“Πόσο μπορεί να αντέξει η Ρόδος την ανομβρία;”

Αρθρο του Νικο­λάου Ευαγόρα Χημικού ΕΚΠΑ – Μ. Sc. University οf Manchester πρ. Δ/ντή Γενικού Χημείου του Κράτους (Χ.Υ. Ρόδου)

«Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΚΑΠΡΙ ΤΗΣ ΙΤΑΛΙΑΣ ΕΞΕΔΩΣΕ ΠΕΡΙΟΡΙΣΤΙΚΗ ΕΝΤΟΛΗ ΑΦΙΞΗΣ ΤΟΥΡΙΣΤΩΝ ΛΟΓΩ ΑΝΕΠΑΡΚΟΥΣ ΠΟΣΟΤΗΤΑΣ ΝΕΡΟΥ»

Με το θέμα της επί­δρα­σης της κλι­μα­τι­κής αλλαγής στην επάρ­κεια πόσιμου νερού για το νησί της Ρόδου, έχω ασχο­λη­θεί και παλαιό­τερα με άρθρα στον τοπικό τύπο αλλά και με γραπτή ενη­μέ­ρωση των αρμο­δίων, ακόμη και με ερώτημα στη Βουλή που κατα­τέ­θηκε από τον Βου­λευτή κ. Μάνο Κόνσολα. Απο­γοη­τεύ­τηκα και μετά την τελευ­ταίο επι­στολή μου πριν από επτά χρόνια, στα­μά­τησα να ασχο­λού­μαι.

Την Παρα­σκευή 3 Ιουλίου, είχαμε μια συνά­ντηση, ως πρώην μέλη του Δ.Σ. του Συν­δέ­σμου Κατα­να­λω­τών Ρόδου, οι Νίκος Μελισ­σουρ­γός, Θεό­δω­ρος Παπα­γε­ωρ­γίου, Ευα­γό­ρας Νικο­λάου, Γιάννης Νιωτάκη και Γιώργος Κοντώ­σης.

Ανάμεσα στα κατα­να­λω­τικά θέματα, που απα­σχο­λούν τη σημε­ρινή κοι­νω­νία, έγινε αναφορά και στην επί­καιρη είδηση, σχετικά με την απόφαση του Δημάρ­χου του Κάπρι της Ιταλίας να εκδώσει περιο­ρι­στική εντολή άφιξης του­ρι­στών στο νησί, λόγω ανε­πάρ­κειας νερού από βλάβη της μονάδας προ­μή­θειας νερού στο νησί από την ηπει­ρω­τική χώρα.

Όλων η σκέψη μας πήγε στη Ρόδο, με τα ερω­τή­ματα.

Τι θα κάνουμε αν έχουμε 2-3 χρόνια ανομ­βρία;

Τι προ­λη­πτικά μέτρα πρέπει να ληφθούν για να μην κιν­δυ­νεύ­σει ποτέ το νησί;

Υπάρ­χουν μέτρα για να αισθα­νό­μα­στε ασφα­λείς;

Έχουμε λαμπρό παρά­δειγμα την Κύπρο, όπου όταν το 2009, λόγω ανομ­βρίας, ανα­γκά­στηκε να μετα­φέ­ρει οκτώ εκα­τομ­μύ­ρια κυβικά μέτρα νερό με τάνκερ από τον Πειραιά, παρόλο που είχε φράγ­ματα με συνο­λικό απο­θη­κευ­τικό χώρο 300 εκα­τομ­μύ­ρια κυβικά, αλλά τα φράγ­ματα παρέ­μει­ναν άδεια λόγω ανομ­βρίας. Μετά από ταλαι­πω­ρία του πλη­θυ­σμού για 2-3 χρόνια, το πρό­βλημα αντι­με­τω­πί­στηκε ορι­στικά και σήμερα η Κύπρος θα έχει νερό ανθρώ­πι­νης κατα­νά­λω­σης και με άδεια φράγ­ματα.

