Δημογραφικό: Κάν’ το όπως η Κάσος, η Νάξος και το Ρέθυμνο

Την ώρα που ο πλη­θυ­σμός της χώρας μειώ­νε­ται, κάποιες περιο­χές αντι­στέ­κο­νται. Μιλούν στην «Κ» για το «δημο­γρα­φικό θαύμα» δήμαρ­χοι και πολίτες

Η μείωση του πλη­θυ­σμού είναι ένα από τα πιο καυτά κοι­νω­νικά ζητή­ματα που αντι­με­τω­πί­ζει η Ελλάδα. Ομως, μέσα στο γενικά αρνη­τικό τοπίο του δημο­γρα­φι­κού, δύο περιο­χές κατα­φέρ­νουν να συνει­σφέ­ρουν θετικά στο ισο­ζύ­γιο γεννήσεων-θανάτων.

Σύμφωνα με τα στοι­χεία της απο­γρα­φής της ΕΛΣΤΑΤ το 2021 ο μόνιμος πλη­θυ­σμός της Ελλάδας μειώ­θηκε μέσα σε μία δεκα­ε­τία κατά 3,5%. Μάλιστα υπήρξε μείωση στις 12 από τις 13 περι­φέ­ρειες.

Συγκε­κρι­μένα, σε Ανα­το­λική Μακεδονία-Θράκη, η μείωση φτάνει το 7,6%, στην Κεντρική Μακε­δο­νία το 4,8%, στη Δυτική Μακε­δο­νία το 10,1%, στην Ηπειρο το 5,1%, στη Στερεά Ελλάδα το 7,7%, στη Θεσ­σα­λία το 6,2%, στα Ιόνια Νησιά το 3,4%, στη Δυτική Ελλάδα το 5,4%, στο Βόρειο Αιγαίο το 2,6%, στην Πελο­πόν­νησο το 6,8%. Κρήτη και Αττική εμφα­νί­ζουν την πιο μικρή μείωση πλη­θυ­σμού, 0,9%, αμφό­τε­ρες.

Μόνο στην Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου ο πλη­θυ­σμός αυξή­θηκε και μάλιστα σε ποσοστό 5% – οι κάτοι­κοι από 309.000 το 2011, ανήλθαν το 2021 σε 324.000.

Σημειώ­νε­ται πως και στην Κρήτη, η οποία παρου­σιά­ζει ελαφρά μείωση της τάξεως του 0,9% υπάρ­χουν τρεις πόλεις με αύξηση πλη­θυ­σμού: το Ρέθυμνο που από 55.525 οι κάτοι­κοι το 2011 αυξή­θη­καν σε 55.636 το 2021, τα Χανιά από 108.642 ανήλθαν σε 110.646 και η Ιερά­πε­τρα από 26.200 αυξή­θη­καν σε 26.410.

Οι ευκαι­ρίες για εργασία

Τι είναι όμως αυτό που δου­λεύει σωστά σε αυτές τις δύο περιο­χές; Η Αλε­ξάν­δρα Τραγάκη, καθη­γή­τρια Οικο­νο­μι­κής Δημο­γρα­φίας στο Χαρο­κό­πειο Πανε­πι­στή­μιο, σημειώ­νει πως ο πλη­θυ­σμός του Νοτίου Αιγαίου και της Κρήτης είναι πιο νεα­νι­κός σε σχέση με την υπό­λοιπη Ελλάδα.

«Πολλά από τα μεγάλα νησιά σε Κυκλά­δες και Δωδε­κά­νησα, είναι αυτάρκη περι­βάλ­λο­ντα, προ­σφέ­ρουν ποιό­τητα ζωής, ενώ παρέ­χουν τα τελευ­ταία χρόνια ευκαι­ρίες για εργασία λόγω του αυξα­νό­με­νου του­ρι­σμού. Η πρό­σβαση στην υγεία και την εκπαί­δευση είναι στοι­χεία απα­ραί­τητα για ένα ζευγάρι που δημιουρ­γεί οικο­γέ­νεια και τα μεγάλα νησιά το παρέ­χουν αυτό σε έναν βαθμό. Και να σημειώ­σουμε επίσης πως οι νέες γενιές εκτι­μούν περισ­σό­τερο από τις προη­γού­με­νες την καλή ποιό­τητα ζωής σε ένα όμορφο περι­βάλ­λον», λέει στην «Κ».

Πολλά από τα μεγάλα νησιά σε Κυκλά­δες και Δωδε­κά­νησα είναι αυτάρκη περι­βάλ­λο­ντα, προ­σφέ­ρουν ποιό­τητα ζωής, ενώ παρέ­χουν τα τελευ­ταία χρόνια ευκαι­ρίες για εργασία λόγω του αυξα­νό­με­νου του­ρι­σμού.

