Πνιγμός: Η μάστιγα του καλοκαιριού. Τι πηγαίνει λάθος;

Του Σπυρ. Σαλα­μα­στράκη

Θα περί­μενε κανείς πως στη χώρα μας με 16.000 χλμ ακτο­γραμμή (τη στιγμή που η Πορ­το­γα­λία έχει μόλις 3.000 χλμ), όλοι οι κάτοι­κοι θα ήταν άριστοι γνώστες κολυμ­βη­τι­κών δεξιο­τή­των και τα φαι­νό­μενα πνιγμού θα περιο­ρί­ζο­νταν σε του­ρί­στες, οι οποίοι ήρθαν από περιο­χές χωρίς πρό­σβαση στη θάλασσα. Είναι, όμως, έτσι;

Στο θέμα του πνιγμού, δυστυ­χώς οι αριθμοί λένε την αλήθεια. Σύμφωνα με το από 25/07/2023 δελτίο τύπου του Εθνικού Οργα­νι­σμού Δημό­σιας Υγείας (ΕΟΔΥ) για την Παγκό­σμια Ημέρα Πρό­λη­ψης Πνιγμού, στην Ελλάδα κάθε χρόνο κατά μέσο όρο, 350 άνθρω­ποι (10 περισ­σό­τε­ροι από το περσινό δελτίο τύπου) χάνουν τη ζωή τους στο υδάτινο περι­βάλ­λον συμ­με­τέ­χο­ντας σε δρα­στη­ριό­τη­τες ανα­ψυ­χής. Εξ αυτών το 80% είναι άτομα άνω των 60 ετών (https://eody.gov.gr/25-ioylioy-2023-pagkosmia-imera-prolipsis-pnigmoy/). Σύμφωνα δε με τον Οργα­νι­σμό «Safe Water Sports», ο πνιγμός είναι η δεύτερη κύρια αιτία θανάτου από ατύχημα για τα παιδιά από τη βρεφική ηλικία έως την ηλικία των 14 ετών (https://safewatersports.com/el/2019-10-01-14-42-09/370-pos-ksekinise). Μάλιστα, η ανα­λο­γία των θανάτων από πνιγμό μεταξύ αντρών:γυναι­κών είναι 3:1, ενώ περίπου 10 παιδιά και έφηβοι χάνουν τη ζωής τους ετησίως. Τυγ­χά­νει δε αξιο­μνη­μό­νευτο πως ένα μεγάλο ποσοστό κατοί­κων (αγγίζει ακόμη και το 60%, από το οποίο σημα­ντικό ποσοστό είναι παιδιά και έφηβοι) δεν γνω­ρί­ζει πώς να κολυμπά και πώς να τηρεί βασι­κούς κανόνες ασφα­λείας με στόχο την αποφυγή των πνιγμών (https://www.ertnews.gr/eidiseis/ellada/pnigmoi-to-60-ton-ellinon-den-xerei-na-kolympaei-12-kanones-prostasias/). Εκ των ως άνω θανάτων, το 70% είναι Έλληνες και μόλις το 30% αλλο­δα­ποί (https://www.protothema.gr/greece/article/1272420/limeniko-342-anthropoi-hanoun-etisios-ti-zoi-tous-sti-thalassa-tin-teleutaia-pedaetia/).

Στη Ρόδο, σύμφωνα με τα αρχεία που δια­τη­ρεί το Κεντρικό Λιμε­ναρ­χείο Ρόδου, το 2020 είχαμε 8 θανά­τους από πνιγμό στο θαλάσ­σιο περι­βάλ­λον, όλοι ενή­λι­κες, εκ των οποίων οι 7 αλλο­δα­ποί. Η δε ανα­λο­γία ήταν 7 άντρες προς 1 γυναίκα. Οι 5 στους 8 ήταν άνω των 60 ετών. Την ίδια χρονιά σύμφωνα με στα­τι­στικά στοι­χεία της Α’ Δ/νσης Αστυ­νο­μίας Δωδε­κα­νή­σου είχαμε 3 θανά­τους από πνιγμό σε κολυμ­βη­τι­κές δεξα­με­νές (πισίνες) και οι τρεις αλλο­δα­ποί ηλικίας 3, 17 και 30 ετών. Το έτος 2021 οι θάνατοι στη θάλασσα στο νησί μας αυξή­θη­καν στους 11, όλοι ενή­λι­κες, εκ των οποίων οι 10 αλλο­δα­ποί.

