Η εισήγηση του Βασίλη Α. Υψηλάντη στην Ολομέλεια της Βουλής επί του νέου σχεδίου νόμου του υπουργείου Δικαιοσύνης

Ο Κοσμή­το­ρας της Βουλής και Βου­λευ­τής Δωδε­κα­νή­σου Βασίλης Α. Υψη­λά­ντης, ως ο ειση­γη­τής της Νέας Δημο­κρα­τίας, μίλησε στην Ολο­μέ­λεια της Βουλής, επί του νομο­σχε­δίου του Υπουρ­γείου Δικαιο­σύ­νης «Παρεμ­βά­σεις στον Κώδικα Πολι­τι­κής Δικο­νο­μίας, στον Κώδικα Οργα­νι­σμού Δικα­στη­ρίων και Κατά­στα­σης Δικα­στι­κών Λει­τουρ­γών και στον Κώδικα Ποι­νι­κής Δικο­νο­μίας σε εναρ­μό­νιση με την ενο­ποί­ηση του πρώτου βαθμού δικαιο­δο­σίας με τον ν. 5108/2024– Δια­τά­ξεις για τη δικα­στική αστυ­νο­μία». Ειδι­κό­τερα τόνισε ότι «…ο νέος Δικα­στι­κός Χάρτης της χώρας, είναι μία αλλαγή που καθυ­στέ­ρησε παρα­πάνω από 110 χρόνια, από τότε που ο Ελευ­θέ­ριος Βενι­ζέ­λος επι­χεί­ρησε να ενο­ποι­ή­σει τα Ειρη­νο­δι­κεία και τα Πρω­το­δι­κεία. Αναμ­φι­σβή­τητα, απο­τε­λεί την πλέον εμβλη­μα­τική μεταρ­ρύθ­μιση στο τοπίο της ελλη­νι­κής δικαιο­σύ­νης, η οποία κατα­τεί­νει στη βελ­τί­ωση της ποιό­τη­τας και της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας της, ενι­σχύ­ο­ντας την εμπι­στο­σύνη των πολιτών στο δικα­στικό σύστημα.

Ο νόμος αυτός απο­τέ­λεσε τον προ­πο­μπό για τη συνεχή προ­σπά­θεια βελ­τί­ω­σης και προ­σαρ­μο­γής του δικα­στι­κού συστή­μα­τος στις ανάγκες και τις αξίες της κοι­νω­νίας και χαρα­κτη­ρί­στηκε κατά τη συζή­τηση στην εθνική αντι­προ­σω­πεία τότε ως ο βασικός νόμος που οργα­νώ­νει εφεξής τη λει­τουρ­γία της ελλη­νι­κής δικαιο­σύ­νης. Είχε, επίσης, δεσμευ­θεί η ηγεσία του Υπουρ­γείου Δικαιο­σύ­νης ότι θα επα­κο­λου­θή­σει εξει­δί­κευση του νόμου αυτού με συγκε­κρι­μένα νομο­θε­τή­ματα που θα περι­λαμ­βά­νουν τρο­πο­ποί­ηση του Κώδικα Πολι­τι­κής Δικο­νο­μίας και του Οργα­νι­σμού Δικα­στη­ρίων σε 2 φάσεις, ώστε να εναρ­μο­νι­στούν με τις γενικές κατευ­θύν­σεις του Κεντρι­κού νόμου του Δικα­στι­κού Χάρτη.

Σήμερα, η Κυβέρ­νηση και η ηγεσία του Υπουρ­γείου συνεπής στις δεσμεύ­σεις της, εισάγει προς ψήφιση στην Ολο­μέ­λεια το νομο­σχέ­διο το οποίο έρχεται να εφαρ­μό­σει το νέο Δικα­στικό Χάρτη, δια της προ­σαρ­μο­γής του Κώδικα Πολι­τι­κής και Ποι­νι­κής Δικο­νο­μίας και του Κώδικα Οργα­νι­σμού Δικα­στη­ρίων και Κατά­στα­σης Δικα­στι­κών Λει­τουρ­γών στο ν.5108/2024 με σειρά παρεμ­βά­σεων, ενόψει του νέου δικα­στι­κού έτους που αρχίζει στις 16 του μηνός και οι οποίες συνι­στούν την πρώτη φάση των τρο­πο­ποι­ή­σεων.

