Οι 6 κερκόπορτες για τις παραλίες

Υπη­ρε­σια­κοί παρά­γο­ντες εξηγούν τα νομικά και διοι­κη­τικά κενά που επι­τρέ­πουν τη φάμπρικα των αυθαι­ρε­σιών

Ενα ελλιπές πλαίσιο για την προ­στα­σία αιγια­λών και παρα­λιών. Ενα προ­βλη­μα­τικό πλαίσιο αδειο­δό­τη­σης κατα­στη­μά­των υγειο­νο­μι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος. Υπο­στε­λε­χω­μέ­νες «κρί­σι­μες» υπη­ρε­σίες. Γρα­φειο­κρα­τι­κές δια­δι­κα­σίες κατα­γρα­φής αυθαι­ρε­σιών και κατε­δα­φί­σεων, που επι­τρέ­πουν νομι­κούς «ελιγ­μούς» από τους παρα­νο­μού­ντες (και δικα­στή­ρια συχνά δια­τε­θει­μένα να τους δεχθούν). Και φυσικά, δια­φθορά.

Οι υπο­θέ­σεις της Μυκόνου και της Ρόδου ανέ­δει­ξαν πολλές «μαύρες τρύπες» στην προ­στα­σία και δια­χεί­ριση των παρα­λιών της χώρας. Η «Κ» στα­χυο­λο­γεί ορι­σμένα από τα βασικά διδάγ­ματα των δύο τελευ­ταίων μηνών.

1. Οι παρα­χω­ρή­σεις

Υπάρ­χουν σοβαρά ζητή­ματα στην παρα­χώ­ρηση της απλής χρήσης των αιγια­λών και παρα­λιών.

Σε όλη τη χώρα εκδη­λώ­νο­νται παρά­πονα από πολίτες για τις εκτά­σεις που κατα­λαμ­βά­νουν οι παρα­χω­ρή­σεις. Στις μεν παρα­χω­ρή­σεις που γίνο­νται απευ­θείας, δηλαδή σε ξενο­δο­χεία ή κατα­στή­ματα εστί­α­σης που βρί­σκο­νται δίπλα στην παραλία, εκεί όπου υπάρχει συνεχές μέτωπο κατα­στη­μά­των, τα ομπρε­λο­κα­θί­σματα κατα­λαμ­βά­νουν το σύνολο των παρα­λιών, καθώς δεν ισχύει για τις περι­πτώ­σεις αυτές η ποσό­στωση του 50% (ότι δηλαδή πρέπει να μένει ελεύ­θερο το 50%, χωρίς να συνυ­πο­λο­γί­ζο­νται σε αυτό τα δύσβατα ή μη αξιο­ποι­ή­σιμα κομ­μά­τια). Πρό­σφατα υπήρξαν καταγ­γε­λίες ότι σε «κεντρική» παραλία της Ρόδου οι «ομπρε­λά­δες» δεν άφηναν τα παιδιά των ντόπιων ούτε να αφήσουν την πετσέτα τους στην άμμο και τα έδιω­χναν. Εκεί υπάρχει ανάγκη για τρο­πο­ποί­ηση της νομο­θε­σίας, καθώς καταρ­γεί­ται η κοι­νο­χρη­σία των αιγια­λών και η ελεύ­θερη πρό­σβαση σε αυτούς.

Στις δε μισθώ­σεις που γίνο­νται εκτός οικι­στι­κών ιστών, πολύ συχνά δια­πι­στώ­νο­νται επε­κτα­τι­κές τάσεις, με τα ομπρε­λο­κα­θί­σματα να κατα­λαμ­βά­νουν μεγα­λύ­τε­ρες εκτά­σεις και να φθάνουν μέχρι το κύμα. «Η λύση είναι μία: να αυστη­ρο­ποι­η­θεί η νομο­θε­σία», λέει έμπειρο στέ­λε­χος κτη­μα­τι­κής υπη­ρε­σίας. «Αν με την πρώτη παρά­βαση λύεται η μίσθωση και δια­τάσ­σε­ται ο μισθω­τής να εγκα­τα­λεί­ψει τον χώρο, τότε οι “ομπρε­λά­δες” θα είναι πολύ πιο προ­σε­κτι­κοί».

Τέλος, δεν υπάρχει δια­φά­νεια. Νόμος σε ισχύ προ­βλέ­πει την τοπο­θέ­τηση πινα­κί­δων με τις παρα­χω­ρού­με­νες εκτά­σεις, ώστε οι πολίτες να γνω­ρί­ζουν επι­σκε­πτό­με­νοι την παραλία. Προ­φα­νώς, δεν εφαρ­μό­στηκε ποτέ. Επίσης οι μισθώ­σεις γίνο­νται είτε από το υπουρ­γείο Οικο­νο­μι­κών είτε από τον δήμο, επο­μέ­νως δεν υπάρχει μια ενιαία βάση δεδο­μέ­νων για κάθε δήμο, η οποία να είναι δημόσια προ­σβά­σιμη.