Η δε ανα­λο­γία ήταν 6 άντρες προς 5 γυναί­κες. Οι 6 στους 11 ήταν άνω των 60 ετών. Επίσης, είχαμε 1 θάνατο από πνιγμό σε κολυμ­βη­τική δεξα­μενή (αλλο­δα­πός 41 ετών).

Το 2022 δεν σημειώ­θη­καν θάνατοι σε πισίνες, αλλά στη θάλασσα είχαμε και πάλι (όπως το 2020) 8 θανά­τους από πνιγμό, όλοι ενή­λι­κες, εκ των οποίων 7 αλλο­δα­ποί. Η δε ανα­λο­γία ήταν 6 άντρες προς 2 γυναί­κες. Οι 5 στους 8 ήταν άνω των 60 ετών. Μέχρι δε τις 24/06/2023 είχαμε 2 θανά­τους από πνιγμό στη θάλασσα ανδρών αλλο­δα­πών και 1 θάνατο από πνιγμό σε κολυμ­βη­τική δεξα­μενή (αλλο­δα­πός 78 ετών). Τα ανωτέρω αφορούν κολυμ­βη­τές και όχι περι­πτώ­σεις ναυα­γίων/μετα­να­στευ­τι­κών ροών. Τα στα­τι­στικά μας δεί­χνουν πως και στο νησί μας η κατά­σταση είναι περίπου ίδια τα τελευ­ταία χρόνια. Τι, λοιπόν, πηγαί­νει λάθος και πώς μπορεί να αλλάξει η κατά­σταση;

Καταρ­χάς πρέπει να ξεκα­θα­ρί­σουμε πως πνιγμός από ναυα­γο­σω­στική άποψη είναι ο θάνατος που προ­έρ­χε­ται από ασφυξία λόγω εισόδου νερού στους αερα­γω­γούς του ανθρώ­που και πρέπει να μη συγ­χέ­ε­ται με την πνιγ­μονή, δηλαδή τη μερική ή ολική από­φραξη του αερα­γω­γού από ξένο σώμα (πχ. τροφή). Η τελευ­ταία περί­πτωση δυστυ­χώς απο­κα­λεί­ται από τα ΜΜΕ ως πνιγμός (και έτσι έχει περάσει και στον πολίτη), όμως δεν είναι ορθό.

Ο πνιγμός, λοιπόν, συνήθως είναι το απο­τέ­λε­σμα μίας αλλη­λου­χίας γεγο­νό­των που η Διεθνής Ναυα­γο­σω­στική Ομο­σπον­δία (I.L.S. – https://www.ilsf.org/) ονο­μά­ζει «αλυσίδα πνιγμού». Σύμφωνα με αυτήν ο πνιγμός είναι το απο­τέ­λε­σμα: 1) της έλλει­ψης εκπαί­δευ­σης, 2) της άγνοιας του κιν­δύ­νου, 3) της έλλει­ψης προ­στα­σίας, 4) της έλλει­ψης επο­πτείας και 5) της αδυ­να­μίας αντι­με­τώ­πι­σης του κιν­δύ­νου. Όλα αυτά μπορούν να οδη­γή­σουν στον πνιγμό.

Αν ανα­λύ­σουμε έναν έναν τους κρίκους της αλυ­σί­δας του πνιγμού θα δια­πι­στώ­σουμε τα εξής:

Η εκπαί­δευση στην τεχνική της κολύμ­βη­σης απου­σιά­ζει από το εκπαι­δευ­τικό μας σύστημα. Έχουμε μείνει στη φιλο­σο­φία ακόμα και ακραίων τεχνι­κών, όπως το να βάζουμε το παιδί σε βάρκα, να πηγαί­νουμε στα βαθιά και να το πετάμε μέσα για να προ­σπα­θή­σει να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει χέρια και πόδια, ώστε να μη βου­λιά­ξει! Κάπως έτσι εκπαι­δεύ­τηκε μία ολό­κληρη γενιά, χωρίς όμως να αντι­λη­φθούμε πως απλά έμαθε να επι­πλέει και όχι να κολυμπά με τεχνική. Η γενι­κό­τερη έλλειψη εκπαί­δευ­σης περί του θαλασ­σίου περι­βάλ­λο­ντος, οδηγεί και στην άγνοια κιν­δύ­νων που μπορεί να αντι­με­τω­πί­σει ένας λουό­με­νος (πχ. θαλάσ­σια ρεύματα, κυμα­τι­σμός). Αν κοι­τά­ξουμε τους ίδιους τους εαυτούς μας ως γονείς, θα δια­πι­στώ­σουμε πως και δεν λαμ­βά­νουμε τα κατάλ­ληλα μέσα προ­στα­σίας για τα παιδιά μας και δεν έχουμε μόνιμα στραμ­μένη την προσοχή μας σε αυτά όταν κολυ­μπούν.

