Σπηλαιολόγοι και αρχαιολόγοι κράτησαν 3 χρόνια στα συρτάρια το αντιπλημμυρικό έργο του Αρχαγγέλου!

• Η Εφορεία Παλαιο­αν­θρω­πο­λο­γίας και Σπη­λαιο­λο­γίας γνω­μο­δό­τησε θετικά, ανέ­κρινε τη γνω­μο­δό­τησή της μέσα σε 26 ημέρες, σιώπησε για μήνες και πρό­τεινε να γνω­μο­δο­τή­σει αφού ξεκι­νή­σει το έργο, ενώ η Εφορεία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου χαρα­κτή­ρισε τη μισή μελέτη «ανε­πα­νόρ­θωτα κατα­στρο­φική» και την έστειλε στο ΚΑΣ. • Η Απο­κε­ντρω­μένη Διοί­κηση χρειά­στηκε δύο γραπτές συστά­σεις για να απο­σπά­σει μια απά­ντηση

Μετά τα θανα­τη­φόρα καιρικά φαι­νό­μενα της 14ης Οκτω­βρίου 2026 στον Αρχάγ­γελο, το ερώτημα ποιος ευθύ­νε­ται για το γεγονός ότι ένα μελε­τη­μένο και χρη­μα­το­δο­τη­μένο αντι­πλημ­μυ­ρικό έργο δεν έχει ακόμη δημο­πρα­τη­θεί έχει πλέον συγκε­κρι­μένη απά­ντηση.

Τα υπη­ρε­σιακά έγγραφα της Απο­κε­ντρω­μέ­νης Διοί­κη­σης Αιγαίου και των αρχαιο­λο­γι­κών υπη­ρε­σιών του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού, τα οποία απο­τυ­πώ­νουν βήμα προς βήμα την πορεία της περι­βαλ­λο­ντι­κής αδειο­δό­τη­σης, δεί­χνουν ότι το έργο δεν σκό­νταψε στην Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου, που είναι ο φορέας του, ούτε στην Απο­κε­ντρω­μένη Διοί­κηση, που πίεζε επα­νει­λημ­μένα για την επι­τά­χυνσή του. Σκό­νταψε σε δύο Εφο­ρείες του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού, η καθεμία από τις οποίες, με τον δικό της τρόπο, κράτησε όμηρο το έργο για ολό­κλη­ρους μήνες.

Η Εφορεία που είπε ναι, μετά όχι και μετά τίποτα

Ο φάκελος της Μελέτης Περι­βαλ­λο­ντι­κών Επι­πτώ­σεων του έργου «Αντι­πλημ­μυ­ρική προ­στα­σία του Αρχαγ­γέ­λου Ρόδου» δια­βι­βά­στηκε από την Απο­κε­ντρω­μένη Διοί­κηση Αιγαίου στις 4 Δεκεμ­βρίου 2024 προς τις συναρ­μό­διες υπη­ρε­σίες για γνω­μο­δό­τηση. Η Εφορεία Παλαιο­αν­θρω­πο­λο­γίας και Σπη­λαιο­λο­γίας του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού χρειά­στηκε σχεδόν 7 μήνες για να απα­ντή­σει. Στις 26 Ιουνίου 2025 γνω­μο­δό­τησε θετικά, με το προ­βλε­πό­μενο έντυπο αρχικής γνω­μο­δό­τη­σης.

Η θετική αυτή γνω­μο­δό­τηση έζησε 26 ημέρες. Στις 22 Ιουλίου 2025 η ίδια Εφορεία την ανα­κά­λεσε με νέο έγγραφό της, επι­κα­λού­μενη την ανάγκη διε­νέρ­γειας αυτο­ψίας. Από εκείνη τη στιγμή και για τους επό­με­νους 6 μήνες η Εφορεία δεν γνω­μο­δό­τησε. Η αυτοψία που η ίδια έκρινε ανα­γκαία δεν γινόταν, ενώ ο φάκελος παρέ­μενε ανοι­χτός χωρίς κανένα χρονικό ορί­ζο­ντα.