2. Τα πρό­στιμα

Οι οικο­νο­μι­κές κυρώ­σεις για παρά­νομη κατά­ληψη αιγια­λού και παρα­λίας, αλλά και θαλάσ­σιας περιο­χής είναι αμε­λη­τέες.

Οταν δια­πι­στώ­θηκε ότι το Principote στη Μύκονο εκμε­ταλ­λευό­ταν την παραλία με ομπρε­λο­κα­θί­σματα, χωρίς να έχει μισθώ­σει την έκταση, η κτη­μα­τική υπη­ρε­σία επέβαλε πρό­στιμο 19.000 ευρώ (για το 2015) και 41.000 ευρώ (για το 2016). Αντί­στοιχα, τα πρό­στιμα που επέβαλε το Λιμε­νικό στο Santa Marina στη Ρόδο για τα θαλάσ­σια κρε­βά­τια είναι 10.400 ευρώ και από την κτη­μα­τική 5.400 ευρώ.

Οπως προ­κύ­πτει από τα παρα­δείγ­ματα αυτά, το ύψος των προ­στί­μων είναι εντελώς ανα­ντί­στοιχο με τα έσοδα των επι­χει­ρή­σεων από την παρά­νομη εκμε­τάλ­λευση των «χρυ­σο­φό­ρων» δημό­σιων χώρων.

3. Το προ­σω­πικό

Κομ­βι­κές υπη­ρε­σίες, όπως οι κτη­μα­τι­κές υπη­ρε­σίες στις του­ρι­στι­κές περιο­χές (Κυκλά­δες, Δωδε­κά­νησα, Κρήτη) είναι εξαι­ρε­τικά υπο­στε­λε­χω­μέ­νες. Το απο­τέ­λε­σμα είναι να «πνί­γο­νται» κάθε χρόνο με τις μισθώ­σεις των αιγια­λών και τις εκα­το­ντά­δες καταγ­γε­λίες, χωρίς να μπορούν να επι­τε­λέ­σουν επαρκώς το έργο τους, που είναι (και) να ελέγ­χουν διαρκώς την προ­στα­σία αιγια­λών – παρα­λιών και την τήρηση των συμ­βο­λαίων μίσθω­σης.

Οι οικο­νο­μι­κές κυρώ­σεις για παρά­νομη κατά­ληψη αιγια­λού – παρα­λίας και θαλάσ­σιας περιο­χής είναι αμε­λη­τέες μπροστά στα κέρδη.

Ομοίως, απο­δυ­να­μω­μέ­νοι είναι και οι υπό­λοι­ποι ελεγ­κτι­κοί μηχα­νι­σμοί. Οι υπη­ρε­σίες δόμησης (αρμό­διες για τους πολε­ο­δο­μι­κούς ελέγ­χους) και οι επι­θε­ω­ρη­τές Περι­βάλ­λο­ντος, που επι­φορ­τί­στη­καν με την υπόθεση της Μυκόνου, είναι δύο χαρα­κτη­ρι­στικά παρα­δείγ­ματα. Δυστυ­χώς η στε­λέ­χωση των υπη­ρε­σιών αυτών δεν αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως κάτι αντα­πο­δο­τικό, παρότι η αύξηση των ελέγχων θα οδη­γούσε ανα­πό­φευ­κτα στην επιβολή πολύ περισ­σό­τε­ρων προ­στί­μων και την επι­τά­χυνση της εξέ­τα­σης των καταγ­γε­λιών.

4. Η αδειο­δό­τηση

Η δια­δι­κα­σία έκδοσης αδειών κατα­στη­μά­των υγειο­νο­μι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος είναι προ­βλη­μα­τική.

