Δεν αρκεί η υποψία: Η Δικαιοσύνη θέτει όρια στην ποινική δίωξη δικηγόρων

• Η υπ’ αριθ. 24-239/2024 διάταξη της Εισαγ­γε­λέως Εφετών κ. Ουρα­νίας Σταθέα ξεκα­θα­ρί­ζει ότι ο δικη­γό­ρος, όταν ενεργεί εντός των ορίων της εντολής του, δεν μπορεί να διώ­κε­ται ποινικά για πράξεις ή λόγια των εντο­λέων του

Σε μια εποχή όπου οι ποι­νι­κές διώξεις αξιο­ποιού­νται συχνά όχι μόνο για την απόδοση δικαιο­σύ­νης αλλά και ως μέσο πίεσης ή αντι­πε­ρι­σπα­σμού σε νομικές δια­μά­χες, η απόφαση 24-239/2024 της Εισαγ­γε­λέως Εφετών κ. Ουρα­νίας Γ. Σταθέα έρχεται να επα­να­φέ­ρει τη νομική τάξη και την ανα­λο­γι­κό­τητα στη χρήση του ποι­νι­κού μηχα­νι­σμού.

Με τη συγκε­κρι­μένη διάταξη απορ­ρί­πτε­ται προ­σφυγή πολιτών που ζητού­σαν την ποινική δίωξη δικη­γό­ρου για τα αδι­κή­ματα της εξύ­βρι­σης και συκο­φα­ντι­κής δυσφή­μη­σης, με βάση δικό­γραφα και δια­δι­κα­στικά έγγραφα που συντά­χθη­καν και κατα­τέ­θη­καν κατά τη δια­δι­κα­σία των ασφα­λι­στι­κών μέτρων.

Η απόφαση απο­σα­φη­νί­ζει με νομική σαφή­νεια και αυστη­ρό­τητα τις συν­θή­κες υπό τις οποίες μπορεί —και κυρίως, δεν μπορεί— να κινηθεί ποινική δίωξη κατά δικη­γό­ρου.

Η Αρχή της νομι­μό­τη­τας δεν σημαί­νει αυτό­ματη δίωξη

Η Εισαγ­γε­λέας Εφετών τονίζει ότι η αρχή της νομι­μό­τη­τας, σύμφωνα με τα άρθρα 43 και 51 του Κώδικα Ποι­νι­κής Δικο­νο­μίας, δεν επι­βάλ­λει στον εισαγ­γε­λέα την αυτό­ματη άσκηση ποι­νι­κής δίωξης κάθε φορά που λαμ­βά­νει μια μήνυση ή καταγ­γε­λία. Για να ενερ­γο­ποι­η­θεί η δίωξη απαι­τεί­ται σαφής και επαρκής ένδειξη τέλεσης αξιό­ποι­νης πράξης, και όχι απλώς η ύπαρξη μιας καταγ­γε­λίας.

Με βάση τον ισχύ­ο­ντα ΚΠΔ, αλλά και τους προ­γε­νέ­στε­ρους νόμους (3160/2003, 3346/2005, 3904/2010, 4055/2012), ο νομο­θέ­της έχει υιο­θε­τή­σει ένα αυστη­ρό­τερο φίλτρο ως προς την έναρξη ποι­νι­κών δια­δι­κα­σιών, ειδικά όταν πρό­κει­ται για κακουρ­γή­ματα ή σοβαρά πλημ­με­λή­ματα. Η διάταξη της κας Σταθέα καθιστά σαφές ότι η απο­τροπή άσκοπων διώξεων είναι εξίσου θεμε­λιώ­δης αρχή με την απόδοση ποι­νι­κής δικαιο­σύ­νης.

Ο ρόλος του δικη­γό­ρου ως εκτε­λε­στής εντολών – Όχι ως υπο­κεί­μενο ευθύνης

Το πιο κρίσιμο σημείο της από­φα­σης αφορά στη θέση του δικη­γό­ρου στη δικα­στική δια­δι­κα­σία. Η διάταξη υπεν­θυ­μί­ζει —με επί­κληση πλού­σιας νομο­λο­γίας (ΑΠ 912/1998, 1568/1997, 1395/1996)— ότι ο δικη­γό­ρος δεν υπέχει ποινική ευθύνη για την παρά­θεση ισχυ­ρι­σμών, γεγο­νό­των ή αξιο­λο­γή­σεων που περι­λαμ­βά­νο­νται σε αγωγές, μηνύ­σεις ή δικό­γραφα, όταν αυτά συντάσ­σο­νται κατόπιν εντολής του πελάτη του.

Ο λόγος είναι απλός: ο δικη­γό­ρος ενεργεί κατ’ εντολή και υπό το βάρος της εμπι­στο­σύ­νης που του παρέχει ο εντο­λέας του. Το νομο­θε­τικό και δεο­ντο­λο­γικό πλαίσιο (Κώδικας Δικη­γό­ρων, ν. 4194/2013) ανα­γνω­ρί­ζει στον δικη­γόρο τον ρόλο του εκτε­λε­στή μιας νόμιμης και συνει­δη­τής εντολής — όχι του δημιουρ­γού περιε­χο­μέ­νου με ποινική ευθύνη.