Κατά το προ­γε­νέ­στερο διά­στημα της δια­βού­λευ­σης με τους επι­στη­μο­νι­κούς φορείς και μετά την παρά­θεση των προ­βλη­μα­τι­σμών τους, είναι βέβαιο ότι το Υπουρ­γείο Δικαιο­σύ­νης έτεινε ευήκοα ώτα, λαμ­βά­νο­ντας σοβαρά υπόψιν κάθε ρεα­λι­στική πρόταση, η οποία θα μπο­ρούσε να ενσω­μα­τω­θεί στο  νομο­σχέ­διο.

Αντί­θετα, η αντι­πο­λί­τευση στις συνε­δριά­σεις της Επι­τρο­πής ανα­λώ­θηκε σε μια ανούσια κριτική χωρίς αντι­πρό­ταση επι­κα­λού­μενη δήθεν κακή νομο­θέ­τηση, ανα­φέ­ρο­ντας ότι το νομο­σχέ­διο εισήχθη για δια­βού­λευση εν μέσω θέρους και πρό­κει­ται να ψηφι­στεί ελά­χι­στες μέρες πριν την έναρξη του νέου δικα­στι­κού έτους, χωρίς κανένας εμπλε­κό­με­νος παράγων της δίκης να έχει προ­ε­τοι­μα­στεί για τις παρεμ­βά­σεις αυτές. Απέ­να­ντι στην κιν­δυ­νο­λο­γία αυτή που επεν­δύει η αντι­πο­λί­τευση, οφεί­λουμε να θυμί­σουμε ότι το νομο­θέ­τημα αυτό δεν είναι πρω­τό­λειο, δεν ανα­κα­λύ­πτουμε σήμερα την πυρί­τιδα, αλλά όπως καλά γνω­ρί­ζετε, έρχεται να συμπλη­ρώ­σει και να εφαρ­μό­σει το Κεντρικό Νομο­θέ­τημα του Δικα­στι­κού Χάρτη και ο δια­δρα­μών χρόνος από τη ψήφιση του Δικα­στι­κού Χάρτη μέχρι και σήμερα ήταν αρκετός για την προ­ε­τοι­μα­σία των δικα­στών, των δικη­γό­ρων και των δικα­στι­κών υπαλ­λή­λων, για την εφαρ­μογή των νέων δια­τά­ξεων απρό­σκο­πτα από τις 16 του Σεπτέμ­βρη.

Η βασική αλλαγή που φέρνει το νομο­σχέ­διο είναι στο πρώτο μέρος του (άρθρα 1 έως 52) ανα­φο­ρικά με τις δια­τά­ξεις του Κώδικα Πολι­τι­κής Δικο­νο­μίας η κατάρ­γηση των όρων Ειρη­νο­δι­κείο και Ειρη­νο­δίκη και η αντι­κα­τά­σταση τους από το Μονο­με­λές Πρω­το­δι­κείο και τον Δικαστή του Μονο­με­λούς Πρω­το­δι­κείου, στο δεύτερο μέρος του (άρθρα 53 έως 60) ανα­φο­ρικά με τις δια­τά­ξεις του Κώδικα Ποι­νι­κής Δικο­νο­μίας η κατάρ­γηση των όρων ειρη­νο­δί­κες και πται­σμα­το­δί­κες και η αντι­κα­τά­σταση τους από προ­α­να­κρι­τές πρω­το­δί­κες και τέλος στο τρίτο μέρος (άρθρα 61 έως 93) σχετικά με τις δια­τά­ξεις του Κώδικα Οργα­νι­σμού Δικα­στη­ρίων η αντι­κα­τά­σταση των ειρη­νο­δι­κών και των πται­σμα­το­δι­κών από τους δικα­στές της ειδικής επε­τη­ρί­δας, σαν συνέ­πεια της κατάρ­γη­σης τους.