Το κόστος αυτής της σιωπής φάνηκε στις 16 Οκτω­βρίου 2025, όταν το Περι­φε­ρειακό Συμ­βού­λιο Περι­βαλ­λο­ντι­κής Αδειο­δό­τη­σης της Απο­κε­ντρω­μέ­νης Διοί­κη­σης Αιγαίου γνω­μο­δό­τησε ομο­φώ­νως υπέρ της έγκρι­σης των περι­βαλ­λο­ντι­κών όρων του έργου. Η ομόφωνη αυτή απόφαση, όμως, δεν μπο­ρούσε να ενερ­γο­ποι­η­θεί. Το συμ­βού­λιο έθεσε ως όρο η Απόφαση Έγκρι­σης Περι­βαλ­λο­ντι­κών Όρων να εκδοθεί μόνο μετά την ορι­στική γνω­μο­δό­τηση της Εφο­ρείας Παλαιο­αν­θρω­πο­λο­γίας και Σπη­λαιο­λο­γίας. Το έργο είχε περάσει το τελευ­ταίο θεσμικό σκα­λο­πάτι και παρέ­μενε ακι­νη­το­ποι­η­μένο, επειδή μια υπη­ρε­σία που είχε ήδη πει ναι και μετά το πήρε πίσω δεν έλεγε τίποτα.

Η πρώτη σύσταση και η απά­ντηση που ήταν για γέλια

Στις 17 Νοεμ­βρίου 2025 η Απο­κε­ντρω­μένη Διοί­κηση Αιγαίου απευ­θύ­νει στην Εφορεία το πρώτο έγγραφο επί­σπευ­σης. Ζητεί «άμεσες ενέρ­γειες» για να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί η αυτοψία και να δοθεί η γνω­μο­δό­τηση, και υπο­γραμ­μί­ζει ότι το έργο «αφορά σε δημόσιο συμ­φέ­ρον με ύψιστη σημασία για την τοπική κοι­νω­νία» και ότι «ανα­γκαιεί η αδειο­δό­τηση και υλο­ποί­ησή του το γρη­γο­ρό­τερο δυνατό». Το έγγραφο κοι­νο­ποιεί­ται στη Γενική Διεύ­θυνση Υπο­δο­μών της Περι­φέ­ρειας και στον ανάδοχο της μελέτης.

Η Εφορεία απαντά στις 26 Νοεμ­βρίου 2025 ότι θα γνω­μο­δο­τή­σει. Σε νεότερη τηλε­φω­νική επι­κοι­νω­νία, όμως, όπως κατα­γρά­φε­ται στο επόμενο έγγραφο της Απο­κε­ντρω­μέ­νης Διοί­κη­σης, διευ­κρι­νί­ζει ότι η γνω­μο­δό­τησή της «δύναται να γίνει στα πλαίσια προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νων αυτο­ψιών κατά την εξέλιξη του έργου». Η υπη­ρε­σία δηλαδή πρό­τεινε να γνω­μο­δο­τή­σει αφού ξεκι­νή­σουν οι εργα­σίες, όταν η γνω­μο­δό­τησή της ήταν ακριβώς το προ­α­παι­τού­μενο για να ξεκι­νή­σουν. Επρό­κειτο για πρόταση που ακύρωνε τον ίδιο τον λόγο ύπαρξης της δια­δι­κα­σίας στην οποία η Εφορεία συμ­με­τείχε.

Η δεύτερη σύσταση, ένα μάθημα νομο­θε­σίας και η απά­ντηση 13 μήνες μετά

Στις 8 Ιανουα­ρίου 2026 η Απο­κε­ντρω­μένη Διοί­κηση στέλνει δεύτερο έγγραφο, με θέμα «Υπεν­θύ­μιση παροχής γνω­μο­δό­τη­σης». Το Τμήμα Περι­βάλ­λο­ντος και Χωρικού Σχε­δια­σμού Δωδε­κα­νή­σου εξηγεί σε μια υπη­ρε­σία του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού ότι η γνω­μο­δό­τηση επί της ΜΠΕ «απο­τε­λεί βασική προ­ϋ­πό­θεση για την έκδοση της ΑΕΠΟ και σε κάθε περί­πτωση προη­γεί­ται της έναρξης του έργου». Ζητεί, «προ­κει­μέ­νου να απο­φευ­χθεί η άσκοπη αλλη­λο­γρα­φία και περαι­τέρω καθυ­στέ­ρηση στο χρο­νο­διά­γραμμα έναρξης του έργου», να διευ­κρι­νι­στεί αν η απά­ντηση της 26ης Νοεμ­βρίου 2025 απο­τε­λεί θετική εισή­γηση, προ­σφέ­ρο­ντας μάλιστα η ίδια τη λύση: να ενσω­μα­τω­θούν στην ΑΕΠΟ όροι για προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νες αυτο­ψίες κατά την υλο­ποί­ηση. Η Απο­κε­ντρω­μένη Διοί­κηση έκανε δηλαδή τη δουλειά που όφειλε να έχει κάνει η Εφορεία, για να της δώσει τρόπο να πει το ναι που είχε ήδη πει 7 μήνες νωρί­τερα.