Η Ρόδος έχει 67 εκα­τομ­μύ­ρια κυβικά απο­θη­κευ­τικό χώρο στο φράγμα Γαδουρά, με ωφέλιμη ποσό­τητα τα 63 εκα­τομ­μύ­ρια κυβικά. Θα αντέξει μια ανομ­βρία; Μπο­ρούμε να το απο­κλεί­σουμε ότι είναι πιθανό να έχουμε ανομ­βρία;

Μετά από τη συζή­τηση που είχαμε, αισθάν­θηκα την ανάγκη να ανα­δη­μο­σιεύσω στοι­χεία από τις επι­στο­λές, τις οποίες είχα απο­στεί­λει και στους αρμο­δί­ους το 2017 και το 2018 με ανα­λυ­τι­κούς πίνακες για τις σύγ­χρο­νες ανάγκες υδρο­δό­τη­σης, ελπί­ζο­ντας ότι έχει γίνει μια δεύτερη σκέψη που αγνοώ.

 

Το φράγμα του Γαδουρά απο­τε­λεί κεντρικό άξονα μιας μακρο­χρό­νιας και μόνιμης λύσης για την υδρο­δό­τη­σης της Ρόδου, αλλά δεν μπορεί να δώσει λύση από μόνο του.

Η λει­ψυ­δρία, μια από τις σοβα­ρό­τε­ρες απειλές που αντι­με­τω­πί­ζουν οι χώρες της Μεσο­γείου, κάνει όλο και πιο έντονη την παρου­σία της και στη Ρόδο. Οι περισ­σό­τε­ρες περιο­χές της Μεσο­γείου έχουν επι­λύ­σει το πρό­βλημα με αφα­λα­τώ­σεις, εμείς όμως ακόμη αμφι­τα­λα­ντευό­μα­στε. Το πρό­βλημα είναι πολύ σοβαρό και σαν τέτοιο πρέπει να αντι­με­τω­πι­στεί άμεσα, με τη συστρά­τευση όλων των τοπικών Αρχών και των παρα­γω­γι­κών τάξεων, χωρίς να απο­τε­λέ­σει αντι­κεί­μενο αντι­πα­ρα­θέ­σεων. Για να έχουμε όμως τα καλύ­τερα δυνατά απο­τε­λέ­σματα, θα πρέπει να τηρη­θούν απα­ρά­βατα δύο κανόνες.

1. Να γίνει τάχιστα μια τεκ­μη­ριω­μένη επι­στη­μο­νική αξιο­λό­γηση της κατά­στα­σης, με επι­σή­μανση των απα­ραί­τη­των μέτρων που πρέπει να εφαρ­μο­στούν από σήμερα, μέχρι την ορι­στική επίλυση του προ­βλή­μα­τος, με γνώμονα ότι καμιά περιοχή του νησιού δεν θα μείνει χωρίς νερό ανθρώ­πι­νης κατα­νά­λω­σης από το επόμενο καλο­καίρι, με όποιες και­ρι­κές συν­θή­κες και αν επι­κρα­τή­σουν. Με πλήρη δια­φά­νεια τα στοι­χεία να δοθούν στον Ροδιακό λαό, για να είναι γνώστης της κρι­σι­μό­τη­τας της κατά­στα­σης και να δοθούν οδηγίες για μέτρα εξοι­κο­νό­μη­σης νερού.

2. Οι αρμό­διοι φορείς, με βάση τα επι­στη­μο­νικά δεδο­μένα, να κατα­στρώ­σουν το μεσο­πρό­θε­σμο και μακρο­πρό­θε­σμο χρο­νο­διά­γραμμα των ενερ­γειών, που θα ακο­λου­θη­θούν, ανα­λαμ­βά­νο­ντας την πολι­τική ευθύνη της επί­λυ­σης του προ­βλή­μα­τος. Είναι αυτο­νό­ητο ότι το πρό­βλημα είναι σοβαρό, γιατί από αυτό εξαρ­τά­ται άμεσα η οικο­νο­μική πορεία της Ρόδου και η επι­βί­ωση του πλη­θυ­σμού της. Γι’ αυτό και πρέπει να υπάρχει στήριξη όλων των πολιτών. Κάποιος όμως θα πρέπει να πάρει την ευθύνη συντο­νι­σμού και μάλιστα σήμερα και να πείσει ότι το νησί δεν θα κιν­δυ­νεύ­σει σε περί­πτωση ανομ­βρίας. Όταν παρου­σια­στεί το πρό­βλημα θα είναι αργά.