Ο Δημή­τρης Λιανός, δήμαρ­χος Νάξου και Μικρών Κυκλά­δων, επι­χει­ρεί με τη σειρά του να απο­κω­δι­κο­ποι­ή­σει τις καλές «επι­δό­σεις» της περιο­χής του. Στον εν λόγω δήμο, ο πλη­θυ­σμός αυξή­θηκε από 18.904 άτομα το 2011 σε 19.812 το 2021.

«Οι περισ­σό­τε­ροι από όσους κάνουν οικο­γέ­νεια στη Νάξο, με κατα­γωγή από το νησί, επι­στρέ­φουν στον τόπο, παρότι έχουν σπου­δά­σει σε μια πόλη της Ελλάδας είτε στο εξω­τε­ρικό. Ερχο­νται όμως να μείνουν εδώ κάτοι­κοι από άλλα μέρη της χώρας, αλλά και από το εξω­τε­ρικό. Ενας βασικός λόγος είναι πως γνω­ρί­ζουν ότι θα ζήσουν μια καλή ζωή από οικο­νο­μι­κής άποψης. Ειδικά στον του­ρι­σμό, οι απο­δο­χές βελ­τιώ­νο­νται διαρκώς ενώ όσοι ασχο­λού­νται με το αντι­κεί­μενο εργά­ζο­νται για επτά μήνες. Το νησί μας ανα­πτύσ­σε­ται, δεν είναι μόνο ο του­ρι­σμός. Μπορούν λοιπόν να ασχο­λη­θούν και με τα αντι­κεί­μενα που έχουν σπου­δά­σει».

Παρό­μοια εικόνα δίνει και ο δήμαρ­χος Πάρου, Μάρκος Κωβαίος. Στο νησί οι κάτοι­κοι αυξή­θη­καν από 13.715 το 2011 σε 14.290 το 2021. «Σε αρκετές περι­πτώ­σεις, άνθρω­ποι που έρχο­νται στο νησί για να δου­λέ­ψουν για μια σεζόν, ανάμεσα τους και πολλοί Αλβανοί, μένουν τελικά μόνιμα. Εμείς brain drain δεν έχουμε», λέει χαρα­κτη­ρι­στικά.

Η σημασία της καλής ποιό­τη­τας ζωής

Για το μικρό «θαύμα», τηρου­μέ­νων των ανα­λο­γιών, που συντε­λεί­ται στο Ρέθυμνο, ο δήμαρ­χος της πόλης, Γιώργος Μαρι­νά­κης, εξηγεί τους λόγους.

«Είναι προ­φα­νές πως όπου ο τόπος είναι θελ­κτι­κός και υπάρ­χουν θέσεις εργα­σίας, οι γεν­νή­σεις πηγαί­νουν καλά» λέει, τονί­ζο­ντας ακόμα πως «η κοι­νω­νία μας είναι φιλό­ξενη και αποζητά νέο εργα­τικό δυνα­μικό». Η ζήτηση είναι μεγάλη όχι μόνο στον του­ρι­σμό αλλά και στον πρω­το­γενή τομέα και στην οικο­δομή. Στέ­κε­ται δε και στη βελ­τιω­μένη εικόνα της πόλης.

Εχουμε αυτό το ωραίο μωσαϊκό ανθρώ­πων –μετα­νά­στες αλλά και Ελληνες– που ήρθαν για να δου­λέ­ψουν σεζόν και έμειναν μόνιμα αλλά και φοι­τη­τές που έκαναν τις σπουδές τους στο πανε­πι­στή­μιο της πόλης.

«Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι το 2021 το Ρέθυμνο κατέ­κτησε την πρώτη θέση στην Ευρω­παϊκή Εβδο­μάδα Κινη­τι­κό­τη­τας ανάμεσα σε 3.184 πόλεις για τα μέτρα που έλαβε σχετικά με την “ενεργή” μετα­κί­νηση, τις παρεμ­βά­σεις στο οδικό δίκτυο υπέρ της ασφά­λειας των πεζών και ποδη­λα­τι­στών αλλά και για την εκτε­τα­μένη ανά­πλαση της πόλης.

«Και έτσι φτάσαμε να έχουμε αυτό το ωραίο μωσαϊκό ανθρώ­πων –μετα­νά­στες και Ελληνες– που ήρθαν για να δου­λέ­ψουν σεζόν και έμειναν μόνιμα αλλά και φοι­τη­τών που έκαναν τις σπουδές τους στο πανε­πι­στή­μιο της πόλης, μια ζωογόνα πηγή για το Ρέθυμνο, και επέ­λε­ξαν να μείνουν εδώ», κατα­λή­γει.