Όχι “κατη­γορώ” για τα λόγια του πελάτη

Η απόφαση προχωρά ακόμη πιο πέρα, απο­κλεί­ο­ντας το ενδε­χό­μενο ποι­νι­κής ευθύνης του δικη­γό­ρου για όσα κατέ­θεσε προ­φο­ρικά ο πελάτης του στο ακρο­α­τή­ριο σε δια­δι­κα­σία ασφα­λι­στι­κών μέτρων. Το Δικα­στή­ριο ξεκα­θα­ρί­ζει πως δεν συνιστά αξιό­ποινη πράξη η παρου­σία και συμ­με­τοχή του δικη­γό­ρου σε μια τέτοια δια­δι­κα­σία, ακόμη και όταν ο πελάτης του εκφρά­ζει προ­σβλη­τι­κούς ή επι­θε­τι­κούς ισχυ­ρι­σμούς για τον αντί­δικο.

Στην πράξη, αυτό προ­στα­τεύει τον δικη­γόρο από την εργα­λειο­ποί­ηση του ποι­νι­κού δικαίου από αντι­δί­κους που επι­χει­ρούν να τον στο­χο­ποι­ή­σουν προ­σω­πικά, με απώτερο στόχο τη δημιουρ­γία πίεσης και τον εκφο­βι­σμό του.

Η “υπη­ρε­σιακή ενέρ­γεια” του συνη­γό­ρου –  Όριο στην κατα­χρη­στική ποι­νι­κο­ποί­ηση

Η έννοια της “υπη­ρε­σια­κής ενέρ­γειας”, που ανα­πτύσ­σε­ται εκτενώς στη διάταξη, είναι καθο­ρι­στική: η κατά­θεση δικο­γρά­φων ή σημειω­μά­των, ακόμη και όταν αυτά περιέ­χουν υπερ­βο­λι­κές ή αιχ­μη­ρές εκφρά­σεις, δεν είναι προ­σω­πική ενέρ­γεια του δικη­γό­ρου αλλά τυπική εκπλή­ρωση εντολής.

Η ύπαρξη “υπερ­χει­λούς δόλου”, δηλαδή συνει­δη­τής και εντα­τι­κής πρό­θε­σης βλάβης, απαι­τεί­ται για την ποινική στοι­χειο­θέ­τηση αδι­κη­μά­των όπως η ψευδής κατα­μή­νυση ή η συκο­φα­ντική δυσφή­μηση. Όταν αυτός ο δόλος δεν τεκ­μη­ριώ­νε­ται —και στην προ­κει­μένη περί­πτωση κρίθηκε ότι δεν υπάρχει καν υπόνοια— τότε δεν μπορεί να προ­χω­ρή­σει δίωξη.

Το τέλος της υπό­θε­σης – Η προ­σφυγή  απορ­ρί­πτε­ται

Η απόφαση της κας Σταθέα έρχεται μετά από προ­σφυγή πολίτη (Χ1), ο οποίος δια­φώ­νησε με προη­γού­μενη διάταξη της Εισαγ­γε­λίας Πλημ­με­λειο­δι­κών, που είχε απορ­ρί­ψει την έγκλησή του ως προς τον δικη­γόρο Χ2, αλλά είχε ασκήσει δίωξη κατά των λοιπών εγκα­λου­μέ­νων. Ο Χ1 ζητούσε τη δίωξη και του δικη­γό­ρου, θεω­ρώ­ντας ότι συμ­με­τείχε ουσια­στικά στα αδι­κή­ματα που καταγ­γέλ­λο­νταν.

Ωστόσο, η Εισαγ­γε­λέας Εφετών έκρινε ότι οι ενδεί­ξεις ήταν “ιδιαί­τερα ασθε­νείς έως μηδε­νι­κές” και ότι η προ­σφυγή είναι “ουσια­στικά αβάσιμη”. Η αρχή της ανα­λο­γι­κό­τη­τας και του προ­σή­κο­ντος βαθμού υποψίας δεν επι­τρέ­πει ποινική δίωξη με αφορμή αμφί­βο­λες ή αόρι­στες ενδεί­ξεις.

Συμπε­ρα­σμα­τικά

Η Διάταξη 24-239/2024 απο­τε­λεί σημα­ντικό νομικό ορόσημο ως προς τη θωρά­κιση της ανε­ξαρ­τη­σίας και της λει­τουρ­γι­κό­τη­τας του δικη­γο­ρι­κού λει­τουρ­γή­μα­τος έναντι κατα­χρη­στι­κών ποι­νι­κών επι­θέ­σεων.

Πέρα από τη συγκε­κρι­μένη υπόθεση, στέλνει ένα ευρύ­τερο μήνυμα:

Η ποινική δίωξη δεν είναι εργα­λείο τιμω­ρη­τι­κής εκδί­κη­σης, αλλά θεσμική πράξη  ευθύνης και  τεκ­μη­ρί­ω­σης.

Σε μια εποχή δικα­στι­κών εντά­σεων και συχνών καταγ­γε­λιών, η απόφαση αυτή θέτει τα όρια. Και τα όρια αυτά λέγο­νται: απο­δεί­ξεις, σκοπός, εντολή, και ευθύνη — αλλά όχι υπέρ­με­τρη ποι­νι­κο­ποί­ηση της νομικής άσκησης.