Στις 16 Ιανουα­ρίου 2026, 8 ημέρες μετά τη δεύτερη όχληση και 13 μήνες μετά την απο­στολή του φακέλου, η Εφορεία Παλαιο­αν­θρω­πο­λο­γίας και Σπη­λαιο­λο­γίας έστειλε τελικά τη γνω­μο­δό­τησή της. Χρειά­στηκε η παρέμ­βαση άλλης κρα­τι­κής υπη­ρε­σίας, δύο γραπτές συστά­σεις και μια ενδιά­μεση τηλε­φω­νική πρόταση που αντέ­στρεφε τη λογική της αδειο­δό­τη­σης, για να παρα­χθεί ένα έγγραφο που είχε ήδη παρα­χθεί τον Ιούνιο του 2025 και ανα­κλη­θεί τον Ιούλιο.

Η Εφορεία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου και η «μόνιμη πληγή ορατή από παντού»

Το δεύτερο εμπόδιο ήταν ουσια­στι­κό­τερο και, σε αντί­θεση με το πρώτο, αιτιο­λο­γη­μένο. Στις 3 Αυγού­στου 2025 η Εφορεία Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου δια­βί­βασε προς τη Γενική Διεύ­θυνση Αρχαιο­τή­των του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού, με τον χαρα­κτη­ρι­σμό «εξαι­ρε­τικά επείγον», τις απόψεις της επί της μελέτης. Σύμφωνα με το έγγραφο, το έργο εμπί­πτει εξ ολο­κλή­ρου στον κηρυγ­μένο από το 2011 αρχαιο­λο­γικό χώρο του Αρχαγ­γέ­λου. Η μελέτη περι­λαμ­βά­νει την Τάφρο 1, μήκους 3.180 μέτρων, στις υπώ­ρειες των ορέων Κάραβος και Προ­φή­της Ηλίας, την Τάφρο 2, μήκους 2.158 μέτρων, και τη διευ­θέ­τηση των ρεμάτων Λει­βα­δίων Μάκρωνα και Αγίου Γεωρ­γίου. Ο συνο­λι­κός προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός ανα­φέ­ρε­ται στα 14.500.000 ευρώ, ποσό που δεν συμπί­πτει με τα 5.160.000 ευρώ της χρη­μα­το­δό­τη­σης που ανα­κοί­νωσε η Περι­φέ­ρεια, χωρίς η σχέση των δύο ποσών να διευ­κρι­νί­ζε­ται στα δια­θέ­σιμα στοι­χεία.

Η Εφορεία ανα­φέ­ρει ότι χρειά­στη­καν 3 ολο­ή­με­ρες αυτο­ψίες, από τις οποίες οι 2 έγιναν απο­κλει­στικά από δικά της στελέχη «καθώς υπήρξε δυσχέ­ρεια στον εν γένει συντο­νι­σμό», ενώ 500 μέτρα της χάραξης στους πρό­πο­δες του Κάραβου δεν ελέγ­χθη­καν καθόλου, επειδή βρί­σκο­νται σε περι­φραγ­μένα ιδιω­τικά ακίνητα. Κατά μήκος της Τάφρου 1, που προ­βλέ­πε­ται ως όρυγμα πλάτους 15 μέτρων με εκτε­τα­μέ­νους εκβρα­χι­σμούς, η Εφορεία κατα­γρά­φει αρχαίο λατο­μείο, μυκη­ναϊ­κούς τάφους, 15 αλλε­πάλ­λη­λους αρχαί­ους ανα­λημ­μα­τι­κούς τοίχους σε μία μόνο θέση, μυκη­ναϊκό νεκρο­τα­φείο δίπλα στο μεσαιω­νικό κάστρο και ταφικό συγκρό­τημα με πολύ­στιχη επι­γραφή, επάνω ακριβώς από το οποίο περνά η χάραξη.

Το συμπέ­ρα­σμά της είναι ότι η Τάφρος 1 «θα είναι ανε­πα­νόρ­θωτα κατα­στρο­φική για τις πολυά­ριθ­μες αρχαιο­λο­γι­κές θέσεις από τις οποίες διέρ­χε­ται» και ότι ως ανοι­χτός σκυ­ρο­δε­τη­μέ­νος αγωγός «θα απο­τε­λεί μια μόνιμη πληγή ορατή από παντού». Η Εφορεία προ­τεί­νει κατ’ αρχήν έγκριση μόνο για την Τάφρο 2 και τις διευ­θε­τή­σεις των ρεμάτων, και ζητεί για την Τάφρο 1 «άλλη, ηπιό­τερη τεχνική λύση» και τρο­πο­ποι­η­μένη μελέτη. Στο ίδιο έγγραφο προει­δο­ποιεί, με αξιο­ση­μεί­ωτη ειλι­κρί­νεια, ότι η εμμονή στην προ­τει­νό­μενη χάραξη «θα προ­κα­λέ­σει μεγάλη καθυ­στέ­ρηση στο έργο». Η Περι­φέ­ρεια προ­σέ­φυγε στο Κεντρικό Αρχαιο­λο­γικό Συμ­βού­λιο, το οποίο, σύμφωνα με την ανα­κοί­νωσή της, ενέ­κρινε τελικά τη μελέτη. Ο χρόνος που χρειά­στηκε η δια­δι­κα­σία ενώπιον του ΚΑΣ και οι όροι που ενδε­χο­μέ­νως τέθηκαν δεν προ­κύ­πτουν από τα δια­θέ­σιμα έγγραφα.

