Ο Ελληνας και η τοπική αυτοδιοίκηση

Ο Ελλη­νι­κός πολι­τι­σμός δεν γεν­νή­θηκε χθες, η ηλικία του είναι πολύ μεγάλη. Ο Διό­δω­ρος ο Σικε­λιώ­της έγραφε πως στην εποχή του (δηλ. 80 – 20 π.Χ.) οι Έλληνες είχαν μια προϊ­στο­ρία 10.000 χρόνων. Άλλωστε τώρα πια υπάρ­χουν και αρχαιο­λο­γικά ευρή­ματα που τοπο­θε­τούν την ελλη­νική γλώσσα στο 5.000 π.Χ. και ενδε­χο­μέ­νως στο 8.000 π.Χ. Επι­πλέον μπο­ρούμε να αθροί­σουμε και τα άλλα 2.000 χρόνια κατά τα οποία μέσω του Βυζα­ντι­νού πολι­τι­σμού ο Ελλη­νι­κός έφτασε στην εποχή μας. Έτσι μπο­ρούμε να πούμε χωρίς αμφι­βο­λία πως ο Έλληνας έχει ένα ιστο­ρικό βάθος 12.000 χρόνων. Σε αντί­θεση ο Ρωμαϊ­κός πολι­τι­σμός εξα­φα­νί­στηκε με την Ρώμη, όταν αυτή κατα­κλύ­στηκε από βόρειο-ευρωπαίους βάρ­βα­ρους στις αρχές της πρώτης χιλιε­τίας. Κατά συνέ­πεια όλοι οι Ευρω­παίοι εκπο­λι­τί­στη­καν πριν από 500 χρόνια, αφού μέχρι τότε ζούσαν σε ένα μεσαί­ωνα, δηλαδή σε μια ανυ­παρ­ξία πολι­τι­σμού.

Ο πολι­τι­σμοί των Ευρω­παίων, όπως όλοι ξέρουμε, είναι απο­μι­μή­σεις του ελλη­νι­κού. Γι’ αυτούς τους πολι­τι­σμούς ο Νίτσε θα πει πως: όσο και να τους θεω­ρούμε σπου­δαί­ους, είναι καρι­κα­τού­ρες του ελλη­νι­κού. Επι­πλέον οι πολι­τι­σμοί στην Ευρώπη γεν­νή­θη­καν ηλι­κιακά πολύ μεγάλοι με μεγάλες αξίες εκ του μηδενός και ως εκ τούτου τους χαρα­κτη­ρί­ζει ένα γνω­σιο­λο­γικό αβαθές. Αυτοί λοιπόν, που πιστεύ­ουν ότι οι Έλληνες πρέπει να εξευ­ρω­παϊ­στούν είναι να σαν σκέ­πτο­νται να βάλουν ένα καθη­γητή πανε­πι­στη­μίου στο νηπια­γω­γείο. Ο Ευρω­παϊ­κός πολι­τι­σμός λόγω του ανύ­παρ­κτου ιστο­ρι­κού βάθους του δεν παρέχει την δυνα­τό­τητα σε κάποιον να δια­λο­γι­στεί και ως εκ τούτου να προ­βλη­θεί στο μέλλον. Αυτά τα δεδο­μένα έχουν προ­κα­λέ­σει τις μέρες μας μια παγκό­σμια κρίση που ανα­γνω­ρί­ζε­ται ως κρίση παγκό­σμιας ηγε­μο­νίας.

Ο Ελλη­νι­κός πολι­τι­σμός, αυτές τις χιλιε­τίες, καλ­λιέρ­γησε μια μονα­δική κοι­νω­νία. Η κοι­νω­νία αυτή λει­τούρ­γησε ως κιβωτός της ελλη­νι­κής παι­δείας. Ο Ησίοδος έλεγε ότι: «παιδεία είναι αυτά που μας μαθαί­νουν οι για­γιά­δες μας». Η κοι­νω­νία λοιπόν αυτή, με αυτόν τον πολι­τι­σμό, με αυτήν την παιδεία δημιούρ­γησε και το τέλειο πολί­τευμα για να διοι­κεί­ται, για να συντη­ρεί­ται και για να ανα­πτύσ­σε­ται μέσα σε ένα κόσμο γεμάτο δαί­μο­νες και τέρατα, μα πάνω από όλα γεμάτο βαρ­βά­ρους. Η κοι­νω­νία αυτή λει­τούρ­γησε και λει­τουρ­γεί στον ελλη­νικό κόσμο εδρα­σμένη στη κλίμακα της πόλης. Ακόμη και κατά την περίοδο της Βυζα­ντι­νής Αυτο­κρα­το­ρίας, που ήταν μια κοσμό­πολη, δηλαδή που ενσω­μά­τωνε εκα­το­ντά­δες ελλη­νι­κές πόλεις, η κοι­νω­νία διοι­κού­νταν από τον λαό σε γενικές συνε­λεύ­σεις. Οι πρω­τό­γε­ροι ήταν απλά διεκ­πε­ραιω­τές της λαϊκής βού­λη­σης που εκφρά­ζο­νταν σχεδόν πάντα με ομο­φω­νία. Η θητεία τους ήταν το πολύ για ένα χρόνο και συνήθως εξάμηνη.