Η στήριξη εγκυ­μο­σύ­νης και τοκετού… δεν είναι πανά­κεια

Υπάρ­χουν όμως και άλλοι λόγοι που οι γεν­νή­σεις πηγαί­νουν καλά σε συγκε­κρι­μένα νησιά. Στο Νότιο Αιγαίο, θετικό ισο­ζύ­γιο δεν εμφα­νί­ζουν μόνο τα μεγάλα και πολύ του­ρι­στικά νησιά.

Στην Ανάφη αυξή­θηκε ο πλη­θυ­σμός από τα 211 άτομα το 2011 στα 291 το 2021, στο Αγα­θο­νήσι από 185 άτομα στα 203, στην Πάτμο από 3.047 στα 3.217, στην Κάσο από 1.084 στα 1.224.

Η βοήθεια που προ­σφέ­ρουν ΜΚΟ όπως η HOPEgenesis, φαί­νε­ται πως δια­δρα­μα­τί­ζουν θετικό ρόλο. Η οργά­νωση που δρα­στη­ριο­ποιεί­ται, μεταξύ άλλων, στην πλειο­νό­τητα των νησιών της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου από το 2016, καλύ­πτει τα έξοδα εγκυ­μο­σύ­νης και τοκετού. Τα προ­γράμ­ματά της έχουν αξιο­ποι­ή­σει στην περιοχή 300 οικο­γέ­νειες. Με τη βοήθειά της έχουν γεν­νη­θεί μέχρι σήμερα 278 παιδιά, ενώ ανα­μέ­νο­νται άλλα 32 τους προ­σε­χείς μήνες.

Στην Πάτμο, μεγάλο νησί μεν αλλά με έλλειψη δομών υγείας, είδαμε πως νέες γυναί­κες ήθελαν να κάνουν οικο­γέ­νεια αλλά αισθά­νο­νταν ανα­σφά­λεια για αυτόν τον λόγο.

«Στην Πάτμο, μεγάλο νησί μεν αλλά με έλλειψη δομών υγείας, είδαμε πως νέες γυναί­κες ήθελαν να κάνουν οικο­γέ­νεια αλλά αισθά­νο­νταν ανα­σφά­λεια για αυτόν τον λόγο. Πια, έχουμε 25 γεν­νή­σεις τον χρόνο στο νησί» λέει στην «Κ» η Εύα Παπα­δάκη, project manager της HOPEgenesis, τονί­ζο­ντας πως η υπο­στή­ριξη της εγκυ­μο­σύ­νης και του τοκετού από μόνη της δεν φέρνει την άνοιξη.

Οπως περι­γρά­φει: «Μία γυναίκα που γέννησε στην Πάτμο και εργα­ζό­ταν ως πωλή­τρια ανα­γκα­ζό­ταν να παίρνει το μωρό της στο σούπερ μάρκετ όπου δούλευε. Μία άλλη, στο Καστελ­λό­ριζο, το έπαιρνε στον δήμο όπου εργα­ζό­ταν. Ετσι, σε συνερ­γα­σία με μεγάλο χορηγό της οργά­νω­σης αλλά και τους τοπι­κούς φορείς, συνει­σφέ­ραμε στη δημιουρ­γία των πρώτων δημο­τι­κών παι­δι­κών σταθμών σε Πάτμο, Λειψούς και Καστελ­λό­ριζο».

Η Σοφία Κολυδά, 31 ετών, γέννημα θρέμμα Ανα­φιώ­τισσα, είναι μία ενδει­κτική περί­πτωση για το πώς αντι­με­τω­πί­ζουν το θέμα της οικο­γέ­νειας τα νέα ζευ­γά­ρια που ζουν σε απο­μα­κρυ­σμέ­νους τόπους.

Ηθελα να δω το “έξω” από την Ανάφη και όταν το είδα, απο­φά­σισα να μείνω μόνιμα στον τόπο μου.

«Σπού­δασα λογι­στική στη Χαλκίδα και έκανα μετα­πτυ­χιακό στη δημόσια διοί­κηση. Επέ­στρεψα στο νησί για να δουλέψω στον του­ρι­σμό και τους έξι μήνες που δεν εργα­ζό­μουν ταξί­δευα. Ηθελα να δω τον κόσμο “έξω” από την Ανάφη και όταν τον είδα, απο­φά­σισα να μείνω μόνιμα στον τόπο μου. Ο σύζυγός μου είναι επίσης από εδώ. Μία προ­κή­ρυξη για εργασία σε συν­δυα­σμό με τις σπουδές μου, μου έδωσαν μία μόνιμη θέση στον δήμο. Ηθελα πια να κάνω οικο­γέ­νεια».

