Μιχάλης Καλαεντζής: Eνας μαέστρος με πυξίδα την ψυχή της μουσικής

Μαέστρο πόσα χρόνια διευ­θύ­νετε τη Μικτή Χορωδία του Δήμου Ρόδου και πόσα μέλη απα­ριθ­μεί σήμερα;

Το 1999, μου έγινε η τιμη­τική πρόταση να αναλάβω τη διεύ­θυνση της Μικτής Χορω­δίας του Δήμου Ρόδου από τον τότε δήμαρχο, Εμμα­νουήλ Κόκκινο. Η πρό­σκληση αυτή κα Παμπρή ήρθε σε μία περίοδο που δεν το περί­μενα, αλλά έμελλε να απο­τε­λέ­σει σταθμό στην καλ­λι­τε­χνική και επαγ­γελ­μα­τική μου πορεία. Εκείνη την περίοδο είχα ήδη συμπλη­ρώ­σει δέκα έτη εργα­σίας στα Μουσικά Σύνολα της ΕΡΤ (Ελλη­νική Ραδιο­φω­νία Τηλε­ό­ραση), συμ­με­τέ­χο­ντας τόσο στη χορωδία όσο και στη Συμ­φω­νική Ορχή­στρα, ενώ μόλις είχα ολο­κλη­ρώ­σει τις μου­σι­κές μου σπουδές στο Εθνικό Ωδείο Αθηνών (διπλώ­ματα Ανώ­τε­ρων Θεω­ρη­τι­κών, Σύν­θε­σης, Βιολιού/ Βιόλας, Διεύ­θυν­σης και Ενορ­χή­στρω­σης). Παρά το γεγονός ότι η συγκυ­ρία ήταν απαι­τη­τική, ένιωσα βαθιά την ευθύνη και την ανάγκη να συμ­βάλλω στην ανα­συ­γκρό­τηση και την ανα­γέν­νηση ενός ιστο­ρι­κού πολι­τι­στι­κού θεσμού της Ρόδου. Η πρό­κληση ήταν μεγάλη, αλλά και η τιμή ακόμη μεγα­λύ­τερη. Η χορωδία είχε παρα­μεί­νει ακέφαλη για περίπου δύο χρόνια, μετά τη συντα­ξιο­δό­τηση της μαέ­στρου Ξένης Έμνερ-Παπαχαλκίτου, της πρώτης μου δασκά­λας στο βιολί και μιας ξεχω­ρι­στής φυσιο­γνω­μίας στο μουσικό τοπίο της Ρόδου. Η Ξένη Έμνερ-Παπαχαλκίτου δεν υπήρξε μόνο δασκάλα μου, αλλά και καθο­δη­γη­τική μορφή, και η ανάληψη της θέσης της είχε για εμένα βαρύ­νουσα συναι­σθη­μα­τική και ηθική σημασία. Με πλήρη συναί­σθηση της απο­στο­λής αυτής, το 2000 δέχτηκα να αναλάβω τη διεύ­θυνση της Μικτής Χορω­δίας του Δήμου Ρόδου, με σκοπό όχι μόνο να δια­τη­ρήσω την καλ­λι­τε­χνική της αξία, αλλά και να την εξελίξω σε ένα πολυ­φω­νικό σύνολο υψηλού επι­πέ­δου, με έντονη παρου­σία στα πολι­τι­στικά δρώμενα του νησιού. Μια απο­στολή που υπηρετώ αδιά­λει­πτα εδώ και 25 χρόνια, με συνέ­πεια, δημιουρ­γι­κό­τητα και αγάπη για τη χορω­διακή τέχνη. Η Μικτή Χορωδία του Δήμου Ρόδου αριθμεί συνήθως μεταξύ 35 και 45 μελών, αριθμός που μετα­βάλ­λε­ται ανάλογα με το ρεπερ­τό­ριο και τις απαι­τή­σεις των εκά­στοτε έργων. Αξιο­ση­μεί­ωτο είναι ότι στη σύνθεσή της εξα­κο­λου­θούν να συμ­με­τέ­χουν ορι­σμέ­νοι από τους ιδρυ­τι­κούς της χορω­δούς, οι οποίοι συνε­χί­ζουν ενεργά για πάνω από έξι δεκα­ε­τίες, από το 1962, όταν και ιδρύ­θηκε η χορωδία.