Περαι­τέρω, κάποιες εκ των σημα­ντι­κό­τε­ρων αλλαγών που θεσπί­ζο­νται στο Πρώτο Μέρος και οφείλω να επι­ση­μάνω είναι οι εξής:

1) οι υπο­θέ­σεις που υπά­γο­νταν στο Ειρη­νο­δι­κείο, εφεξής συνε­πεία της κατάρ­γη­σης τους θα υπά­γο­νται στον Ά βαθμό στο Μονο­με­λές Πρω­το­δι­κείο.

2) Στο άρθρο 6 προσ­διο­ρί­ζε­ται η εκδί­καση από τα Πολυ­μελή Πρω­το­δι­κεία των εφέσεων κατά απο­φά­σεων Μονο­με­λών Πρω­το­δι­κείων, όταν η αξία της δια­φο­ράς δεν υπερ­βαί­νει τις 30.000 ευρώ, ή όταν το μίσθωμα της μισθω­τι­κής δια­φο­ράς δεν υπερ­βαί­νει τα 800 ευρώ. Μέχρι σήμερα η κατ’ έφεση απόφαση του Ειρη­νο­δι­κείου εκδι­κα­ζό­ταν από το Μονο­με­λές Πρω­το­δι­κείο. Τι αλλά­ζουμε; Δημιουρ­γούμε στο πλαίσιο του πρώτου βαθμού το Πολυ­με­λές Πρω­το­δι­κείο ως δικα­στή­ριο δευ­τε­ρο­βάθ­μιας κρίσης σε συμ­φω­νία με την ΕΣΔΑ και το Σύνταγμα, που δέχο­νται ότι το Δευ­τε­ρο­βάθ­μιο Δικα­στή­ριο μπορεί να σύγκει­ται είτε από περισ­σό­τε­ρους ομοιό­βαθ­μους δικα­στές ή από έναν δικαστή αλλά ανώτερο. Εδώ λοιπόν, έχουμε την κατ’ έφεση, εκδί­καση των υπο­θέ­σεων από πολυ­με­λείς συν­θέ­σεις επι­τυγ­χά­νο­ντας παράλ­ληλα και την εκπαί­δευση των πρω­το­βάθ­μιων δικα­στών, οι οποίοι θα έχουν μια πρώτη επαφή με τους κανόνες της δευ­τε­ρο­βάθ­μιας δίκης αφενός και αφε­τέ­ρου οι δικα­στές Ειδικής Επε­τη­ρί­δας θα μπορούν να συμ­με­τέ­χουν σε διά­σκεψη Δικα­στη­ρίου που μέχρι σήμερα δεν είχαν αυτή τη δυνα­τό­τητα.

3) Στο άρθρο 20 περί άσκησης αγωγής προ­βλέ­πε­ται ότι σε περί­πτωση αγωγής που απευ­θύ­νε­ται σε περι­φε­ρειακή έδρα πρω­το­δι­κείου, η κατά­θεση του δικο­γρά­φου μπορεί να γίνεται είτε στη γραμ­μα­τεία της έδρας του πρω­το­δι­κείου είτε στη γραμ­μα­τεία της περι­φε­ρεια­κής έδρας αυτού.

4) Στο κεφά­λαιο της εκου­σίας δικαιο­δο­σίας (άρθρα 33 έως 41) υπάρχει διά­κριση μεταξύ του Μονο­με­λούς Πρω­το­δι­κείου και του Δικαστή του Μονο­με­λούς Πρω­το­δι­κείου, ο οποίος απο­τε­λεί ιδιαί­τερο δικαιο­δο­τικό όργανο σε αντι­κα­τά­σταση του «Ειρη­νο­δίκη». Κατ’ απο­τέ­λε­σμα ο Δικα­στής του Μονο­με­λούς Πρω­το­δι­κείου είναι πλέον αρμό­διος μεταξύ άλλων για τη δημο­σί­ευση των σωμα­τείων και των δια­θη­κών σύμφωνα με τα άρθρα 34 και 35.