Είναι ζήτημα αν έχει δια­βά­σει κανείς τις προει­δο­ποι­ή­σεις που έχουν οι «κου­λού­ρες» και τα «μπρα­τσά­κια». Αν το είχαμε κάνει θα δια­πι­στώ­ναμε πως στον εξο­πλι­σμό αυτό, που οι γονείς θεω­ρούμε ως «ναυα­γο­σω­στικό», ανα­γρά­φε­ται ρητά πως το παρόν δεν απο­τε­λεί ναυα­γο­σω­στικό εξο­πλι­σμό και δεν απο­τρέ­πει τον πνιγμό, αλλά πρέπει να επι­βλέ­πουμε μονίμως το παιδί που το φοράει.

Τέλος, η κατά­σταση της υγείας μας μπορεί να είναι αιτία να μην έχουμε τη δυνα­τό­τητα να αντι­με­τω­πί­σουμε τον κίνδυνο που θα προ­κύ­ψει εντός του υγρού στοι­χείου (πχ. στην περί­πτωση της κατα­νά­λω­σης αλκοόλ).

Πώς μπορούν, όμως, όλα τα ανωτέρω να αντι­με­τω­πι­στούν; Με προ­λη­πτι­κές ενέρ­γειες, σε μία χώρα που προτιμά να επεν­δύει στην («κοστο­βόρα») αντι­με­τώ­πιση, παρά στην οικο­νο­μι­κό­τερη και απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερη πρόληψη. Το πρώτο στο οποίο πρέπει να στο­χεύ­σουμε είναι η εκπαί­δευση του κοινού. Δεδο­μέ­νου πως δεν είναι εφικτό στα σχολεία της χώρας να φυτρώ­σουν ξαφνικά κολυμ­βη­τή­ρια για να εκπαι­δευ­τούν τα νέα παιδιά, οι γονείς μπορούν να κάνουν το μεγα­λύ­τερο δώρο στα παιδιά τους, που ζουν σε μία χώρα που λού­ζε­ται από θάλασσα, να τα γράψουν από την πολύ νεαρή ηλικία (ακόμα και των 3 ετών) σε ναυ­τι­κούς ομίλους και σωμα­τεία που εκπαι­δεύ­ουν στην τεχνική της κολύμ­βη­σης. Είναι χαοτική η διαφορά του «ξέρω να επιπλέω» από το «ξέρω να κολυμπώ με την ορθή τεχνική». Παράλ­ληλα πρέπει να δοθεί βάση στην ενη­μέ­ρωση του κοινού ξεκι­νώ­ντας με τις ομάδες υψηλού κιν­δύ­νου (ήτοι άτομα που σύμφωνα με τα στα­τι­στικά δεδο­μένα είναι ευκο­λό­τερο να απο­τε­λέ­σουν θύματα πνιγμού), εξ αυτών τα μικρά παιδιά, τους έφηβους και τους ηλι­κιω­μέ­νους. Άρα είναι επι­τα­κτική ανάγκη να εντα­χθεί στο εκπαι­δευ­τικό σύστημα η ασφά­λεια στο υγρό στοι­χείο. Μέχρι να γίνει αυτό, αρμό­διοι φορείς (Λιμε­νικό Σώμα, ΕΚΑΒ, Ελλη­νι­κός Ερυθρός Σταυρός, Ε.Α.Ν.Ε., Ναυ­τι­κοί Όμιλοι, Ναυα­γο­σω­στι­κές Σχολές και Σωμα­τεία με δράση την ασφά­λεια στο υγρό στοι­χείο) θα πρέπει να οργα­νώ­σουν εκπαι­δευ­τι­κές ομάδες για την εκπαί­δευση των νέων στα σχολεία (κατόπιν εγκρί­σεως από το Υπουρ­γείο Παι­δείας & Θρη­σκευ­μά­των), καθώς και των ηλι­κιω­μέ­νων (πχ. ενη­μέ­ρωση σε Κ.Α.Π.Η. κλπ). Στο πλαίσιο των προ­λη­πτι­κών ενερ­γειών θα πρέπει να εντα­χθεί και η γενι­κό­τερη ενη­μέ­ρωση του πλη­θυ­σμού (πχ. με ενη­με­ρω­τικά φυλ­λά­δια, δια­φη­μι­στικά σποτ), οι παρεμ­βά­σεις για ασφα­λέ­στε­ρες παρα­λίες (πρό­σβαση ασθε­νο­φό­ρου, χαρ­το­γρά­φηση περιο­χής, πινα­κί­δες για υπο­θα­λάσ­σια ρεύματα στην περιοχή) και κολυμ­βη­τι­κές δεξα­με­νές. Τέλος, είναι επι­βε­βλη­μένη η απο­τε­λε­σμα­τική επο­πτεία των παρα­λιών και των κολυμ­βη­τι­κών δεξα­με­νών. Στο τελευ­ταίο έχουν γίνει μεν σημα­ντικά βήματα την τελευ­ταία 5ετία στη χώρα μας με σχε­τι­κές νομο­θε­τι­κές ρυθ­μί­σεις (τελευ­ταίες είναι το ΠΔ 71/2020 – ΦΕΚ 166/Α’ 31.08.2020 και την Υ.Α. 10399/2022 – ΦΕΚ 2621/Β’ 30.5.2022), ωστόσο οι όροι που θέτουν περί της επο­πτείας δεν είναι οι απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τε­ροι, ενώ αξίζει να θυμί­σουμε πως φέτος σε έξι παρα­λίες στο νησί μας αφαι­ρέ­θηκε η «Γαλάζια Σημαία», καθότι δεν συγκέ­ντρω­ναν τα απαι­τού­μενα στοι­χεία (κάποια από τα στοι­χεία αυτά είναι η ποιό­τητα του νερού, οι εξυ­πη­ρε­τή­σεις οι οποίες προ­σφέ­ρο­νται ενώ εξίσου σημα­ντικό θέμα, είναι η ναυα­γο­σω­στική κάλυψη).