Ο ελλη­νι­κός κόσμος συνέ­χισε να ζει έτσι και στα πλαίσια των Μιλιέτ, κατά την οθω­μα­νική περίοδο, που την δια­χεί­ριση αυτή την ονόμαζε «Κοινό». Έτσι η ελλη­νική επα­νά­σταση δεν ήταν κατά­κτηση χώρου ή εξέ­γερση κάποιων αντι­φρο­νού­ντων, αλλά ο δια­χω­ρι­σμός του ελλη­νι­κού κόσμου από μια Οθω­μα­νική Αυτο­κρα­το­ρία που είχε αρχίσει να σαπίζει. Οι λεγό­με­νες μεταρ­ρυθ­μί­σεις, που επέ­βαλ­λαν οι Σουλ­τά­νοι, έρχο­νταν σε πλήρη αντί­θεση με την νοο­τρο­πία των Ελλήνων και της μέχρι τότε λογικής της Αυτο­κρα­το­ρίας και την οδη­γού­σαν στην μετα­τροπή της σε μια αυταρ­χική, αντι­γρά­φο­ντας τις Δυτικές απο­λυ­ταρ­χίες. Το μόνο που έμενε λοιπόν στους Έλληνες ήταν να απο­σχι­στούν από αυτήν.

Ο ελλη­νι­κός κόσμος λοιπόν μέχρι τον 19ο αιώνα, όταν δημιουρ­γή­θηκε το ελλη­νικό κράτος και του επι­βλή­θηκε ο δυτικός τρόπος δια­κυ­βέρ­νη­σης της απο­λυ­ταρ­χίας, απο­τε­λού­νταν από δεκάδες «Πόλεις» = «Κοινά» που αυτο­διοι­κού­νταν με περισ­σό­τερο ή λιγό­τερο πετυ­χη­μένο τρόπο, αλλά δεν έπαυαν να είναι «Πόλεις». Άλλωστε οι αντι­πα­ρα­θέ­σεις που δημιουρ­γή­θη­καν κατά την διάρ­κεια του ξεση­κω­μού, δεν ήταν τίποτε άλλο από την προ­σπά­θεια των «Πόλεων» να παρα­μεί­νουν ανε­ξάρ­τη­τες και να μην υπα­χθούν σε ένα κεντρικό Εθνικό Κράτος κατά τα πρότυπα των απο­λυ­ταρ­χι­κών Μοναρ­χιών της Δύσης.

Πρέπει να σημειώ­σουμε ότι οι Δυτικές κοι­νω­νίες παρα­μέ­νανε ως νοο­τρο­πία στα δεδο­μένα του Ευρω­παϊ­κού μεσαί­ωνα δηλαδή στο καθε­στώς της φεου­δαρ­χίας. Ουσια­στικά η δημιουρ­γία του ελλα­δι­κού κράτους ήταν η ρήξη του ελλη­νι­κού κόσμου από την ιστορία του με την εμφύ­τευση ενός απο­λυ­ταρ­χι­κού δυτικού κράτους καταρ­γώ­ντας τη λει­τουρ­γία των Κοινών. Για τους Έλληνες η ανά­πτυξη του «ανθρώ­που με όρους ελευ­θε­ρίας» ξεκι­νάει από το μικρό και ανάλογα με τη δυνα­μική που δια­μορ­φώ­νε­ται διευ­ρύ­νε­ται η βάση του. Έτσι ελευ­θε­ρία για τον Έλληνα σε ένα κράτος έθνος με την λογική των Ευρω­παίων δεν νοείται. Ο πολι­τι­κός για τον Έλληνα είναι εντο­λέας του συνόλου και όχι κάποιος που να απο­φα­σί­ζει γι’ αυτόν. Η σημε­ρινή δημο­κρα­τία, όπως την νοούν οι Δυτικοί Ευρω­παίοι, εξαρ­τά­ται απόλυτα από το πολι­τικό προ­σω­πικό που την μετα­βάλ­λει κατά την βούλησή του και ανα­λό­γως με τις ορέξεις του, αμέσως μετά την λήψη της εντολής του.

