Γιώργος Υψηλάντης: “Μπορείτε! Κάντε το όπως η Τήλος, κάντε το όπως η Καμμά!”

Εδώ και σχεδόν ένα χρόνο τρέχει στην Τήλο, το Πρό­γραμμα «JUST GO ZERO TILOS» της εται­ρείας Polygreen, με πρω­το­βου­λία του Δήμου Τήλου, την στήριξη του ΦΟΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου και της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου. Απο­τε­λεί αντι­κεί­μενο προ­βο­λής και συζή­τη­σης στο δια­δί­κτυο, στα ΜΜΕ τοπικής και εθνικής εμβέ­λειας, αλλά και σε διεθνή μέσα. Αναμ­φί­βολα το πρώτο, άμεσα ορατό και εξαι­ρε­τικά χρήσιμο απο­τέ­λε­σμα είναι η θετική προβολή της Τήλου, με ότι αυτό συνε­πά­γε­ται στην αύξηση της επι­σκε­ψι­μό­τη­τας και της του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης του νησιού.

Πριν λίγες εβδο­μά­δες, όλη αυτή η ιστορία έπαψε να είναι ισχυ­ρι­σμός, ότι δηλαδή το νησί της Τήλου είναι ο μονα­δι­κός Δήμος στη χώρα μας και συνάμα το μονα­δικό νησί μηδε­νι­κών απο­βλή­των παγκο­σμίως. Έπαψε να είναι ισχυ­ρι­σμός, γιατί στις 6 Ιουλίου 2023, μετά από τις προ­βλε­πό­με­νες επι­θε­ω­ρή­σεις και ελέγ­χους, το JUST GO ZERO TILOS κέρδισε την σχετική πιστο­ποί­ηση από την Mission Zero Academy.

Όλα αυτά τα φαντα­χτερά και υπέροχα, μου κίνησαν την περιέρ­γεια. Θέλετε η επαγγελματική- επι­στη­μο­νική δια­στροφή του ανθρώ­που που ασχο­λεί­ται δεκα­ε­τίες με τα περι­βαλ­λο­ντικά ζητή­ματα και τα σκου­πί­δια ιδιαί­τερα και δεν πείθετε εύκολα μ’ όσα ακούει; Θέλετε η περιέρ­γεια του αυτο­διοι­κη­τι­κού, που θέλει να δει αν όλο αυτό μπορεί να απο­τε­λέ­σει ένα βιώσιμο μοντέλο που αξίζει να δια­χυ­θεί ως καλή πρα­κτική και στα υπό­λοιπα νησιά της περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου; Δεν το πολυ­σκέ­φτηκα, κακώς βέβαια γιατί δεν υπο­λό­γισα τον καύσωνα. Πήρα το πλοίο της γραμμής μέσα Ιουλίου και βρέθηκα στην Τήλο. Τον δάχτυλο λοιπόν επί τον τύπο των ήλων! Ξεκι­νάμε.

Τι σημαί­νει νησί μηδε­νι­κών απο­βλή­των (Zero Waste Island); Σε καμιά περί­πτωση βεβαίως δεν σημαί­νει ότι το νησί δεν παράγει σκου­πί­δια. Βεβαίως και παράγει. Το θέμα είναι τι τα κάνει. Μέχρι τη μέρα που ξεκί­νησε το πρό­γραμμα το 87,5% των σκου­πι­διών της Τήλου, θάβο­νταν -όχι και με τον καλύ­τερο τρόπο- στον ΧΥΤΑ Τήλου, που βρι­σκό­ταν στην κορυφή ενός ανε­μο­δαρ­μέ­νου λόφου. Οι σακού­λες και τα ελαφρά σκου­πί­δια που παρά­σερνε ο αέρας, «στό­λι­ζαν» κι ανέ­μι­ζαν ως σημαίες στις γύρω λοφο­πλα­γιές. Σήμερα, ένα χρόνο μετά, στα χώματα της Τήλου δεν θάβεται ούτε ένα κιλό σκου­πίδι! Το λέω από την αρχή γιατί αυτό είναι και το ρεζουμέ της ιστο­ρίας. Ο ΧΥΤΑ έκλεισε κι αυτό απο­τε­λεί ισχυρή δέσμευση ότι δεν υπάρχει κανένα περι­θώ­ριο για πισω­γύ­ρι­σμα. Στην θέση του, στην κορυφή του λόφου, βρί­σκο­νται πλέον οι εγκα­τα­στά­σεις και ο εξο­πλι­σμός της Polygreen. Οι λοφο­πλα­γιές καθά­ρι­σαν και το τοπίο είναι πλέον μαγευ­τικό. Όπως μου είπε χαρα­κτη­ρι­στικά ο παλιός μου φίλος και φαρ­μα­κο­ποιός του νησιού, ο Πέτρος, «εκεί φίλε, είναι το καλύ­τερο σημείο για να φτιάξει κάποιος βίλλα και να ατε­νί­ζει το Καρ­πά­θιο και τα γύρω νησιά»! Στην επί­σκεψή μου δια­πί­στωσα, πόσο δίκιο έχει!