Η Μικτή Χορωδία του Δήμου ιδρύ­θηκε πριν από 63 χρόνια, το 1962. Συνε­χί­ζει να ανα­πτύσ­σε­ται, να ανα­νε­ώ­νε­ται και να πορεύ­ε­ται όπως πρέπει;

Σε μία εποχή κα Παμπρή, που οι ρυθμοί αλλά­ζουν ραγδαία και οι στα­θε­ρές σπα­νί­ζουν, υπάρ­χουν θεσμοί που στέκουν σαν φάροι συλ­λο­γι­κής μνήμης και πολι­τι­στι­κής συνέ­χειας. Ένας τέτοιος θεσμός είναι η χορωδία μας, που φέτος συμπλη­ρώ­νει 63 χρόνια αδιά­λει­πτης παρου­σίας και δημιουρ­γίας στον τόπο μας. Η ιστορία της ξεκινά το 1962, επί δημαρ­χίας του Σταύρου Αυγου­στάκη – ενός ορα­μα­τι­στή ανθρώ­που, ο οποίος όχι μόνο στήριξε την ίδρυση της χορω­δίας, αλλά φρό­ντισε και για τη δια­μόρ­φωση κατάλ­λη­λου χώρου πρόβας. Η αίθουσα πίσω από το Δημαρ­χιακό Μέγαρο, που τότε παρα­χω­ρή­θηκε, εξα­κο­λου­θεί μέχρι σήμερα να φιλο­ξε­νεί τις φωνές και τα όνειρα δεκάδων χορωδών. Εκεί όπου γενιές και γενιές συνα­ντιού­νται με κοινό παρο­νο­μα­στή τη μουσική.

Η χορωδία δεν είναι απλώς μία καλ­λι­τε­χνική ομάδα. Είναι ένας ζωντα­νός οργα­νι­σμός, που ανα­πτύσ­σε­ται παράλ­ληλα με την κοι­νω­νία, εμπνέ­ε­ται από αυτήν και της επι­στρέ­φει πολι­τι­σμό, παιδεία και συγκί­νηση. Η προ­σφορά της δεν περιο­ρί­ζε­ται σε μου­σι­κές παρα­στά­σεις· απλώ­νε­ται σε εκπαι­δευ­τι­κές δράσεις, αφιε­ρώ­ματα στην τοπική πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά και πρω­το­βου­λίες κοι­νω­νι­κής αλλη­λεγ­γύης. Σήμερα, περισ­σό­τερο από ποτέ, καθώς ο κόσμος γύρω μας μετα­βάλ­λε­ται, η χορωδία καλεί­ται όχι μόνο να δια­τη­ρή­σει την παρά­δοση, αλλά και να εξε­λι­χθεί με τρόπο που να αντα­πο­κρί­νε­ται στις απαι­τή­σεις της σύγ­χρο­νης εποχής.

Και το κατα­φέρ­νει μέσα από τρεις βασι­κούς πυλώνες. Καλ­λι­τε­χνική ανα­βάθ­μιση: Συν­δυά­ζο­ντας κλασικά και παρα­δο­σιακά έργα με σύγ­χρο­νες μου­σι­κές προ­σεγ­γί­σεις, θεμα­τικά αφιε­ρώ­ματα και δια­θε­μα­τι­κές συνερ­γα­σίες. Ανα­νέ­ωση δυνα­μι­κού: Με τη στα­διακή ένταξη νέων μελών, συνερ­γα­σίες με σχολεία και μουσικά εργα­στή­ρια, καθώς και συνεχή επι­μόρ­φωση των μου­σι­κών και του μαέ­στρου. Οργά­νωση και εξω­στρέ­φεια: Μέσα από στρα­τη­γικό σχε­δια­σμό, καλ­λι­τε­χνι­κές συμπρά­ξεις, συμ­με­το­χές σε φεστι­βάλ, αλλά και έντονη ψηφιακή παρου­σία – με live streaming συναυ­λιών, προβολή αρχεια­κού υλικού και συστη­μα­τική ενη­μέ­ρωση στα κοι­νω­νικά δίκτυα.

