Ο Ελληνας και η τοπική αυτοδιοίκηση

Ο Ελ­λη­νι­κός πο­λι­τι­σμός δεν γεν­νή­θη­κε χθες, η ηλι­κία του είναι πολύ με­γά­λη. Ο Διό­δω­ρος ο Σι­κε­λιώ­της έγρα­φε πως στην εποχή του (δηλ. 80 – 20 π.Χ.) οι Έλ­λη­νες είχαν μια προϊ­στο­ρία 10.000 χρό­νων. Άλ­λω­στε τώρα πια υπάρ­χουν και αρ­χαιο­λο­γι­κά ευ­ρή­μα­τα που το­πο­θε­τούν την ελ­λη­νι­κή γλώσ­σα στο 5.000 π.Χ. και εν­δε­χο­μέ­νως στο 8.000 π.Χ. Επι­πλέ­ον μπο­ρού­με να αθροί­σου­με και τα άλλα 2.000 χρό­νια κατά τα οποία μέσω του Βυ­ζα­ντι­νού πο­λι­τι­σμού ο Ελ­λη­νι­κός έφτα­σε στην εποχή μας. Έτσι μπο­ρού­με να πούμε χωρίς αμ­φι­βο­λία πως ο Έλ­λη­νας έχει ένα ιστο­ρι­κό βάθος 12.000 χρό­νων. Σε αντί­θε­ση ο Ρω­μαϊ­κός πο­λι­τι­σμός εξα­φα­νί­στη­κε με την Ρώμη, όταν αυτή κα­τα­κλύ­στη­κε από βό­ρειο-ευ­ρω­παί­ους βάρ­βα­ρους στις αρχές της πρώ­της χι­λιε­τί­ας. Κατά συ­νέ­πεια όλοι οι Ευ­ρω­παί­οι εκ­πο­λι­τί­στη­καν πριν από 500 χρό­νια, αφού μέχρι τότε ζού­σαν σε ένα με­σαί­ω­να, δη­λα­δή σε μια ανυ­παρ­ξία πο­λι­τι­σμού.

Ο πο­λι­τι­σμοί των Ευ­ρω­παί­ων, όπως όλοι ξέ­ρου­με, είναι απο­μι­μή­σεις του ελ­λη­νι­κού. Γι’ αυ­τούς τους πο­λι­τι­σμούς ο Νίτσε θα πει πως: όσο και να τους θε­ω­ρού­με σπου­δαί­ους, είναι κα­ρι­κα­τού­ρες του ελ­λη­νι­κού. Επι­πλέ­ον οι πο­λι­τι­σμοί στην Ευ­ρώ­πη γεν­νή­θη­καν ηλι­κια­κά πολύ με­γά­λοι με με­γά­λες αξίες εκ του μη­δε­νός και ως εκ τού­του τους χα­ρα­κτη­ρί­ζει ένα γνω­σιο­λο­γι­κό αβα­θές. Αυτοί λοι­πόν, που πι­στεύ­ουν ότι οι Έλ­λη­νες πρέ­πει να εξευ­ρω­παϊ­στούν είναι να σαν σκέ­πτο­νται να βά­λουν ένα κα­θη­γη­τή πα­νε­πι­στη­μί­ου στο νη­πια­γω­γείο. Ο Ευ­ρω­παϊ­κός πο­λι­τι­σμός λόγω του ανύ­παρ­κτου ιστο­ρι­κού βά­θους του δεν πα­ρέ­χει την δυ­να­τό­τη­τα σε κά­ποιον να δια­λο­γι­στεί και ως εκ τού­του να προ­βλη­θεί στο μέλ­λον. Αυτά τα δε­δο­μέ­να έχουν προ­κα­λέ­σει τις μέρες μας μια πα­γκό­σμια κρίση που ανα­γνω­ρί­ζε­ται ως κρίση πα­γκό­σμιας ηγε­μο­νί­ας.