Η υπη­ρε­σία που είδε τα ρέματα να γίνο­νται βόθροι και πρό­τεινε να μη γίνει το έργο

Το ίδιο έγγραφο της Εφο­ρείας Αρχαιο­τή­των περιέ­χει και ένα σημείο που, υπό το φως των γεγο­νό­των της 14ης Οκτω­βρίου 2026, δια­βά­ζε­ται δια­φο­ρε­τικά. Κατά τις αυτο­ψίες της στα υφι­στά­μενα ρέματα η Εφορεία δια­πί­στωσε ότι η κοίτη τους έχει κατα­πα­τη­θεί από ιδιώτες, ότι έχει γεμίσει με μπάζα και απορ­ρίμ­ματα και ότι δέχεται οικια­κές απο­χε­τεύ­σεις. Ποτάμια συνε­χούς ροής έως τη δεκα­ε­τία του 1970, σημειώ­νει, «έχουν πλέον μετα­τρα­πεί σε ανοι­χτούς βόθρους εντός του οικι­σμού». Απο­δί­δει δε τα πλημ­μυ­ρικά φαι­νό­μενα των τελευ­ταίων δεκα­ε­τιών στην υπο­γειο­ποί­ηση του ρέματος του Μαγκαφά στις αρχές της δεκα­ε­τίας του 1980, με σήραγγα ύψους περίπου 1 μέτρου.

Έχοντας κατα­γρά­ψει όλα αυτά, η Εφορεία κατέ­ληξε ότι «ευκταία, οικο­νο­μι­κό­τερη και περι­βαλ­λο­ντικά προ­τι­μη­τέα» θα ήταν η αντι­με­τώ­πιση του προ­βλή­μα­τος με έργα καθα­ρι­σμού, δια­πλά­τυν­σης και εκβά­θυν­σης των υφι­στά­με­νων ρεμάτων αντί για το μελε­τη­μένο έργο. Μια υπη­ρε­σία χωρίς αρμο­διό­τητα σε υδραυ­λικά έργα πρό­τεινε δηλαδή τη δική της αντι­πλημ­μυ­ρική λύση, η οποία ουσια­στικά ταυ­τί­ζε­ται με τους καθα­ρι­σμούς που η Περι­φέ­ρεια δηλώνει ότι έκανε μέσα στο 2026 και που δεν απέ­τρε­ψαν την κατα­στροφή.

Από τον Δεκέμ­βριο του 2024 έως τον Ιανουά­ριο του 2026 το έργο είχε μελέτη, χρη­μα­το­δό­τηση από ευρω­παϊ­κούς πόρους, φορέα που ζητούσε να προ­χω­ρή­σει και επο­πτεύ­ουσα αρχή που έστελνε συστά­σεις. Το μόνο που δεν είχε ήταν 2 γνω­μο­δο­τή­σεις από δύο Εφο­ρείες του ίδιου Υπουρ­γείου. Η μία τις έδωσε, τις πήρε πίσω, σιώπησε και ξανα­γνω­μο­δό­τησε μόνο όταν της γρά­φτηκε ο νόμος. Η άλλη έκρινε το έργο κατα­στρο­φικό και πρό­τεινε να μη γίνει.

Η Γενική Διεύ­θυνση Υπο­δο­μών της Περι­φέ­ρειας ενσω­μα­τώ­νει σήμερα, τον Οκτώ­βριο του 2026, τις παρα­τη­ρή­σεις όλων των φορέων, χωρίς δημο­πρά­τηση και χωρίς χρο­νο­διά­γραμμα. Στο μεταξύ τα ρέματα που περι­γρά­φο­νται στα ίδια έγγραφα ως κατα­πα­τη­μένα και στραγ­γα­λι­σμένα υπο­δέ­χθη­καν τη βροχή της 14ης Οκτω­βρίου 2026 και η βροχή κόστισε ανθρώ­πινη ζωή.