Το ιστορικό της αίθουσας των Δημοτικών Χορωδιών Ρόδου

Η σημε­ρινή αίθουσα των Δημο­τι­κών Χορω­διών Ρόδου, η οποία βρί­σκε­ται πίσω από το Δημαρ­χιακό Μέγαρο, έχει τη δική της ιστορία, άρρηκτα συν­δε­δε­μένη με τις πολι­τι­κές, διοι­κη­τι­κές και κοι­νω­νι­κές μετα­βο­λές που γνώρισε το νησί κατά τον 20ό αιώνα. Η ιστο­ρική ανα­δρομή στον χώρο αυτό απο­κα­λύ­πτει τις δια­φο­ρε­τι­κές χρήσεις του, από την περίοδο της Ιτα­λο­κρα­τίας έως τη σημε­ρινή του λει­τουρ­γία ως χώρου μου­σι­κής δημιουρ­γίας και πολι­τι­σμού.

Από τις εγκα­τα­στά­σεις του ιππο­δρό­μου στην περίοδο της Ιτα­λο­κρα­τίας

Το κτίσμα που σήμερα στε­γά­ζει τις Δημο­τι­κές Χορω­δίες Ρόδου κατα­σκευά­στηκε το 1929, μαζί με άλλα κτίρια που εξυ­πη­ρε­τού­σαν τις ανάγκες του ιππο­δρό­μου, τον οποίο είχαν δημιουρ­γή­σει οι ιτα­λι­κές αρχές στον χώρο όπου βρί­σκε­ται σήμερα το Δημαρ­χιακό Μέγαρο, γνωστό κατά την περίοδο εκείνη ως Palazzo Littorio, καθώς και στα γύρω κτίρια. Ο ιππικός όμιλος ήταν γνωστός με την ονο­μα­σία Cavallini di Rodi.

Η συγκε­κρι­μένη αίθουσα χρη­σι­μο­ποιού­νταν τότε ως στάβλος για τη φιλο­ξε­νία των αλόγων του ιππο­δρό­μου. Μάλιστα, στο εσω­τε­ρικό της δια­κρί­νο­νται ακόμη ορι­σμέ­νοι από τους μεγά­λους μεταλ­λι­κούς χαλ­κά­δες, στους οποίους προσ­δέ­νο­νταν τα ζώα. Τα κατά­λοιπα αυτά απο­τε­λούν υλικά ίχνη της αρχικής χρήσης του κτί­σμα­τος και μαρ­τυ­ρούν μια παλαιό­τερη περίοδο της ιστο­ρίας του.

Το 1937 ο ιππό­δρο­μος καταρ­γή­θηκε. Τον επόμενο χρόνο, το 1938, ανε­γέρ­θηκε το Δημαρ­χιακό Μέγαρο, ενώ στα κτίρια που βρί­σκο­νταν πίσω από αυτό εγκα­τα­στά­θη­καν γραφεία δια­φό­ρων ιτα­λι­κών υπη­ρε­σιών.

Σε μετα­γε­νέ­στερη περίοδο, ορι­σμένα από τα πίσω κτίρια χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν ως χώροι κρά­τη­σης. Έτσι, ο χώρος που σήμερα φιλο­ξε­νεί τις Δημο­τι­κές Χορω­δίες συν­δέ­θηκε και με τη λει­τουρ­γία των κρα­τη­τη­ρίων κατά την περίοδο της Ιτα­λο­κρα­τίας.

Η αίθουσα «Cavallini» και οι κρα­τή­σεις Δωδε­κα­νη­σίων

Η αίθουσα παρέ­μεινε γνωστή, ακόμη και μετά την απε­λευ­θέ­ρωση, ως αίθουσα «Cavallini», δια­τη­ρώ­ντας την ονο­μα­σία που παρέ­πε­μπε στην αρχική χρήση της.