Ο Ελ­λη­νι­κός πο­λι­τι­σμός, αυτές τις χι­λιε­τί­ες, καλ­λιέρ­γη­σε μια μο­να­δι­κή κοι­νω­νία. Η κοι­νω­νία αυτή λει­τούρ­γη­σε ως κι­βω­τός της ελ­λη­νι­κής παι­δεί­ας. Ο Ησί­ο­δος έλεγε ότι: «παι­δεία είναι αυτά που μας μα­θαί­νουν οι για­γιά­δες μας». Η κοι­νω­νία λοι­πόν αυτή, με αυτόν τον πο­λι­τι­σμό, με αυτήν την παι­δεία δη­μιούρ­γη­σε και το τέ­λειο πο­λί­τευ­μα για να διοι­κεί­ται, για να συ­ντη­ρεί­ται και για να ανα­πτύσ­σε­ται μέσα σε ένα κόσμο γε­μά­το δαί­μο­νες και τέ­ρα­τα, μα πάνω από όλα γε­μά­το βαρ­βά­ρους. Η κοι­νω­νία αυτή λει­τούρ­γη­σε και λει­τουρ­γεί στον ελ­λη­νι­κό κόσμο εδρα­σμέ­νη στη κλί­μα­κα της πόλης. Ακόμη και κατά την πε­ρί­ο­δο της Βυ­ζα­ντι­νής Αυ­το­κρα­το­ρί­ας, που ήταν μια κο­σμό­πο­λη, δη­λα­δή που εν­σω­μά­τω­νε εκα­το­ντά­δες ελ­λη­νι­κές πό­λεις, η κοι­νω­νία διοι­κού­νταν από τον λαό σε γε­νι­κές συ­νε­λεύ­σεις. Οι πρω­τό­γε­ροι ήταν απλά διεκ­πε­ραιω­τές της λαϊ­κής βού­λη­σης που εκ­φρά­ζο­νταν σχε­δόν πάντα με ομο­φω­νία. Η θη­τεία τους ήταν το πολύ για ένα χρόνο και συ­νή­θως εξά­μη­νη.

Ο ελ­λη­νι­κός κό­σμος συ­νέ­χι­σε να ζει έτσι και στα πλαί­σια των Μι­λιέτ, κατά την οθω­μα­νι­κή πε­ρί­ο­δο, που την δια­χεί­ρι­ση αυτή την ονό­μα­ζε «Κοινό». Έτσι η ελ­λη­νι­κή επα­νά­στα­ση δεν ήταν κα­τά­κτη­ση χώρου ή εξέ­γερ­ση κά­ποιων αντι­φρο­νού­ντων, αλλά ο δια­χω­ρι­σμός του ελ­λη­νι­κού κό­σμου από μια Οθω­μα­νι­κή Αυ­το­κρα­το­ρία που είχε αρ­χί­σει να σα­πί­ζει. Οι λε­γό­με­νες με­ταρ­ρυθ­μί­σεις, που επέ­βαλ­λαν οι Σουλ­τά­νοι, έρ­χο­νταν σε πλήρη αντί­θε­ση με την νο­ο­τρο­πία των Ελ­λή­νων και της μέχρι τότε λο­γι­κής της Αυ­το­κρα­το­ρί­ας και την οδη­γού­σαν στην με­τα­τρο­πή της σε μια αυ­ταρ­χι­κή, αντι­γρά­φο­ντας τις Δυ­τι­κές απο­λυ­ταρ­χί­ες. Το μόνο που έμενε λοι­πόν στους Έλ­λη­νες ήταν να απο­σχι­στούν από αυτήν.