Ωραία λοιπόν. Πάμε να δούμε μαζί βήμα-βήμα πως στο καλό το κατα­φέρ­νουν αυτό. Οι παίχτες είναι βασικά δύο. Ο πρώτος είναι τα νοι­κο­κυ­ριά και οι κάθε είδους επι­χει­ρή­σεις του νησιού. Ο δεύ­τε­ρος είναι η εται­ρεία Polygreen, με τον εξο­πλι­σμό και κυρίως με το προ­σω­πικό της.

Είχα φτάσει βράδυ σχεδόν κι είχα την ευκαι­ρία να κάνω μια πρώτη γενική κου­βέ­ντα με τη Δήμαρχο Μαρία Καμμά και συνερ­γά­τες της, στην πλατεία στα Λει­βά­δια.

Το επόμενο πρωί, το πρώτο πράγμα που πρόσεξα στο δωμάτιο μου, ήταν το καλάθι για τα απορ­ρίμ­ματα. Χωρι­σμένο στα δύο εσω­τε­ρικά, με δύο σακού­λες αντί­στοιχα. Μια για τα ανα­κυ­κλώ­σιμα (χαρτί, πλα­στικά, μέταλλα, γυαλί) και ακόμα μια για υπο­λείμ­ματα φαγητού. Το φωτο­γρά­φησα. Στο καλα­θάκι του μπάνιου, μαζί με τα χαρτιά υγείας, ρίχνει κανείς τα σκου­πί­δια που δεν είναι τίποτα από τα προη­γού­μενα.

Πρωινός καφές, τσιγάρο και συνε­χί­ζουμε. Τα απο­τσί­γαρα δεν ήξερα τι να τα κάνω. Τα άφησα λοιπόν στο τασάκι. Όταν αργό­τερα γύρισα, φυσικά έλειπαν. Δεν άργησα να ανα­κα­λύψω που πήγαν. Είχαν συγκε­ντρω­θεί όλα σ’ ένα καλαί­σθητο μεταλ­λικό κουτί του προ­γράμ­μα­τος, στον χώρο της του­ρι­στι­κής μονάδας που έμεινα.

Ξεκί­νησα τη μέρα λίγο μετά, τρα­βώ­ντας προς το καφε­νείο του Σταύρου που είναι και αυτός πρωινός τύπος, για τον δεύτερο καφέ. Στον σχεδόν έρημο πρω­ι­νιά­τικα δρόμο, υπήρχε μια «αθόρυβη» κίνηση. Δυο νέοι άνθρω­ποι με ένα ηλε­κτρικό αυτο­κι­νη­τάκι του Δήμου, μάζευαν πόρτα-πόρτα τα σκου­πί­δια από νοι­κο­κυ­ριά και κατα­στή­ματα. Οι «πελάτες» τα είχαν αφήσει στον χώρο τους, σε πολύ πρα­κτι­κούς σάκους που τους έχει δώσει το πρό­γραμμα. Στον ένα ανα­κυ­κλώ­σιμα, στον άλλο οργα­νικά (απο­φά­για, κλπ). Τα άδεια­σαν γρήγορα στους μεγά­λους σάκους που είχαν στο αυτο­κι­νη­τάκι, χαι­ρε­τη­θή­καμε και με σβελ­τάδα, συνέ­χι­σαν παρα­κάτω.