5) Στο κεφά­λαιο της Ανα­γκα­στι­κής Εκτέ­λε­σης εισά­γο­νται οι εξής σημα­ντι­κές αλλαγές:

Με το άρθρο 47 προ­βλέ­πε­ται η απαλ­λαγή του νέου κυρίου από χρέη του ακι­νή­του που βάρυναν τον παλιό ιδιο­κτήτη σε περί­πτωση ανα­γκα­στι­κού δημο­σίου πλει­στη­ρια­σμού, που αφορά απαι­τή­σεις από παροχή υπη­ρε­σιών κοινής ωφέ­λειας και τέλος με τα άρθρα 46 και 48 θεσπί­ζε­ται η δυνα­τό­τητα διε­νέρ­γειας του πλει­στη­ρια­σμού ενώπιον συμ­βο­λαιο­γρά­φου του συμ­βο­λαιο­γρα­φι­κού συλ­λό­γου όμορης περι­φέ­ρειας δηλαδή πέραν του τόπου του ακι­νή­του σε περί­πτωση αδυ­να­μίας ορισμού συμ­βο­λαιο­γρά­φου στον τόπο αυτό.

Αξιο­ση­μεί­ωτη και η διάταξη του άρθρου 50, όπου προ­βλέ­πε­ται η απαλ­λαγή από το δικα­στικό ένσημο στις εργα­τι­κές δια­φο­ρές για αγωγικά αιτή­ματα μέχρι του ποσού των 30.000 ευρώ, που αντι­στοι­χεί στο όριο για την άσκηση έφεσης.

Στο Δεύτερο Μέρος του Σχεδίου Νόμου η τρο­πο­ποί­ηση του Κώδικα Ποι­νι­κής Δικο­νο­μίας έγκει­ται στην υπο­κα­τά­σταση των πται­σμα­το­δι­κείων από ειδικά προ­α­να­κρι­τικά τμήματα και στον ορισμό εφεξής των προ­α­να­κρι­τών πρω­το­δι­κών ως αρμό­διων για τη διε­νέρ­γεια προ­κα­ταρ­κτι­κής εξέ­τα­σης και προ­α­νά­κρι­σης.

Στο Τρίτο Μέρος πραγ­μα­το­ποιού­νται παρεμ­βά­σεις στον Κώδικα Οργα­νι­σμού Δικα­στη­ρίων και Κατά­στα­σης Δικα­στι­κών Λει­τουρ­γών, οι κυριό­τε­ρες εκ των οποίων συμπυ­κνώ­νο­νται στα εξής:

1) Ορί­ζε­ται ότι οι οργα­νι­κές θέσεις των πρω­το­δι­κών γενικής επε­τη­ρί­δας και των δικα­στι­κών λει­τουρ­γών ειδικής επε­τη­ρί­δας είναι ενιαίες. Με τον τρόπο αυτό κατο­χυ­ρώ­νε­ται ο ενιαίος χαρα­κτή­ρας των οργα­νι­κών θέσεων όλων των πρω­το­δι­κών, γενικής και ειδικής επε­τη­ρί­δας και σημα­το­δο­τεί­ται ο ενιαίος χαρα­κτή­ρας της ενο­ποί­η­σης του πρώτου βαθμού δικαιο­δο­σίας.

2) Στα άρθρα 66 και 67 περι­γρά­φε­ται ο τρόπος συγκρό­τη­σης των δικα­στι­κών σχη­μα­τι­σμών και ο τρόπος ανα­πλή­ρω­σης των δικα­στι­κών λει­τουρ­γών με την θέσπιση δυνα­τό­τη­τας συμ­με­το­χής όλων των πρω­το­δι­κών, γενικής ή ειδικής επε­τη­ρί­δας στις πολυ­με­λείς συν­θέ­σεις και στη σύνθεση του ΜΟΔ, γεγονός που λει­τουρ­γεί ενο­ποι­η­τικά ενι­σχύ­ο­ντας τη διδα­κτική λει­τουρ­γία της διά­σκε­ψης.