Σύμφωνα με τα ιστο­ρικά στοι­χεία που παρα­τί­θε­νται, ο χώρος συγκα­τα­λε­γό­ταν στους κλει­στούς χώρους κρά­τη­σης στους οποίους οδη­γή­θη­καν Δωδε­κα­νή­σιοι άνδρες ηλικίας 18 έως 60 ετών, στο πλαίσιο των περιο­ρι­στι­κών μέτρων που επέ­βα­λαν οι ιτα­λι­κές αρχές. Οι κρα­τή­σεις αυτές συν­δέ­ο­νται με το λεγό­μενο Concentramento, δηλαδή το υπαί­θριο στρα­τό­πεδο συγκέ­ντρω­σης που είχαν δημιουρ­γή­σει οι Ιταλοί σε περιοχή της τάφρου του μεσαιω­νι­κού κάστρου της Ρόδου.

Η λει­τουρ­γία του υπαί­θριου στρα­το­πέ­δου και η χρήση άλλων χώρων για την κράτηση των Δωδε­κα­νη­σίων απο­τε­λούν μια ιδιαί­τερα σκο­τεινή πτυχή της ιστο­ρίας του τόπου. Η αίθουσα «Cavallini», επο­μέ­νως, δεν απο­τε­λεί απλώς ένα παλαιό κτίσμα, αλλά έναν χώρο που συν­δέ­θηκε με τις συν­θή­κες κρά­τη­σης και περιο­ρι­σμού ανθρώ­πων κατά την περίοδο της ιτα­λι­κής κυριαρ­χίας.

Από τη Στρα­τιω­τική Διοί­κηση Δωδε­κα­νή­σου στη νέα χρήση του χώρου

Μετά την ενσω­μά­τωση της Δωδε­κα­νή­σου στην Ελλάδα, το 1947, τα κτίρια πίσω από το Δημαρ­χιακό Μέγαρο, στα οποία περι­λαμ­βα­νό­ταν και η σημε­ρινή αίθουσα των Δημο­τι­κών Χορω­διών, χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν για τις ανάγκες της Ελλη­νι­κής Στρα­τιω­τι­κής Διοί­κη­σης Δωδε­κα­νή­σου. Ο χώρος εξυ­πη­ρέ­τησε, επίσης, στρα­τιω­τι­κές λει­τουρ­γίες.

Όταν, σε μετα­γε­νέ­στερο χρόνο, οι στρα­τιω­τι­κές αρχές εγκα­τέ­λει­ψαν τις συγκε­κρι­μέ­νες εγκα­τα­στά­σεις και μετα­φέρ­θη­καν αλλού, η αίθουσα έμεινε χωρίς συστη­μα­τική χρήση.

Ο χώρος, που είχε γνω­ρί­σει τόσο δια­φο­ρε­τι­κές λει­τουρ­γίες, επρό­κειτο να απο­κτή­σει μια νέα απο­στολή, αυτή τη φορά συν­δε­δε­μένη με τη μουσική, την καλ­λι­τε­χνική έκφραση και την πολι­τι­στική ζωή της Ρόδου.

Η καθιέ­ρωση της αίθου­σας ως χώρου των Δημο­τι­κών Χορω­διών

Στις 7 Μαρτίου 1977, κατά τη διάρ­κεια τιμη­τι­κής εκδή­λω­σης που διορ­γά­νωσε ο Δήμος Ρόδου προς τιμήν του τότε Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας, παρου­σιά­στηκε η Μικτή Χορωδία Δήμου Ρόδου, υπό τη διεύ­θυνση της μαέ­στρου Ξένης Παπα­χαλ­κί­του Σακελ­λα­ρί­δου Έμνερ.