Η χορωδία έχει μάθει να «ανα­πνέει» μαζί με τον τόπο. Είναι παρούσα σε στιγμές γιορτής και περι­συλ­λο­γής, δίνο­ντας το παρών με αφιε­ρώ­ματα, συναυ­λίες υπέρ σκοπού και συμπρά­ξεις με άλλους τοπι­κούς φορείς. Παράλ­ληλα, καλ­λιερ­γεί σχέσεις με τη νέα γενιά, φρο­ντί­ζο­ντας για τη μετα­λα­μπά­δευση της αγάπης για το χορω­διακό τρα­γούδι και τη συλ­λο­γική δημιουρ­γία. Η μουσική παρα­μέ­νει ένας από τους λίγους τρόπους να κρατάμε επαφή με αυτό που αξίζει: τη συλ­λο­γική ταυ­τό­τητα, το συναί­σθημα, την πνευ­μα­τι­κό­τητα. Η χορωδία μας δεν είναι μόνο μουσική. Είναι σύνδεση, συνέ­πεια και ελπίδα. Και όσο υπάρ­χουν φωνές που τρα­γου­δούν και καρδιές που συγκι­νού­νται, η πορεία της προς το μέλλον θα συνε­χί­ζει να γράφει ιστορία – φωτεινή και κοινή.

Θέλω να μου πείτε μέσα από την πολύ­χρονη εμπει­ρία σας, ποιες ήταν οι σημα­ντι­κό­τε­ρες στιγμές που έχουν μείνει χαραγ­μέ­νες στην καρδιά σας, από τις μέχρι σήμερα εκδη­λώ­σεις που φιλο­ξε­νή­σαμε στη Ρόδο;

Η Μικτή Χορωδία του Δήμου Ρόδου για περισ­σό­τερο από είκοσι χρόνια, υπήρξε η μονα­δική χορωδία της Ρόδου, προ­σφέ­ρο­ντας μια σταθερή και υψηλού επι­πέ­δου καλ­λι­τε­χνική παρου­σία.

Το έργο της συνε­χί­ζε­ται μέχρι σήμερα με ενέρ­γεια, ανα­νε­ω­μένο ρεπερ­τό­ριο και διαρκή δρα­στη­ριό­τητα, που την καθι­στούν σταθερό πυλώνα της μου­σι­κής ζωής του τόπου. Η χορωδία έχει να επι­δεί­ξει πληθώρα συμ­με­το­χών σε φεστι­βάλ και συναυ­λίες στην Ελλάδα και το εξω­τε­ρικό, πολλές από τις οποίες συνο­δεύ­τη­καν από δια­κρί­σεις.

Ανάμεσα στις πιο ξεχω­ρι­στές στιγμές της δια­δρο­μής της συγκα­τα­λέ­γο­νται οι συμπρά­ξεις με δύο κορυ­φαίες διε­θνείς χορω­δίες: Yale University Choir (Η.Π.Α.) και Χορωδία Microcosmos (Γαλλία). Οι συνα­ντή­σεις αυτές απο­τέ­λε­σαν μονα­δι­κές εμπει­ρίες μου­σι­κής σύμπρα­ξης και πολι­τι­στι­κής ανταλ­λα­γής. Ιδιαί­τε­ρης σημα­σίας ήταν και οι συναυ­λίες που πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν στη Ρόδο, με απο­κο­ρύ­φωμα τις πρώτες παγκό­σμιες εκτε­λέ­σεις απαι­τη­τι­κών έργων σύγ­χρο­νων Ελλήνων συν­θε­τών. Οι χορωδοί εργά­στη­καν με πει­θαρ­χία και πάθος, υπερ­βαί­νο­ντας τα όριά τους και απο­σπώ­ντας επαί­νους για το υψηλό καλ­λι­τε­χνικό απο­τέ­λε­σμα.

