Η Λέρος άρχισε να αγαπά την ιστορία της μέσα από έναν καινούργιο σύλλογο

ΗΚρήτη σου διδά­σκει τους Μινω­ί­τες, η Σαντο­ρίνη και το Ακρω­τήρι της τον πρώιμο πολι­τι­σμό των Κυκλά­δων, η Νάξος τους κούρους, τα δωδε­κα­νη­σιακά κάστρα τους Ιππότες, η Χίος τους Γενουά­τες και η Κέρκυρα τους Ενετούς.

Αν όμως θέλει να μάθει κανείς ένα σπου­δαίο κεφά­λαιο της ιστο­ρίας του Β΄ Παγκο­σμίου Πολέμου, θα πάει στη Λέρο. Το σκε­φτό­μουν στην πρό­σφατη φθι­νο­πω­ρινή μου βόλτα, ατε­νί­ζο­ντας τον κόλπο στο Λακκί. Από αυτήν την ιταλική ναυτική βάση έφυγε το υπο­βρύ­χιο «Ντελ­φίνο» για να βυθίσει την «Ελλη» τον Δεκα­πε­νταύ­γου­στο του 1940.

Στο ίδιο μέρος βυθί­στηκε το πλοίο «Βασί­λισσα Ολγα» και το βρε­τα­νικό «Intrepid» πριν από ακριβώς 81 χρόνια, στην έναρξη της Επι­χεί­ρη­σης της Δωδε­κα­νή­σου. Εκεί άφησαν πίσω τους μετά τον πόλεμο οι Ιταλοί κατα­κτη­τές πλου­σιό­τατο κτι­ριακό απόθεμα για στρα­τιω­τι­κές χρήσεις. Φιλο­ξέ­νη­σαν στη συνέ­χεια τις Βασι­λι­κές Τεχνι­κές Σχολές, τους εξό­ρι­στους πολι­τι­κούς κρα­του­μέ­νους, τους ψυχο­πα­θείς και από το 2015 τους μετα­νά­στες και τους πρό­σφυ­γες. Και πλάι σε αυτά, υπάρχει μια κατα­πλη­κτική πόλη, κτι­σμένη εκ του μηδενός τη δεκα­ε­τία του 1930 σε ρασιο­να­λι­στικό στυλ που ακόμα γοη­τεύει: νοσο­κο­μείο, σχολείο, αγορά, κινη­μα­το­θέ­α­τρο, εκκλη­σία, ξενο­δο­χείο και κατοι­κίες αντέ­χουν 90 χρόνια μετά.

Το ωραιό­τατο κτίριο της Ιτα­λι­κής Αγοράς.

Και ναι μεν οι ιστο­ριο­δί­φες και οι αρχι­τέ­κτο­νες είχαν ανα­κα­λύ­ψει αυτά τα σπα­ράγ­ματα, αλλά οι περισ­σό­τε­ροι συμπα­τριώ­τες μας ταύ­τι­ζαν το νησί μόνο με το ψυχια­τρείο. Η αποικία ψυχο­πα­θών είχε επι­σκιά­σει τα πάντα, ενώ ταυ­τό­χρονα ήταν και ο μεγα­λύ­τε­ρος εργο­δό­της για δεκα­ε­τίες. Αυτό λει­τούρ­γησε σωτήρια, από τη μια μεριά, διότι η Λέρος δεν ανα­πτύ­χθηκε γοργά και άναρχα στον του­ρι­σμό.

Από την άλλη, δημιούρ­γησε ένα κενό γνώσης γύρω από έναν τόπο που είναι απί­στευτα προι­κι­σμέ­νος. Πώς όμως θα μάθει όλο και περισ­σό­τε­ρος κόσμος την ιστο­ρική δια­δρομή του νησιού από την αρχαία Ελλάδα, τη Ρωμαϊκή Αυτο­κρα­το­ρία, το Βυζά­ντιο, την οθω­μα­νική περίοδο, την ιταλική κατοχή και την ένωση με τη μητέρα πατρίδα; Και κυρίως, πώς θα σωθούν κάποια μνημεία αλλά και ταπει­νό­τερα κτί­σματα που έφτια­ξαν οι Ιταλοί αλλά τώρα πια καταρ­ρέ­ουν; Την απά­ντηση μου την έδωσε ο Λάμπρος Συντώ­σης, ο εγκα­τε­στη­μέ­νος στην Αμερική Ηπει­ρώ­της που διδά­σκει δια­τρο­φο­λο­γία στο Ράτ­γκερς του Νιου Τζέρσεϊ.

Εδώ και μια 15ετία ασχο­λεί­ται με τη Λέρο. Μάλιστα τον τελευ­ταίο καιρό ο πανε­πι­στη­μια­κός μοι­ρά­ζει τον χρόνο του μεταξύ του Αιγαίου και των ΗΠΑ. Μαζί με άλλους δρα­στή­ριους ανθρώ­πους που ζουν στο νησί από επιλογή και όχι μόνο κατα­γωγή έφτια­ξαν πέρυσι την Εται­ρεία Μελέτης της Ιστο­ρίας της Λέρου. Πρώτο τους σχέδιο ήταν η ανά­δειξη και διάσωση των πυρο­βο­λαρ­χιών που είναι σκορ­πι­σμέ­νες σε διάφορα σημεία.

«Η προσοχή μας δεν εστιά­στηκε μόνον στα μεγάλα και γνωστά κτίρια που ταυ­τί­στη­καν με την αποικία ψυχο­πα­θών. Ευτυχώς το υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού μετά από επί­σκεψη της Λίνας Μενδώνη απο­φά­σισε να τις κηρύξει σε καθε­στώς προ­στα­σίας, οπότε έγινε ένα πρώτο βήμα. Εμείς θέλουμε να ασχο­λη­θούμε και με άλλες, πιο “ταπει­νές” κατα­σκευές που είναι αφη­μέ­νες στη φθορά και στη λήθη, αλλά να ευαι­σθη­το­ποι­ή­σουμε και τη νέα γενιά Λεριών για τον ιδιαί­τερο ιστο­ρικό ρόλο του νησιού», μας λέει.

Ο νεό­κο­πος σύλ­λο­γος, που έχει φιλο­δο­ξίες να μη μείνει μόνο στις θεωρίες περί διά­σω­σης αλλά να περάσει και στην πράξη, ήδη έχει κατα­γρά­ψει τις πυρο­βο­λαρ­χίες, ανέλαβε και υλο­ποιεί μαζί με τον δήμο του νησιού το ευρω­παϊκό πρό­γραμμα URBACT για την ανά­δειξη της ιστο­ρι­κής κλη­ρο­νο­μιάς της Λέρου και δημιούρ­γησε ιστο­σε­λίδα για την πολε­μική ιστορία της (https://lerosmilitaryhistory.com). Ανάμεσα στα άμεσα σχέδια είναι να ανα­στη­λω­θεί το κτίριο του παλιού κτιρίου τηλε­πι­κοι­νω­νιών –χτι­σμέ­νου από τους Ιταλούς το 1935 (Radio)–, ώστε να μετα­τρα­πεί σε χώρο αρχείων, δράσεων και «πομπό» της ιστο­ρίας επ’ ωφελεία όλης της λερια­κής κοι­νω­νίας.

Πηγή: kathimerini.gr