Το 2019, εν μέσω παν­δη­μίας, η κ. Κολυδά γέννησε το πρώτο της παιδί. Τα προ­γράμ­ματα της Hopegenesis, λόγω κορω­νοϊού είχαν στα­μα­τή­σει προ­σω­ρινά. «Τότε συνει­δη­το­ποί­ησα τα έξοδα της  γέννας για κάποιον που ζει μακριά από την Αθήνα. Εμάς μας κόστισε 10.000 ευρώ συνυ­πο­λο­γί­ζο­ντας τα ταξίδια πήγαινε-έλα στην Αθήνα, τον ιδιώτη γυναι­κο­λόγο αλλά και το μαιευ­τή­ριο».

Τον Φεβρουά­ριο του 2023 η κ. Κολυδά έμεινε έγκυος στο δεύτερό της παιδί. Απευ­θύν­θηκε αμέσως στη ΜΚΟ.

Τα ίδια προ­γράμ­ματα αξιο­ποί­η­σαν άλλες έξι γυναί­κες στην Ανάφη. Μία από αυτές επέ­στρεψε από την Αθήνα στο νησί όπου γεν­νή­θηκε, πριν από λίγα χρόνια, μαζί με τον σύζυγό της. Λίγο μετά έκαναν το πρώτο τους παιδί.

Παι­δί­α­τρο δεν έχω, κάνουμε βιντε­ο­κλή­σεις με αυτόν που έχω στην Αθήνα. Το θέμα του σχο­λείου αλλά και των γιατρών πρέπει να λυθεί».

Οπως ανα­φέ­ρει η κ. Κολυδά: «Εχουμε μετοι­κή­σεις στο νησί τα τελευ­ταία χρόνια. Είναι ωραίο το μέρος που ζούμε. Τώρα θα πάρω τον μπέμπη μου που είναι 20 ημερών, θα τον βάλω στον μάρσιπο και θα περ­πα­τή­σουμε στην παραλία. Από την άλλη, το ότι δεν έχουμε βρε­φο­νη­πιακό σταθμό με ανα­γκά­ζει να πληρώνω γυναίκα τις ώρες που είμαι στη δουλειά. Παι­δί­α­τρο δεν έχω, κάνουμε βιντε­ο­κλή­σεις με αυτόν που έχω στην Αθήνα. Το θέμα του σχο­λείου αλλά και των γιατρών πρέπει να λυθεί».

Ενα ευαί­σθητο ισο­ζύ­γιο

«Μέχρι το 2018 το πρόσημο στο δημο­γρα­φικό ήταν θετικό και στην Ανα­το­λική Αττική, μέχρι το 2021 και στο Βόρειο Αιγαίο, μέχρι το 2020 και στο Ηρά­κλειο της Κρήτης. Και αυτό μας δείχνει πόσο πολυ­πα­ρα­γο­ντικό είναι το ζήτημα» σημειώ­νει η κ. Τραγάκη.

Οπως τονίζει, το 2022, το ισο­ζύ­γιο στο Νότιο Αιγαίο για πρώτη φορά ύστερα από οκτώ χρόνια, ήταν οριακά αρνη­τικό – 3.169 γεν­νή­σεις έναντι 3.239 θανάτων. Το Ρέθυμνο συνε­χί­ζει να εμφα­νί­ζει μεγα­λύ­τερο αριθμό γεν­νή­σεων – 860 έναντι 846 θανάτων.

Η κ. Τραγάκη τονίζει τέλος πως η ανά­πτυξη του του­ρι­σμού δεν είναι πανά­κεια. «Δίνει όμως ένα καλό παρά­δειγμα. Μια άλλη περιοχή θα μπο­ρούσε να εκμε­ταλ­λευ­τεί κάποιο άλλο κομμάτι της οικο­νο­μίας της ως συγκρι­τικό πλε­ο­νέ­κτημα. Ενδε­χο­μέ­νως οι κινή­σεις που γίνο­νται το τελευ­ταίο διά­στημα για πράσινα νησιά ή η συγκέ­ντρωση ψηφια­κών νομάδων σε άλλα, να δώσουν εξίσου θετικά απο­τε­λέ­σματα στο άμεσο μέλλον».

Πηγή kathimerini.gr

Δήμητρα Τρια­ντα­φύλ­λου