Σημα­ντική θέση στην καρδιά των χορωδών έχουν τέλος οι συνερ­γα­σίες και γνω­ρι­μίες με σπου­δαί­ους Έλληνες συν­θέ­τες, τρα­γου­δι­στές και γενι­κό­τερα ανθρώ­πους του ελλη­νι­κού μου­σι­κού στε­ρε­ώ­μα­τος. Οι εμπει­ρίες αυτές ενί­σχυ­σαν το δέσιμο της ομάδας και καλ­λιέρ­γη­σαν την αγάπη για τη μουσική μέσα από τη συλ­λο­γική δημιουρ­γία.

Τα «συστα­τικά» ποια είναι για τη χορω­διακή μουσική, ώστε να βγαίνει το επι­θυ­μητό απο­τέ­λε­σμα; Πάθος, πει­θαρ­χία και αγάπη από το σύνολο;

Ναι, αυτά τα τρία βρί­σκο­νται πολύ κοντά στην καρδιά αυτού που κάνει τη χορω­διακή μουσική μαγική και ουσια­στική. Τα “συστα­τικά” για να επι­τευ­χθεί ένα επι­θυ­μητό, συγκι­νη­τικό και ποιο­τικό απο­τέ­λε­σμα στη χορωδία πρέπει να περι­λαμ­βά­νουν οπωσ­δή­ποτε αυτά τα τρία! Το πάθος είναι η κινη­τή­ριος δύναμη. Είναι αυτό που δίνει ζωή στις νότες και κάνει κάθε ερμη­νεία μονα­δική. Μία χορωδία χωρίς πάθος μπορεί να είναι τεχνικά σωστή, αλλά θα λείπει η ψυχή. Η μουσική απαιτεί ακρί­βεια, ρυθμό, συγ­χρο­νι­σμό και σεβασμό στο σύνολο. Η πει­θαρ­χία δεν είναι κατα­πί­εση, αλλά το πλαίσιο που επι­τρέ­πει στην καλ­λι­τε­χνική έκφραση να ανα­δει­χθεί μέσα από το σύνολο. Περι­λαμ­βά­νει συνέ­πεια στις πρόβες, προ­σω­πική μελέτη, προσοχή στον μαέστρο αλλά κυρίως σεβασμό στους συνα­δέλ­φους.

Η χορωδία είναι συλ­λο­γική έκφραση. Η αγάπη για το σύνολο σημαί­νει πως κάθε μέλος τρα­γουδά όχι για να ανα­δει­χθεί, αλλά για να ενι­σχύ­σει το κοινό απο­τέ­λε­σμα. Η ενότητα, η αλλη­λο­στή­ριξη και η αποδοχή των άλλων φωνών είναι θεμέλια της επι­τυ­χίας. Επι­προ­σθέ­τως, η ικα­νό­τητα να ακούς όχι μόνο τον εαυτό σου, αλλά και τους άλλους, είναι πολύ σημα­ντική. Έτσι χτί­ζε­ται η αρμονία, ισορ­ρο­πεί­ται ο ήχος και δένο­νται οι φωνές. Ένας εμπνευ­σμέ­νος μαέ­στρος μπορεί να ενώσει αυτά τα στοι­χεία, να καθο­δη­γή­σει το σύνολο με όραμα και ευαι­σθη­σία και να μετα­τρέ­ψει μία ομάδα ανθρώ­πων σε ενιαίο, ζωντανό μουσικό σώμα. Η συνεχής ανα­ζή­τηση βελ­τί­ω­σης, η αποδοχή διορ­θώ­σεων και η αγάπη για τη μουσική παιδεία κάνουν τη διαφορά μεταξύ απλής συμ­με­το­χής και ουσια­στι­κής συμ­βο­λής. Αν λοιπόν στα παρα­πάνω θεμε­λιώδη συστα­τικά προ­στε­θεί και η θέληση για μάθηση, τότε μία χορωδία μπορεί να φτάσει σε συγκι­νη­τικά, καλ­λι­τε­χνικά ύψη που ξεπερ­νούν τις νότες και αγγί­ζουν την ψυχή.

