Κώστας Θωκταρίδης: Ο ερευνητής της αβύσσου

Κύριε Θωκτα­ρίδη, υπάρ­χουν ακόμη διάσημα ναυάγια που δεν έχουν εντο­πι­στεί στην χώρα μας που κρύβουν μυστικά;

Ναι, πολλά! Όσο ψάχνεις στα αρχεία τόσο ανα­κα­λύ­πτεις σημα­ντι­κές ιστο­ρίες, οι καλύ­τε­ρες είναι αυτές που δεν έχουν ειπωθεί. Συνήθως ασχο­λού­μαι με ναυάγια που δεν έχουν βρεθεί στο παρελ­θόν, η δια­δι­κα­σία έρευνας στα αρχεία είναι πολύ συναρ­πα­στική διότι είναι σαν να συμπλη­ρώ­νεις ένα πάζλ βρί­σκε­σαι σε εγρή­γορση ανα­ζή­τη­σης και συνήθως αυτό διαρκεί χρόνια όπου με την πάροδο του χρόνου κορυ­φώ­νε­ται το ενδια­φέ­ρον διότι οι ανθρώ­πι­νες ιστο­ρίες σε ταξι­δεύ­ουν στα γεγο­νότα της εποχής. Αυτή η δια­δρομή είναι ένα ταξίδι στο χρόνο πολύ συναρ­πα­στικό και αυτό πυρο­δο­τεί μια σειρά έντονων συναι­σθη­μά­των ανα­ζή­τη­σης. Είναι ένα ταξίδι που δεν τελειώ­νει ποτέ.

Τελικά έχετε εντο­πί­σει το στίγμα που βυθί­στηκε το Donizetti και τι μπορεί να σημαί­νει ο εντο­πι­σμός του τρα­γι­κού αυτού πλοίου;

Κυρία Παμπρή, είχαμε κάνει μια πολύ καλή έρευνα στο Καρ­πά­θιο το 2022 και αρχικά εντο­πί­σαμε ένα ναυάγιο νοτιο­δυ­τικά της Ρόδου που είχε όλα τα χαρα­κτη­ρι­στικά μοιά­ζο­ντας πάρα πολύ με το Donizetti, είχε ακριβώς τις ίδιες δια­στά­σεις! Μετά από προ­σε­κτικό έλεγχο και επειδή δεν βρέ­θη­καν ανθρώ­πινα ίχνη (παπού­τσια, οστά, καρα­βά­νες κ.λπ.) κατα­λή­ξαμε στο συμπέ­ρα­σμα ότι μάλλον δεν είναι αυτό. Το ονο­μά­σαμε «το άγνωστο ναυάγιο της Ρόδου», ακόμη και σήμερα δεν το έχουμε ταυ­το­ποι­ή­σει, παρέ­μεινε μυστή­ριο. Μετά από νέα ιστο­ρική έρευνα στα βρε­τα­νικά κρατικά αρχεία (The National Archives) στο Kew λίγο έξω από το Λονδίνο εντό­πισα μια σειρά πάρα πολύ σημα­ντι­κών εγγρά­φων και πλέον είμαι πολύ σίγου­ρος για την τελική θέση του ναυα­γίου, αλλά αυτό σημαί­νει νέα έρευνα στην Ρόδο και το κόστος είναι πολύ μεγάλο. Οι έρευνες γίνο­νται από αγάπη για την ναυτική ιστορία και μου κοστί­ζουν πολλά χρήματα, δεν έχουμε ούτε χορη­γούς ούτε σπόν­σο­ρες, ό,τι κάνουμε το κάνουμε από μεράκι εφόσον έχουμε περισ­σευού­μενο χρόνο και χρήματα για καύσιμα κ.λπ. Ελπίζω στο μέλλον να μου δοθεί η ευκαι­ρία να το συν­δυάσω με κάποια δουλειά στην ευρύ­τερη περιοχή και έτσι να ολο­κλη­ρώσω την έρευνα αυτή.