Λίγο αργό­τερα, χάρις στην ευγε­νική βοήθεια της Δημάρ­χου, τους συνά­ντησα ξανά μαζί με πολλούς άλλους (συνο­λικά 11) στον χώρο του πρώην ΧΥΤΑ. Στον χώρο που ο Βασίλης, ο υπεύ­θυ­νος της Ομάδας των 11, με υπομονή άρχισε να ξεδια­λύ­νει τις «προ­βο­κα­τό­ρι­κες» ή και πραγ­μα­τι­κές απορίες μου.

Οι σάκοι με τα ανα­κυ­κλώ­σιμα, οδη­γού­νται στο κτίριο της χει­ρο­δια­λο­γής. Όλη σχεδόν η ομάδα, έχοντας ολο­κλη­ρώ­σει την πόρτα-πόρτα συλλογή των απορ­ριμ­μά­των από όλους τους οικι­σμούς του νησιού, έχει συγκε­ντρω­θεί γύρω από δυο τρα­πέ­ζια εργα­σίας. Αδειά­ζουν τους σάκους πάνω σ’ αυτά και με ταχύ­τητα και προσοχή, ξεχω­ρί­ζουν ένα – ένα τα δια­φο­ρε­τικά είδη των ανα­κυ­κλώ­σι­μων υλικών (26 δια­φο­ρε­τι­κές κατη­γο­ρίες!). Το καθένα πάει και σε ξεχω­ρι­στό δοχείο. Με την ολο­κλή­ρωση της δια­δι­κα­σίας, κάθε μεμο­νω­μένο υλικό, μπαίνει στην πρέσα, συμπιέ­ζε­ται, παλε­τά­ρε­ται και φυσικά ζυγί­ζε­ται. Οι παλέτες συγκε­ντρώ­νο­νται δίπλα στην είσοδο- έξοδο της εγκα­τά­στα­σης, προ­κει­μέ­νου να φορ­τω­θούν και να μετα­φερ­θούν στην Αττική, σε επι­χει­ρή­σεις αγοράς ανα­κυ­κλώ­σι­μων υλικών.

Πίσω από το κτίριο της χει­ρο­δια­λο­γής, τρεις μηχα­νι­κοί κομπο­στο­ποι­η­τές υπο­δέ­χο­νται τα οργα­νικά από­βλητα (απο­φά­για κυρίως, αλλά και γκαζόν και κλα­δέ­ματα) που μαζεύ­τη­καν για να τα μετα­τρέ­ψουν σε compost. To compost στη συνέ­χεια κοσκι­νί­ζε­ται και όπως μπόρεσα να δια­πι­στώσω οπτικά του­λά­χι­στον δείχνει να είναι εξαι­ρε­τι­κής ποιό­τη­τας. Από τα παρά­πονα της Δημάρ­χου, γιατί εδώ κι έναν χρόνο ζητά αλλά δεν της έχουν δώσει ούτε ένα κιλό για τις γλά­στρες της, κατά­λαβα -και μου το επιβεβαίωσαν- ότι γίνεται ανάρ­πα­στο!

Στο πιο ψηλό σημείο υπάρχει ένα ενδια­φέ­ρον κτίριο. Στην ταράτσα του είναι τοπο­θε­τη­μένα αρκετά φωτο­βολ­ταικά πάνελ, που καλύ­πτουν τις ενερ­γεια­κές απαι­τή­σεις της μονάδας.

Έξω απ’ αυτό το κτίριο, σε δύο κοχλίες ανύ­ψω­σης και τεμα­χι­σμού γίνεται η υποδοχή των υπο­λει­πό­με­νων σκου­πι­διών. Τεμα­χί­ζο­νται σε πολύ μικρά κομ­μά­τια και στη συνέ­χεια τοπο­θε­τού­νται σε μια συσκευή εντός του κτιρίου, που τα θερ­μαί­νει στους 140οC, απο­στει­ρώ­νο­ντάς τα. Μετά και από αυτό το στάδιο, συγκε­ντρώ­νο­νται για μετα­φορά και πώληση ως καύσιμη ύλη (σε τσι­με­ντο­βιο­μη­χα­νίες).