Πριν από 20 ημέρες συμ­με­τεί­χατε ως μέλος της κρι­τι­κής επι­τρο­πής στον Διεθνή Δια­γω­νι­σμό Χορω­διών στα Μούγλα της Τουρ­κίας (7–11 Μαΐου), όπου 2.500 φωνές από 70 χορω­δίες από όλο τον κόσμο ένωσαν δυνά­μεις. Φαντά­ζο­μαι μία μονα­δική γιορτή πολι­τι­σμών, μία γέφυρα παρα­δό­σεων, μία αξέ­χα­στη εμπει­ρία;

Η πρό­σφατη συμ­με­τοχή μου στο Διεθνές Χορω­διακό Φεστι­βάλ που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στα Μούγλα της Τουρ­κίας απο­τέ­λεσε μια εξαι­ρε­τικά τιμη­τική και συναρ­πα­στική εμπει­ρία. Για πρώτη φορά μου δόθηκε η ευκαι­ρία να συμ­με­τά­σχω ως μέλος της διε­θνούς κρι­τι­κής επι­τρο­πής, δίπλα σε δια­κε­κρι­μέ­νους καθη­γη­τές μου­σι­κής και μαέ­στρους από διά­φο­ρες χώρες, αξιο­λο­γώ­ντας την απόδοση και το καλ­λι­τε­χνικό επίπεδο χορω­διών από δια­φο­ρε­τικά πολι­τι­σμικά περι­βάλ­λο­ντα. Κατά τη διάρ­κεια του φεστι­βάλ, παρα­κο­λου­θή­σαμε με προσοχή και ενδια­φέ­ρον 70 χορω­δίες, με συνο­λική συμ­με­τοχή περίπου 2.500 χορωδών.

Οι εκδη­λώ­σεις πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν στο εντυ­πω­σιακό μεγάλο θέατρο του Πανε­πι­στη­μίου των Μούγλων, το οποίο παρείχε εξαι­ρε­τι­κές ακου­στι­κές και λει­τουρ­γι­κές συν­θή­κες για την παρου­σί­αση των φωνη­τι­κών συνόλων. Η εμπει­ρία αυτή υπήρξε όχι μόνο καλ­λι­τε­χνικά πλούσια αλλά και βαθιά ανθρώ­πινη, δίνο­ντάς μας την ευκαι­ρία για δημιουρ­γι­κές ανταλ­λα­γές και νέες συνερ­γα­σίες με ανθρώ­πους του χορω­δια­κού χώρου από όλο τον κόσμο. Με ιδιαί­τερη χαρά ανα­νε­ώ­σαμε τη συνερ­γα­σία μας και για την επόμενη χρονιά, προ­σβλέ­πο­ντας σε μία ακόμη διεθνή, πολυ­φω­νική συνά­ντηση. Εύχομαι, με την πολυα­να­με­νό­μενη επα­να­λει­τουρ­γία του Εθνικού Θεάτρου Ρόδου — μόλις ολο­κλη­ρω­θούν οι εργα­σίες ανα­καί­νι­σης — να μας δοθεί η ευκαι­ρία να επα­να­φέ­ρουμε το Διεθνές Φεστι­βάλ Χορω­διών, το οποίο επί δέκα συνε­χό­μενα χρόνια απο­τέ­λεσε πολι­τι­σμικό σταθμό για το νησί μας και σημείο συνά­ντη­σης για χορω­δίες από την Ελλάδα και το εξω­τε­ρικό.