Στην παρου­σί­αση του βιβλίου του Κ. Τασσά για το «Αδρίας» είχατε ανα­φέ­ρει ότι επί­κει­ται νέα έρευνα για τον εντο­πι­σμό ευρη­μά­των του αντι­τορ­πι­λι­κού;

Ήταν μια πρω­το­βου­λία του κ. Τασσά και είχε εκδη­λώ­σει και ένα σχετικό ενδια­φέ­ρον ο τότε δήμαρ­χος Καλύ­μνου, αλλά δεν προ­χώ­ρησε. Αυτά τα ναυάγια παρου­σιά­ζουν σημα­ντικό ιστο­ρικό ενδια­φέ­ρον, τα νερά είναι πολύ καθαρά δηλαδή υπάρχει εξαι­ρε­τική ορα­τό­τητα όλο το χρόνο και ειδικά τα νερά πέριξ Καλύ­μνου είναι εύκολα χωρίς υπο­βρύ­χια ρεύματα ρηχά περίπου 90 -100 μέτρα διότι στην πραγ­μα­τι­κό­τητα είναι μια ισο­βα­θής στην οποία είχα κάνει 14 απο­στο­λές δικές μου και άλλες 2 απο­στο­λές με ωκε­α­νο­γρα­φικά πλοία με ηχο­βο­λι­στικά πλευ­ρι­κής σάρωσης και πολυ­δε­σμικό (Multi beam sonar) οπότε γνωρίζω πάρα πολύ καλά σχεδόν όλα τα ναυάγια μεταξύ Καρ­πά­θου, Ρόδου, Καλύ­μνου, Κω, Ψερίμου και Λέρου. Εκεί έψαχνα για πολλά χρόνια ένα βρε­τα­νικό υπο­βρύ­χιο το HMS Trooper που όπως θα απο­δει­χθεί σύντομα ήταν αλλού.

Τι ναυάγια υπάρ­χουν περι­με­τρικά της Ρόδου και στα γει­το­νικά δορυ­φο­ρικά νησιά;

Υπάρ­χουν πολύ σημα­ντικά πλοία όπως το Fiume με σημα­ντική ιστορία. Ειδικά στα βρε­τα­νικά αρχεία αλλά και στην υπη­ρε­σία ιστο­ρίας Ναυ­τι­κού ανα­κα­λύ­ψαμε πολλά νέα στοι­χεία για την υπόθεση, που θα μπο­ρούσα να τα χαρα­κτη­ρίσω ανα­τρε­πτικά σε σχέση με αυτά που γνω­ρί­ζουμε μέχρι σήμερα.

Το ΠΥΘΕΑΣ που είναι το μονα­δικό ελλη­νικό ναυάγιο liberty που μπορεί να δει κάποιος στην Ελλάδα (εκτός από το μουσείο στον Πειραιά, ανα­φέ­ρο­μαι σε ναυάγιο). Το συμ­βο­λικό όνομα Liberty δόθηκε σε αυτή την κατη­γο­ρία φορ­τη­γών πλοίων τα οποία είχαν βασικό σχε­δια­σμό στο Ηνωμένο Βασί­λειο και μαζική παρα­γωγή στις Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες, με σκοπό να καλύ­ψουν την αυξα­νό­μενη ανάγκη των συμ­μα­χι­κών δυνά­μεων σε κάθε είδος αγαθά όπως τρόφιμα, είδη ιμα­τι­σμού, στρα­τιω­τικό εξο­πλι­σμό για την μάχη κατά των Γερ­μα­νών.

Το ατμό­πλοιο ΠΥΘΕΑΣ είναι το πρώην ΚΑΠΤΑΙΝ ΦΑΡΜΑΚΙΔΗΣ του εφο­πλι­στή Κου­λου­κου­ντή και το τελευ­ταίο από τα 100 Λίμπερτυ που αγο­ρά­στη­καν ομαδικά το 1946 από Έλληνες εφο­πλι­στές με την εγγύηση της Ελλη­νι­κής Κυβέρ­νη­σης.

Το όνομα ΚΑΠΤΑΙΝ ΦΑΡΜΑΚΙΔHΣ δόθηκε από τους πλοιο­κτή­τες για να τιμηθεί η μνήμη του πλοί­αρ­χου Αθα­να­σίου Φαρ­μα­κίδη που απω­λέ­στηκε με το ατμό­πλοιο ΜΑΟΥΝΤ ΜΥΚΑΛΗ στις 23 Γενάρη του 1943 στον Βόρειο Ατλα­ντικό μετά από επίθεση γερ­μα­νι­κού υπο­βρυ­χίου.

Ο ΠΥΘΕΑΣ είναι το μονα­δικό επι­σκέ­ψιμο (κατα­δυ­τικά) με μέγιστο βάθος -14 μέτρα ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΛΙΜΠΕΡΤΥ, ένα πλοίο με σημα­ντική ιστορία και μονα­δική ναυ­πη­γική.