Θα μπο­ρούσα να αναλωθώ στην λεπτο­μερή περι­γραφή κάθε δια­δι­κα­σίας και στην παρά­θεση πολλών ποσο­τι­κών και ποιο­τι­κών δεδο­μέ­νων του προ­γράμ­μα­τος. Δεν μου το επι­τρέ­πει η οικο­νο­μία του χώρου. Θα μείνω μόνο σε τούτο. Ναι, το πρό­γραμμα δου­λεύει και απο­δί­δει υπέροχα!

Πριν λίγες μέρες, ξανα­βρέ­θηκα στην Τήλο με τον Περι­φε­ρειάρχη Γιώργο Χατζη­μάρκο. Κι εκεί μεταξύ άλλων ανα­κοί­νωσε δυο πράγ­ματα που έγιναν δεκτά με μεγάλο ενθου­σια­σμό.

1/. Τη δέσμευση της Περι­φέ­ρειας να συνε­χί­σει τη στήριξη του «JUST GO ZERO TILOS» και μετά τις 31/12/2023 οπότε και λήγει και για όσο καιρό θα απαι­τη­θεί.

2/. Την πρόθεση διά­χυ­σης αυτής της εξαι­ρε­τικά καλής πρα­κτι­κής σε όλα τα μικρά νησιά του Νοτίου Αιγαίου. Η πρόθεση αυτή είναι ισχυρή, αλλά απαιτεί τερά­στια προ­σπά­θεια που μεταξύ άλλων περι­λαμ­βά­νει και την τρο­πο­ποί­ηση των υφι­στά­με­νων χρη­μα­το­δο­τι­κών κανόνων και περιο­ρι­σμών της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης. Δύσκολη άσκηση για δυνα­τούς λύτες, με δια­κύ­βευμα χρη­μα­το­δό­τηση που ξεπερνά τα 160 εκατ. Ευρώ.

Θέλω να τονίσω ότι η συγκε­κρι­μένη εφαρ­μογή (το πρό­γραμμα) έχει κόστος. Το κόστος για την αρχική επέν­δυση σε εξο­πλι­σμό, δεν είναι απρό­σιτο. Έχει να κάνει με τα λει­τουρ­γικά έξοδα που αφορούν κυρίως στη μισθο­λο­γική δαπάνη του σημα­ντι­κού αριθμού εργα­ζο­μέ­νων που απαι­τού­νται. Είναι πρό­γραμμα εντά­σεως εργα­σίας. Αν όμως σκεφτεί κανείς ότι όλοι αυτοί οι άνθρω­ποι βρί­σκουν δουλειά στο νησί, ζουν σ’ αυτό με τις οικο­γέ­νειές τους και ξοδεύ­ουν τον μισθό τους στον τόπο τους, αν σκεφτεί κανείς το περι­βαλ­λο­ντικό κόστος, την αποφυγή προ­στί­μων στον Δήμο, αλήθεια πόσο ακριβό είναι; Κατά την άποψή μου είναι φθη­νό­τερο από την as usual δια­χεί­ριση που συνα­ντάμε σ’ άλλα νησιά.

Κλεί­νο­ντας και επειδή δια­νύ­ουμε προ­ε­κλο­γική περίοδο, επι­σκέ­φθηκα όλα τα νησιά της Π.Ε. (Επαρ­χίας) Ρόδου, αλλά και άλλα νησιά της Δωδε­κα­νή­σου. Στις επι­σκέ­ψεις μου αυτές είχα την ευκαι­ρία να συνα­ντηθώ με όλους σχεδόν τους υπο­ψή­φιους δημάρ­χους. Ο καθένας έχει στο πρό­γραμμά του το πρό­βλημα της καθα­ριό­τη­τας και της δια­χεί­ρι­σης των απορ­ριμ­μά­των του νησιού του. Κι ο καθένας προ­βάλ­λει τις δικές του ιδέες και προ­τά­σεις. Σε όλους λοιπόν πολύ απλά λέω, ότι δεν χρειά­ζε­ται να ανα­κα­λύ­πτουμε ξανά και ξανά τον τροχό. «Κάντε το όπως η Τήλος, κάντε το όπως η Καμμά»!