Ο ελ­λη­νι­κός κό­σμος λοι­πόν μέχρι τον 19ο αιώνα, όταν δη­μιουρ­γή­θη­κε το ελ­λη­νι­κό κρά­τος και του επι­βλή­θη­κε ο δυ­τι­κός τρό­πος δια­κυ­βέρ­νη­σης της απο­λυ­ταρ­χί­ας, απο­τε­λού­νταν από δε­κά­δες «Πό­λεις» = «Κοινά» που αυ­το­διοι­κού­νταν με πε­ρισ­σό­τε­ρο ή λι­γό­τε­ρο πε­τυ­χη­μέ­νο τρόπο, αλλά δεν έπαυαν να είναι «Πό­λεις». Άλ­λω­στε οι αντι­πα­ρα­θέ­σεις που δη­μιουρ­γή­θη­καν κατά την διάρ­κεια του ξε­ση­κω­μού, δεν ήταν τί­πο­τε άλλο από την προ­σπά­θεια των «Πό­λε­ων» να πα­ρα­μεί­νουν ανε­ξάρ­τη­τες και να μην υπα­χθούν σε ένα κε­ντρι­κό Εθνι­κό Κρά­τος κατά τα πρό­τυ­πα των απο­λυ­ταρ­χι­κών Μο­ναρ­χιών της Δύσης.

Πρέ­πει να ση­μειώ­σου­με ότι οι Δυ­τι­κές κοι­νω­νί­ες πα­ρα­μέ­να­νε ως νο­ο­τρο­πία στα δε­δο­μέ­να του Ευ­ρω­παϊ­κού με­σαί­ω­να δη­λα­δή στο κα­θε­στώς της φε­ου­δαρ­χί­ας. Ου­σια­στι­κά η δη­μιουρ­γία του ελ­λα­δι­κού κρά­τους ήταν η ρήξη του ελ­λη­νι­κού κό­σμου από την ιστο­ρία του με την εμ­φύ­τευ­ση ενός απο­λυ­ταρ­χι­κού δυ­τι­κού κρά­τους κα­ταρ­γώ­ντας τη λει­τουρ­γία των Κοι­νών. Για τους Έλ­λη­νες η ανά­πτυ­ξη του «αν­θρώ­που με όρους ελευ­θε­ρί­ας» ξε­κι­νά­ει από το μικρό και ανά­λο­γα με τη δυ­να­μι­κή που δια­μορ­φώ­νε­ται διευ­ρύ­νε­ται η βάση του. Έτσι ελευ­θε­ρία για τον Έλ­λη­να σε ένα κρά­τος έθνος με την λο­γι­κή των Ευ­ρω­παί­ων δεν νο­εί­ται. Ο πο­λι­τι­κός για τον Έλ­λη­να είναι εντο­λέ­ας του συ­νό­λου και όχι κά­ποιος που να απο­φα­σί­ζει γι’ αυτόν. Η ση­με­ρι­νή δη­μο­κρα­τία, όπως την νοούν οι Δυ­τι­κοί Ευ­ρω­παί­οι, εξαρ­τά­ται από­λυ­τα από το πο­λι­τι­κό προ­σω­πι­κό που την με­τα­βάλ­λει κατά την βού­λη­σή του και ανα­λό­γως με τις ορέ­ξεις του, αμέ­σως μετά την λήψη της εντο­λής του.