Κλεί­νο­ντας, αξίζει να ανα­φερ­θεί πως φορείς με δράση στο υγρό στοι­χείο (κρα­τι­κοί και μη) έχουν συμ­βά­λει, ώστε τα τελευ­ταία χρόνια η κατά­σταση να βελ­τιώ­νε­ται. Ένα τέτοιο διεθνές εκπαι­δευ­τικό πρό­γραμμα με τίτλο “Τσάρλι ο δια­σώ­στης” τρέχει στη χώρα μας από την Ένωση Αθλη­τι­κής Ναυα­γο­σω­στι­κής Ελλάδος στα πλαίσια του project «Safe Greece». Μάλιστα, από το από 31/03/2022 δελτίο τύπου της Ελλη­νι­κής Στα­τι­στι­κής Αρχής που αφορά μεταξύ άλλων την έρευνα για τα άτομα που έπαθαν ατυ­χή­ματα σε θαλάσ­σιες περιο­χές ευθύνης των λιμε­νι­κών αρχών το 2021, προ­κύ­πτει πως υπάρχει μία μείωση στους θανά­τους από πνιγμό το 2021 σε σχέση με το 2020 της τάξης του 9,5%. Φυσικά, δεν πρέπει να επα­να­παυ­θούμε από αυτό, καθότι απαι­τού­νται να γίνουν περισ­σό­τερα με τη συνερ­γα­σία κράτους και αρμο­δίων φορέων σε ό,τι αφορά την ασφά­λεια στο υγρό στοι­χείο. Άλλωστε, φέτος φαί­νε­ται δυστυ­χώς μία ανοδική πορεία των θανάτων, αφού μόνο το διά­στημα από την 1η Ιουνίου μέχρι τα μέσα Ιουλίου 2023 είχαν χάσει τη ζωή τους από πνιγμό 106 άνθρω­ποι.

Για τις ανάγκες του άρθρου ευχα­ρι­στώ το κεντρικό Λιμε­ναρ­χείο Ρόδου και την Α’ Δ/νση Αστυ­νο­μίας Δωδ/σου για την παρα­χώ­ρηση των στα­τι­στι­κών για τα έτη 2020-2023.

Σπυ­ρί­δων Δ.

Σαλα­μα­στρά­κης

Τ. διεθνής ναυα­γο­σώ­στης (International Surf

Lifeguard) ILSF