Είχα την ευκαι­ρία να δια­τυ­πώσω τις απόψεις μου για το θέμα πριν από οκτώ χρόνια, με τεκ­μη­ριω­μένη επι­στολή, που παρέ­δωσα σε όλους τους αρμο­δί­ους και στη συνέ­χεια με δημο­σί­ευμά μου στον τοπικό τύπο. Από τότε η κατά­σταση μάλλον είναι πιο επι­τα­κτική. Επα­νέρ­χο­μαι σήμερα, χωρίς να έχω ενη­μέ­ρωση αν κάποιος από τους απο­δέ­κτες διάβασε την έκθεσή μου, αφού δεν έλαβα καμιά απά­ντηση. Ανησυχώ όμως και αισθά­νο­μαι την υπο­χρέ­ωση να συμβάλω επι­στη­μο­νικά στην αποφυγή της δια­φαι­νό­με­νης επι­δεί­νω­σης της κατά­στα­σης με απρό­βλε­πτες συνέ­πειες για το νησί.

Συνη­θί­σαμε να ακούμε για τις κλι­μα­τι­κές αλλαγές χωρίς να δίνουμε την πρέ­πουσα προσοχή. Σε κάποιο σεμι­νά­ριο της Υπη­ρε­σίας Περι­βάλ­λο­ντος των Ηνω­μέ­νων Εθνών (UNEP), που έγινε στο Πανε­πι­στή­μιο της Μάλτας το 1992, για εκπρο­σώ­πους εργα­στη­ρίων νερού από όλες τις χώρες της Μεσο­γείου, ένας Ολλαν­δός καθη­γη­τής μας είπε «Τα επόμενα χρόνια τυχερές θα είναι οι περιο­χές που γει­το­νεύ­ουν με θάλασσα, γιατί θα έχουν νερό από τις αφα­λα­τώ­σεις». Μάλλον φτάσαμε σε αυτή την χρονική περίοδο και δεν το κατα­λά­βαμε, έχουμε ακόμη λίγο χρόνο, ας τον αξιο­ποι­ή­σουμε.

Με την σε μεγάλο βαθμό κατα­στροφή του υδρο­φό­ρου ορί­ζο­ντα, λόγω της μόλυν­σης του νερού από τα λύματα και της υφαλ­μύ­ρι­σης λόγω της υπε­ρά­ντλη­σης, οι επό­με­νες γενιές δεν θα έχουν καμιά πιθα­νό­τητα να βρουν επαρκή ποσό­τητα κατάλ­λη­λου νερού από γεω­τρή­σεις. Κατα­λα­βαίνω τη δύσκολη θέση των αρμο­δίων και την αγωνία τους να εξυ­πη­ρε­τή­σουν τον κόσμο. Αυτό όμως δεν μπορεί να γίνει απο­σπα­σμα­τικά αλλά θα πρέπει να γίνει με ορι­στική επίλυση του προ­βλή­μα­τος, όπως έκαναν όλες οι χώρες της Μεσο­γείου..

Ακούμε κάθε τόσο προ­βλή­ματα υδρο­δό­τη­σης σε περιο­χές του νησιού, που δεν φαντα­ζό­μα­σταν παλαιό­τερα ότι θα έχουν πρό­βλημα, αν και με τα επι­στη­μο­νικά δεδο­μένα που υπήρχαν θα έπρεπε να το περι­μέ­ναμε. Με τις υπάρ­χου­σες υπο­δο­μές, όσες φιλό­τι­μες προ­σπά­θειες και να κάνουν οι αρμό­διοι, τα προ­βλή­ματα δεν πρό­κει­ται να λυθούν. Η πίτα είναι δεδο­μένη και αυτοί που την μοι­ρά­ζο­νται αυξά­νο­νται.

Με αριθ­μη­τικά δεδο­μένα, το Φράγμα του Γαδουρά δεν μπορεί να καλύψει όλο το νησί από μόνο του και ειδικά σε περιό­δους ανομ­βρίας. Θα ήταν παρα­κιν­δυ­νευ­μένο να το επι­χει­ρή­σουμε. Για να μπο­ρέ­σουμε να επι­κε­ντρω­θούμε στην εξεύ­ρεση λύσης, Θα πρέπει πρώτα να δώσουμε απα­ντή­σεις σε κρίσιμα ερω­τή­ματα, όπως:

1. Αν δεχθούμε ότι το Φράγμα του Γαδουρά θα μπο­ρούσε να καλύψει προ­σω­ρινά όλο το νησί, πόσα χρόνια απαι­τού­νται για να γίνουν τα δίκτυα ύδρευ­σης και ποιο το κόστος κατα­σκευής τους;