Έτσι λοι­πόν από 1830 στην Ελ­λά­δα, ξε­κί­νη­σε ένα ακή­ρυ­χτος πό­λε­μος με­τα­ξύ κε­ντρι­κής διοί­κη­σης και αυ­το­διοί­κη­σης. Η Κε­ντρι­κή Διοί­κη­ση, για να εδραιώ­σει το Εθνι­κό Κρά­τος, έπρε­πε να απο­δυ­να­μώ­σει την αυ­το­διοί­κη­ση με κάθε μέσο. Αλλά πάνω από όλα να την κα­τα­στή­σει ανα­ξιό­πι­στη στα μάτια του λαού, ώστε να τον πεί­σει να αλ­λά­ξει νο­ο­τρο­πία. Για το λόγο αυτό, μια από τις κύ­ριες προ­σπά­θειες της απο­λυ­ταρ­χί­ας ήταν το αυ­το­κέ­φα­λο της Ελ­λη­νι­κής Εκ­κλη­σί­ας. Πα­ρό­λα αυτά, οι επι­τυ­χί­ες του κε­ντρι­κού κρά­τους στην Ελ­λά­δα στο να μειώ­σει την πε­ποί­θη­ση του λαού δεν ήταν και τόσο με­γά­λες. Άλ­λω­στε, είναι σαν να προ­σπα­θούν να ξε­ρι­ζώ­σουν την ψυχή του Έλ­λη­να. Ο Έλ­λη­νας δεν μπο­ρεί δε­χθεί να μην συμ­με­τέ­χει στα κοινά ως μέρος της κα­θη­με­ρι­νό­τη­τάς του. Μά­λι­στα οι Ευ­ρω­παί­οι, συ­νη­θι­σμέ­νοι στη φε­ου­δαρ­χι­κή υπο­δού­λω­ση, μας βλέ­πουν ως πα­ρά­ξε­νους πο­λι­τι­κο­λό­γους.

Με το ση­μεί­ω­μα μου αυτό δεν έχω στόχο να πω τι θα πρέ­πει να κάνει ο κα­θέ­νας. Απλά επι­ση­μαί­νω ένα γε­γο­νός για να κα­τα­λά­βου­με γιατί ο Έλ­λη­νας βρί­σκε­ται σε αδιέ­ξο­δα μπρο­στά στις κάλ­πες που θα στη­θούν σε λίγες εβδο­μά­δες. Στις μέρες μας μά­λι­στα, που η λε­γό­με­νη πα­γκο­σμιο­ποί­η­ση δη­μιούρ­γη­σε μια με­γά­λη από­στα­ση με­τα­ξύ των μελών της κοι­νω­νί­ας χάρις και στην τε­χνο­λο­γία, το πρό­βλη­μα τεί­νει να γίνει πιο οξύ. Το έδα­φος της επι­κοι­νω­νί­ας σε μια «Πόλη», που ήταν η κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα του λαού και που είχε όμως ως απο­κο­ρύ­φω­μα την γε­νι­κή συ­νέ­λευ­ση, σή­με­ρα πήρε τη θέση του η τε­χνο­λο­γία. Η τε­χνο­λο­γία με­τέ­τρε­ψε το εφή­με­ρο της συ­ζή­τη­σης στα κα­φε­νεία και στην αγορά σε μια ει­κο­νι­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα αιω­νιό­τη­τας, αφού ο κάθε λόγος χα­ράσ­σε­ται και πα­ρα­μέ­νει στο δι­η­νε­κές (facebook). Ταυ­τό­χρο­να έχει δη­μιουρ­γη­θεί ένα εγω­κε­ντρι­κό άτομο που κατά κα­νό­να έχει χάσει και την αξιο­πρέ­πεια του. Επι­πλέ­ον δε το «εί­δω­λο» αυτού του ατό­μου δεν είναι πια ο νου­νε­χής πο­λί­της, που ερ­γά­ζε­ται για το καλό του συ­νό­λου, αλλά κατά κα­νό­να ο «άλλος». Αυτός που μπο­ρεί, λόγω κά­ποιων ιδιαι­τε­ρο­τή­των του, να δια­πρέ­πει και να προ­βάλ­λε­ται. Tο «o tempora, o mores» (ω και­ροί, ω ήθη) του Κι­κέ­ρω­να

κατά του Κα­τι­λί­να, που ήθελε να υφαρ­πά­ξει την εξου­σία για να ανα­τρέ­ψει τη Δη­μο­κρα­τία, είναι πε­ρισ­σό­τε­ρο επί­και­ρο από οτι­δή­πο­τε άλλο.

Του Νι­κο­λού Φαρ­μα­κί­δη

πο­λι­τι­κού μη­χα­νι­κού