Η εμφά­νιση της χορω­δίας και η παρου­σία της μαέ­στρου προ­κά­λε­σαν το ενδια­φέ­ρον του Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας. Μετά την ολο­κλή­ρωση της εκδή­λω­σης, ο ίδιος συνο­μί­λησε μαζί της και τη ρώτησε τι δυσχέ­ραινε περισ­σό­τερο το έργο της. Η απά­ντησή της ήταν χαρα­κτη­ρι­στική: «Δεν έχουμε έναν μόνιμο χώρο για πρόβες».

Η επι­σή­μανση αυτή οδήγησε στην ανα­ζή­τηση κατάλ­λη­λης αίθου­σας, ώστε να εξα­σφα­λι­στούν καλύ­τε­ρες συν­θή­κες για τη λει­τουρ­γία της χορω­δίας και την καλ­λι­τε­χνική εργασία της μαέ­στρου. Μέσα σε λίγους μήνες, η σημε­ρινή αίθουσα των Δημο­τι­κών Χορω­διών δια­μορ­φώ­θηκε και παρα­δό­θηκε για τη νέα της χρήση.

Ένας χώρος που είχε αρχικά κατα­σκευα­στεί για τις ανάγκες του ιππο­δρό­μου, είχε συν­δε­θεί αργό­τερα με διοι­κη­τι­κές και στρα­τιω­τι­κές λει­τουρ­γίες και είχε χρη­σι­μο­ποι­η­θεί ως χώρος κρά­τη­σης, απέ­κτησε έτσι έναν εντελώς δια­φο­ρε­τικό προ­ο­ρι­σμό: να φιλο­ξε­νεί ανθρώ­πους που συνα­ντιού­νται για να τρα­γου­δή­σουν, να συνερ­γα­στούν και να δημιουρ­γή­σουν.

Ένας ιστο­ρι­κός χώρος στη σύγ­χρονη πολι­τι­στική ζωή της Ρόδου

Σήμερα, η αίθουσα των Δημο­τι­κών Χορω­διών απο­τε­λεί έναν ζωντανό χώρο μου­σι­κής παι­δείας, συλ­λο­γι­κής έκφρα­σης και πολι­τι­σμού. Σε εβδο­μα­διαία βάση φιλο­ξε­νεί περίπου 300 χορω­δούς, παιδιά και ενή­λι­κες, οι οποίοι συμ­με­τέ­χουν στις δρα­στη­ριό­τη­τες των χορω­δια­κών συνόλων.

Η ιστο­ρική δια­δρομή του κτιρίου ανα­δει­κνύει τις δια­φο­ρε­τι­κές όψεις της ιστο­ρίας της Ρόδου. Από τις εγκα­τα­στά­σεις του ιππο­δρό­μου κατά την Ιτα­λο­κρα­τία και τις μετα­γε­νέ­στε­ρες διοι­κη­τι­κές και στρα­τιω­τι­κές χρήσεις έως τη σημε­ρινή του λει­τουρ­γία, ο χώρος μετα­σχη­μα­τί­στηκε ακο­λου­θώ­ντας τις αλλαγές της εποχής.

Η δια­δρομή αυτή προσ­δί­δει στην αίθουσα ιδιαί­τερη ιστο­ρική και συμ­βο­λική αξία. Σήμερα, εκεί όπου άλλοτε επι­κρα­τού­σαν η σιωπή της κρά­τη­σης και οι απαι­τή­σεις της διοι­κη­τι­κής λει­τουρ­γίας, ακού­γο­νται οι φωνές των χορωδών. Η μουσική και η συλ­λο­γική δημιουρ­γία απο­τε­λούν πλέον το κύριο γνώ­ρι­σμα ενός χώρου που συνε­χί­ζει να απο­τε­λεί μέρος της ιστο­ρι­κής μνήμης και της πολι­τι­στι­κής ζωής της πόλης της Ρόδου.

Κυριά­κος Χονδρός, ιστο­ρι­κός ερευ­νη­τής

 Γιώργος Σακελ­λα­ρί­δης, διευ­θυ­ντής Χορω­διών Δήμου Ρόδου