3) Με το άρθρο 74 εισά­γε­ται η έννοια Εισαγ­γε­λείς παράλ­λη­λης ή περι­φε­ρεια­κής έδρας εισαγ­γε­λίας σχετικά με την διεύ­θυνση των εισαγ­γε­λιών.

4) Δια του άρθρου 81 θεσπί­ζε­ται η ιδιό­τητα του Προ­α­να­κριτή Πρω­το­δίκη για τη διε­νέρ­γεια της προ­κα­ταρ­κτι­κής εξέ­τα­σης και της προ­α­νά­κρι­σης, υπη­ρε­σία που ανα­τί­θε­ται στους πρω­το­δί­κες της ειδικής επε­τη­ρί­δας και μόνο σε περί­πτωση που δεν υπη­ρε­τούν στη συγκε­κρι­μένη έδρα ή δεν επαρ­κούν, σε πρω­το­δίκη της γενικής επε­τη­ρί­δας. Η διάταξη κινεί­ται στην ίδια λογική με την ανάθεση καθη­κό­ντων ανα­κριτή στους πρω­το­δί­κες της γενικής επε­τη­ρί­δας.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         5) Με το άρθρο 89 ρυθ­μί­ζε­ται η δια­δι­κα­σία ένταξης των πρω­το­δι­κών της ειδικής επε­τη­ρί­δας στην γενική επε­τη­ρίδα. Ειδι­κό­τερα, τους παρέ­χε­ται το δικαί­ωμα ένταξης στη γενική επε­τη­ρίδα, μετά από αίτηση τους, εφόσον έχουν ολο­κλη­ρώ­σει τα προ­γράμ­ματα επι­μόρ­φω­σης και έχουν μία του­λά­χι­στον έκθεση επι­θε­ώ­ρη­σης από́ τον αρμόδιο Επι­θε­ω­ρητή́ του Αρείου Πάγου.

Το Τέταρτο Μέρος δια­λαμ­βά­νει ρυθ­μί­σεις για την Δικα­στική Αστυ­νο­μία σχετικά με την υλο­ποί­ηση των επι­μορ­φω­τι­κών προ­γραμ­μά­των για το προ­σω­πικό του πολι­τι­κού τομέα και για την ορθο­λο­γική κατα­νομή του προ­σω­πι­κού του αστυ­νο­μι­κού τομέα. Προ­ω­θεί­ται δε η διε­νέρ­γεια γραπτού δια­γω­νι­σμού για την άμεση στε­λέ­χωση των κενών θέσεων του πολι­τι­κού τομέα της δικα­στι­κής αστυ­νο­μίας ρυθ­μί­ζο­ντας κάθε δια­δι­κα­στική λεπτο­μέ­ρεια από την προ­κή­ρυξη έως την ολο­κλή­ρωση του γραπτού δια­γω­νι­σμού.

Το Πέμπτο Μέρος αφενός περι­λαμ­βά­νει επεί­γου­σες ρυθ­μί­σεις για την αντι­με­τώ­πιση ζητη­μά­των που δημιουρ­γεί η πρώτη εφαρ­μογή του ν. 5108/2024 για τον δικα­στικό χάρτη και αφε­τέ­ρου με το άρθρο 111 επι­διώ­κε­ται η απο­φόρ­τιση των πινα­κίων των διοι­κη­τι­κών δικα­στη­ρίων από φορο­λο­γι­κές υπο­θέ­σεις που εκκρε­μούν ενώπιον της Επι­τρο­πής Εξώ­δι­κης Επί­λυ­σης Φορο­λο­γι­κών Δια­φο­ρών δια της δια­γρα­φής από το πινάκιο με πράξη του Προ­έ­δρου του Δικα­στη­ρίου, προ­κει­μέ­νου να μην επι­βα­ρύ­νο­νται τα πινάκια με δια­δο­χι­κές ανα­βο­λές των υπο­θέ­σεων αυτών.