Η ιστορία των ΛΙΜΠΕΡΤΥ είναι από μόνη της μια σπου­δαία ιστορία και ουσια­στικά είναι ο πυλώνας ανόρ­θω­σης της ελλη­νι­κής ναυ­τι­λίας μετά τον Δεύτερο Παγκό­σμιο Πόλεμο.

Έχουμε αξιο­ποι­ή­σει ως χώρα και ειδικά εκεί που υπάρ­χουν ιστο­ρικά ναυάγια τον κατα­δυ­τικό του­ρι­σμό;

Γίνο­νται πάντα προ­σπά­θειες, αλλά χρειά­ζε­ται πάρα πολύ καλή οργά­νωση και συνέ­πεια. Το να συμ­με­τά­σχεις μια φορά στο τόσο σε μια έκθεση του εξω­τε­ρι­κού σαν φωτο­βο­λίδα δεν έχει κανένα νόημα, είναι πετα­μένα χρήματα. Χρειά­ζε­ται μακρο­χρό­νιος σχε­δια­σμός και οργά­νωση που δεν έχω δει ποτέ στην Ελλάδα. Προ­χει­ρό­τη­τες, εξαγ­γε­λίες, ευρω­παϊκά προ­γράμ­ματα καθώς και κατα­δυ­τικά πάρκα που ποτέ δεν θα είναι βιώσιμα, διότι αν κάνουν μια σοβαρή ανάλυση σε επίπεδο business plan θα δουν ότι τα νούμερα δεν βγαί­νουν. Δυστυ­χώς, ακόμα δεν έχει γίνει αντι­λη­πτή η δυνα­μική των ναυα­γίων του­ρι­στικά, στον κατα­δυ­τικό του­ρι­σμό, ίσως χρειά­ζε­ται και αυτό το χρόνο του για να ωρι­μά­σει.

Αν δεν κάνω λάθος, τα ρομπότ που δια­θέ­τετε έχουν συμ­βά­λει στην τοπο­γρά­φηση του βυθού του EAST MED. Τι κρύβει ο βυθός της Μεσο­γείου και πόσο εύκολο είναι πλέον με τα σύγ­χρονα βαθυ­σκάφη και ROV να φτάσεις μετα­φο­ρικά στις 20 χιλ. λεύγες κάτω από την θάλασσα;

Ναι, πολύ σωστά κάνουμε συχνά υπο­βρύ­χιες έρευνες, εδώ και δύο χρόνια κάνουμε έρευνες απο­κλει­στικά μόνο με ρομπο­τικά μηχα­νή­ματα επι­θε­ω­ρή­σεις, επι­σκευές καλω­δίων πραγ­μα­το­γνω­μο­σύ­νες κ.λπ. Η φιλο­σο­φία είναι να μην μπαίνει ο άνθρω­πος στο νερό, αυτό είναι σημα­ντικό για την ασφά­λεια. Ένα ατύχημα είναι εντελώς κατα­στρε­πτικό από επι­χει­ρη­μα­τι­κής πλευράς και αυτό είναι μη απο­δε­κτό από εμένα στην καριέρα μου, έχω μηδε­νικά ατυ­χή­ματα και σκοπεύω αυτό να το δια­τη­ρήσω. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να παίρ­νουμε οποιο­δή­ποτε ρίσκο. Το βάθος και ο χρόνος που μπορεί να κατα­δύ­ε­ται ένα ρομπο­τικό όχημα είναι πρα­κτικά απε­ριό­ρι­στος, όπως και οι δυνα­τό­τη­τες, το μέλλον της υπο­βρύ­χιας έρευνας είναι εκεί. Αξιο­ποί­ηση της τεχνο­λο­γίας και τυπο­ποί­ηση δια­δι­κα­σιών είναι η συνταγή για την εξε­ρεύ­νηση της θάλασ­σας. Δια­θέ­τουμε 9 ρομπο­τικά οχήματα ROV ιδίου τύπου με δυνα­τό­τητα να κατα­δύ­ο­νται μέχρι τα 1000 μέτρα βάθος. Αυτό πλέον είναι και το αντι­κεί­μενο που ασχο­λού­μαι πλέον αξιο­ποιώ­ντας την εμπει­ρία που έχω απο­κτή­σει όλα αυτά τα χρόνια στις υπο­θα­λάσ­σιες έρευνες. Η υπο­βρύ­χια τεχνο­λο­γία είναι συναρ­πα­στική και διαρκώς εξε­λίσ­σε­ται. Το ίδιο οφεί­λουμε να κάνουμε και εμείς.