2. Στα χρόνια που απαι­τού­νται για την κατα­σκευή του δικτύου, που με τα ελλη­νικά δεδο­μένα μπορεί και να διπλα­σια­στούν (μιλάμε για δεκα­ε­τία του­λά­χι­στον, εφόσον βρεθούν τα χρήματα), στο διά­στημα αυτό τι θα γίνει αν έχουμε 2-3 χρόνια ανομ­βρία;

3. Ακόμη και αν ολο­κλη­ρω­θούν τα δίκτυα, μπορεί το φράγμα να καλύψει όλο το νησί αν έχουμε ανομ­βρία 2-3 χρόνια; Η μέση κατα­νά­λωση νερού σε του­ρι­στι­κές περιο­χές για κάλυψη των πάσης φύσεως αναγκών, ανέρ­χε­ται σε 500 λίτρα ημε­ρη­σίως ανά άτομο. Αν έχουμε 2 χρόνια ανομ­βρία και έστω ότι το φράγμα ήταν στην αρχή γεμάτο, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη την εξά­τμιση λόγω των υψηλών θερ­μο­κρα­σιών, του καλο­και­ριού, τις απώ­λειες των δικτύων και τη διαφυγή στο υπέ­δα­φος του φράγ­μα­τος, το νερό θα εξα­ντλη­θεί το αργό­τερο σε δύο χρόνια.

Η λύση κάποια στιγμή της αφα­λά­τω­σης θαλασ­σι­νού νερού είναι μονό­δρο­μος. Ο συν­δυα­σμός αφα­λα­τώ­σεων και φραγ­μά­των λύνει 100% το πρό­βλημα και είναι δοκι­μα­σμένη τακτική σε πολλές Μεσο­γεια­κές χώρες. Η κατα­σκευή των μονάδων και η λει­τουρ­γία τους, γίνεται χωρίς καμία επι­βά­ρυνση της Αρχής υδρο­δό­τη­σης. Η Εται­ρεία που κατα­σκευά­ζει την μονάδα έχει και την ευθύνη λει­τουρ­γίας της και παρα­δί­δει στο δίκτυο κατα­νά­λω­σης την ποσό­τητα νερού ανθρώ­πι­νης κατα­νά­λω­σης, με την οποία έγινε η σύμβαση. Η κάθε ΔΕΥΑ τη μόνη υπο­χρέ­ωση που έχει είναι να πλη­ρώ­σει το νερό στη συμ­φω­νη­θείσα τιμή, η οποία είναι αρκετά κάτω από το ένα ευρώ το κυβικό. Παρέ­χε­ται επίσης η δυνα­τό­τητα, σε περί­πτωση πολυομ­βρίας με γεμάτο το φράγμα να πλη­ρώ­νουμε ένα τέλος ετοι­μό­τη­τας της μονάδας αφα­λά­τω­σης χωρίς να μας δίνει νερό και να χρη­σι­μο­ποιούμε το νερό του φράγ­μα­τος.

Δεδο­μέ­νου ότι οι αφα­λα­τώ­σεις θα λει­τουρ­γούν παράλ­ληλα με το φράγμα, η μέση τιμή του κυβικού ελά­χι­στα θα αυξηθεί στον κατα­να­λωτή.

Θα πρέπει να γίνει άμεσα η εξεύ­ρεση των χώρων και η μελέτη για εγκα­τά­σταση δύο μονάδων, σε πρώτη φάση δυνα­μι­κό­τη­τας 20.000 κυβικών μέτρων ημε­ρη­σίως η καθεμιά και με δυνα­τό­τητα επέ­κτα­σης τους. Μια στη βόρεια και μια στη νότια παρα­λιακή ζώνη, με πρό­βλεψη να τρο­φο­δο­τούν τα υπάρ­χο­ντα και τα υπό κατα­σκευή δίκτυα, ώστε να έχουμε μια συμπλη­ρω­μα­τική υπο­στή­ριξη του φράγ­μα­τος και έτοιμη τη δομή για να καλυ­φθούν οι ανάγκες του νησιού πλήρως από τις αφα­λα­τώ­σεις, εάν και όταν χρεια­στεί.

 

Μόνο έτσι δεν θα βρε­θούμε στη θέση του Δημάρ­χου του Κάπρι.