Ένα ζήτημα το οποίο έτυχε γενι­κό­τε­ρης κρι­τι­κής από την αντι­πο­λί­τευση στην επε­ξερ­γα­σία στην Επι­τροπή είναι το θέμα της επι­μόρ­φω­σης των ειρη­νο­δι­κών και ότι υφί­στα­ται ανε­τοι­μό­τητα για την εκπαί­δευση τους. Η απά­ντηση δόθηκε από την Γενική Διευ­θύ­ντρια της Εθνικής Σχολής Δικα­στι­κών Λει­τουρ­γών και Αντι­πρό­ε­δρο του Αρείου Πάγου κυρία ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ δια­βε­βαιώ­νο­ντας ότι είναι όλα έτοιμα και το πρό­γραμμα επι­μόρ­φω­σης θα ξεκι­νή­σει άμεσα εντός του χρο­νο­δια­γράμ­μα­τος. Να θυμίσω ότι οι ειρη­νο­δί­κες, εφεξής Δικα­στές Ειδικής Επε­τη­ρί­δας, μετά την 16η Σεπτεμ­βρίου, ημέρα έναρξης εφαρ­μο­γής του Δικα­στι­κού Χάρτη, εξα­κο­λου­θούν να δικά­ζουν τις υπο­θέ­σεις που δίκαζαν έως την κατάρ­γηση των ειρη­νο­δι­κείων και μόνο όταν ολο­κλη­ρω­θεί η εκπαί­δευσή τους και στους δύο κύκλους στα τέλη Μαΐου του 2025, θα μπορούν να δικά­ζουν το σύνολο των αστικών υπο­θέ­σεων. Κατ’ απο­τέ­λε­σμα δεν υπάρχει κανένα ζήτημα ανε­τοι­μό­τη­τας των δικα­στών ή ανα­σφά­λειας δικαίου.

Κλεί­νο­ντας, να θυμίσω στο Σώμα ότι η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή, ένα ανε­ξάρ­τητο όργανο που φέρει τα εχέγγυα της αμε­ρο­λη­ψίας και της αξιο­πι­στίας, στα τέλη Ιουλίου δημο­σί­ευσε την ετήσια Έκθεση της για το Κράτος Δικαίου στην Ελλάδα για το 2024, η οποία σημειώ­νει επί λέξει ότι ο νέος δικα­στι­κός χάρτης στην αστική και την ποινική δικαιο­σύνη είναι μια σημα­ντική μεταρ­ρύθ­μιση που απο­σκο­πεί στην ισόρ­ροπη κατα­νομή των υπο­θέ­σεων μεταξύ των πρω­το­βάθ­μιων δικα­στών και την ταχύ­τερη απονομή της δικαιο­σύ­νης.

Το πόρισμα αυτό της έκθεσης της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής απο­τε­λεί μια ανα­γνώ­ριση του έργου που επι­τε­λεί­ται από το Υπουρ­γείο Δικαιο­σύ­νης και την Κυβέρ­νηση στην προ­ώ­θηση του Κράτους Δικαίου. Κατά το μέρος επο­μέ­νως  που με το παρόν Σχέδιο Νόμου ερχό­μα­στε να εξει­δι­κεύ­σουμε την εφαρ­μογή της μεταρ­ρύθ­μι­σης του νέου Δικα­στι­κού Χάρτη, σας καλούμε να ακού­σετε όχι εμάς αλλά την ανε­ξάρ­τητη Ευρω­παϊκή Επι­τροπή και να ενστερ­νι­στείτε το πόρισμα της περί της σημα­ντι­κής αυτής μεταρ­ρύθ­μι­σης, υπερ­ψη­φί­ζο­ντας το παρόν νομο­σχέ­διο.

Φυσικά, υπερ­ψη­φί­ζουμε το νομο­σχέ­διο.»