φές σε ιδιο­κτη­σί­ες και σε επι­χει­ρή­σεις, αλλά κυ­ρί­ως η απώ­λεια αν­θρω­πί­νων ζωών, και 3. Την πρό­τα­ση των με­λε­τη­τών για πα­ρά­καμ­ψη της όδευ­σής της Τά­φρου Τ1, ώστε να μην θιγεί το αρ­χαίο λα­το­μείο, γνω­μο­δό­τη­σε υπέρ της έγκρι­σης της με­λέ­της, θέ­το­ντας όρους με τους οποί­ους επι­διώ­κε­ται ο βέλ­τι­στος συν­δυα­σμός της προ­στα­σί­ας των αρ­χαιο­τή­των -τις οποί­ες συ­να­ντά η όδευ­ση του αντι­πλημ­μυ­ρι­κού έργου- με την έγκαι­ρη ολο­κλή­ρω­σή του.

Η σχε­τι­κή Από­φα­ση βρί­σκε­ται στο στά­διο της διοι­κη­τι­κής επε­ξερ­γα­σί­ας».

Η επό­με­νη μέρα

Η γνω­μο­δό­τη­ση του ΚΑΣ δεν ση­μαί­νει άμεση έναρ­ξη ερ­γα­σιών, αλλά ανοί­γει τον δρόμο για την ολο­κλή­ρω­ση των διοι­κη­τι­κών δια­δι­κα­σιών και την απορ­ρό­φη­ση των κοι­νο­τι­κών πόρων πριν χα­θούν τα χρο­νι­κά πε­ρι­θώ­ρια. Ο Αρ­χάγ­γε­λος μπαί­νει έτσι σε μια κρί­σι­μη φάση, όπου οι τε­χνι­κές υπη­ρε­σί­ες και οι αρ­χαιο­λό­γοι κα­λού­νται να συ­νυ­πάρ­ξουν στο ίδιο σχέ­διο: να σωθεί το χωριό από τις πλημ­μύ­ρες χωρίς να πλη­γω­θεί η ιστο­ρι­κή του ταυ­τό­τη­τα.