Έτσι λοιπόν από 1830 στην Ελλάδα, ξεκί­νησε ένα ακή­ρυ­χτος πόλεμος μεταξύ κεντρι­κής διοί­κη­σης και αυτο­διοί­κη­σης. Η Κεντρική Διοί­κηση, για να εδραιώ­σει το Εθνικό Κράτος, έπρεπε να απο­δυ­να­μώ­σει την αυτο­διοί­κηση με κάθε μέσο. Αλλά πάνω από όλα να την κατα­στή­σει ανα­ξιό­πι­στη στα μάτια του λαού, ώστε να τον πείσει να αλλάξει νοο­τρο­πία. Για το λόγο αυτό, μια από τις κύριες προ­σπά­θειες της απο­λυ­ταρ­χίας ήταν το αυτο­κέ­φαλο της Ελλη­νι­κής Εκκλη­σίας. Παρόλα αυτά, οι επι­τυ­χίες του κεντρι­κού κράτους στην Ελλάδα στο να μειώσει την πεποί­θηση του λαού δεν ήταν και τόσο μεγάλες. Άλλωστε, είναι σαν να προ­σπα­θούν να ξερι­ζώ­σουν την ψυχή του Έλληνα. Ο Έλληνας δεν μπορεί δεχθεί να μην συμ­με­τέ­χει στα κοινά ως μέρος της καθη­με­ρι­νό­τη­τάς του. Μάλιστα οι Ευρω­παίοι, συνη­θι­σμέ­νοι στη φεου­δαρ­χική υπο­δού­λωση, μας βλέπουν ως παρά­ξε­νους πολι­τι­κο­λό­γους.

Με το σημεί­ωμα μου αυτό δεν έχω στόχο να πω τι θα πρέπει να κάνει ο καθένας. Απλά επι­ση­μαίνω ένα γεγονός για να κατα­λά­βουμε γιατί ο Έλληνας βρί­σκε­ται σε αδιέ­ξοδα μπροστά στις κάλπες που θα στηθούν σε λίγες εβδο­μά­δες. Στις μέρες μας μάλιστα, που η λεγό­μενη παγκο­σμιο­ποί­ηση δημιούρ­γησε μια μεγάλη από­σταση μεταξύ των μελών της κοι­νω­νίας χάρις και στην τεχνο­λο­γία, το πρό­βλημα τείνει να γίνει πιο οξύ. Το έδαφος της επι­κοι­νω­νίας σε μια «Πόλη», που ήταν η καθη­με­ρι­νό­τητα του λαού και που είχε όμως ως απο­κο­ρύ­φωμα την γενική συνέ­λευση, σήμερα πήρε τη θέση του η τεχνο­λο­γία. Η τεχνο­λο­γία μετέ­τρεψε το εφήμερο της συζή­τη­σης στα καφε­νεία και στην αγορά σε μια εικο­νική πραγ­μα­τι­κό­τητα αιω­νιό­τη­τας, αφού ο κάθε λόγος χαράσ­σε­ται και παρα­μέ­νει στο διη­νε­κές (facebook). Ταυ­τό­χρονα έχει δημιουρ­γη­θεί ένα εγω­κε­ντρικό άτομο που κατά κανόνα έχει χάσει και την αξιο­πρέ­πεια του. Επι­πλέον δε το «είδωλο» αυτού του ατόμου δεν είναι πια ο νου­νε­χής πολίτης, που εργά­ζε­ται για το καλό του συνόλου, αλλά κατά κανόνα ο «άλλος». Αυτός που μπορεί, λόγω κάποιων ιδιαι­τε­ρο­τή­των του, να δια­πρέ­πει και να προ­βάλ­λε­ται. Tο «o tempora, o mores» (ω καιροί, ω ήθη) του Κικέ­ρωνα

κατά του Κατι­λίνα, που ήθελε να υφαρ­πά­ξει την εξουσία για να ανα­τρέ­ψει τη Δημο­κρα­τία, είναι περισ­σό­τερο επί­καιρο από οτι­δή­ποτε άλλο.

Του Νικολού Φαρ­μα­κίδη

πολι­τι­κού μηχα­νι­κού