Από το 2017, αντί για την παλαιά δια­δι­κα­σία αδειο­δό­τη­σης από τον δήμο, γίνεται απλώς μια «γνω­στο­ποί­ηση λει­τουρ­γίας», κάτι σαν υπεύ­θυνη δήλωση της επι­χεί­ρη­σης ότι τηρεί τη νομο­θε­σία. Οπως προ­έ­κυψε όμως, τόσο στη Μύκονο όσο και στη Ρόδο η δια­δι­κα­σία αυτή έχει πολλά κενά. Κατ’ αρχάς, δεν ελέγ­χο­νται οι γνω­στο­ποι­ή­σεις ούτε καν για τα βασικά, ότι η επι­χεί­ρηση δια­θέ­τει παρα­χώ­ρηση από την κτη­μα­τική υπη­ρε­σία (αν χρη­σι­μο­ποιεί αιγιαλό – παραλία) και έχει άδεια από την αρχαιο­λο­γική υπη­ρε­σία, αν βρί­σκε­ται μέσα στα όρια αρχαιο­λο­γι­κού χώρου. Επο­μέ­νως κάποιος «επι­χει­ρη­μα­τίας» μπορεί να ισχυ­ρί­ζε­ται ότι δια­θέ­τει άδεια (να έχει κάνει γνω­στο­ποί­ηση, δηλαδή) ενώ στην πραγ­μα­τι­κό­τητα είναι παρά­νο­μος, αφού ενδε­χο­μέ­νως να μη δια­θέ­τει (κι ούτε να μπορεί να λάβει) τις απα­ραί­τη­τες εγκρί­σεις.

Περαι­τέρω, η όποια άδεια λει­τουρ­γίας συν­δέ­ε­ται με ένα ή περισ­σό­τερα οικό­πεδα (συνήθως ανα­φέ­ρο­νται σε αυτά ως ΚΑΕΚ, από τον αριθμό με τον οποίο δηλώ­νο­νται στο κτη­μα­το­λό­γιο). Είδαμε σε αρκετές περι­πτώ­σεις μια επι­χεί­ρηση που λει­τουρ­γεί σε 3-4 γει­το­νικά οικό­πεδα να έχει εκδώσει άδεια δηλώ­νο­ντας ένα από αυτά (που δεν έχει παρα­νο­μίες) και να χρη­σι­μο­ποιεί και τα υπό­λοιπα με παρα­νο­μίες. Και, όταν εντο­πι­στεί, να ισχυ­ρί­ζε­ται ότι δεν πρέπει η επι­χεί­ρηση να σφρα­γι­στεί γιατί είναι σε άλλο ΚΑΕΚ από τις παρα­νο­μίες. Αυτός απο­δει­κνύ­ε­ται ότι είναι ένας από τους συνη­θι­σμέ­νους ελιγ­μούς των beach bar με πολλές παρα­νο­μίες.

Και επίσης, ως συνήθως, υπάρχει σύγχυση αρμο­διο­τή­των: υφί­στα­ται διχο­γνω­μία σχετικά με το ποιος απο­φα­σί­ζει να ζητήσει τη σφρά­γιση ενός παρά­νο­μου κατα­στή­μα­τος. Ενώ από τη νομο­θε­σία είναι σαφές ότι για τα κατα­στή­ματα υγειο­νο­μι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος που έχουν άδεια, την απόφαση λαμ­βά­νει η Επι­τροπή Ποιό­τη­τας Ζωής του δήμου, δεν είναι σαφές για την περί­πτωση που ένα μαγαζί λει­τουρ­γεί εντελώς χωρίς άδεια. Στη Μύκονο παρε­νέβη το Κεντρικό Πολε­ο­δο­μικό Συμ­βού­λιο (ΚΕΣΥΠΟΘΑ) επειδή είχαν προη­γη­θεί οι έλεγχοι από τους επι­θε­ω­ρη­τές Περι­βάλ­λο­ντος (και επί­κει­ντο εθνικές εκλογές). Στη Ρόδο, ο δήμος εκτιμά ότι δεν είναι δική του αρμο­διό­τητα και έτσι τα παρά­νομα μπαρ στον αιγιαλό δεν σφρα­γί­ζο­νται (βέβαια ο δήμος ελέγ­χε­ται δικα­στικά για τη στάση του). Επίσης δεν είναι σαφές αν αρκεί η δια­πί­στωση παρα­νο­μίας από την πολε­ο­δο­μία και ποιος εκκινεί τη δια­δι­κα­σία σφρά­γι­σης.

Τέλος, λείπει από τη νομο­θε­σία μια δια­δι­κα­σία άμεσης, ταχείας κατά­σχε­σης όλων των κινητών της παρά­νο­μης επι­χεί­ρη­σης (λ.χ. ομπρε­λο­κα­θί­σματα, μηχα­νή­ματα), ώστε να παρε­μπο­δί­ζε­ται το «κρυ­φτούλι» με τις Αρχές και η συνέ­χιση της λει­τουρ­γίας της.

5. Οι κατε­δα­φί­σεις

Η ευθύνη για τις κατε­δα­φί­σεις σε δάση και αιγια­λούς – παρα­λίες ανήκει στις απο­κε­ντρω­μέ­νες διοι­κή­σεις. Οπως έχει απο­δει­χθεί επα­νει­λημ­μένα, η δια­δι­κα­σία έχει σοβαρά προ­βλή­ματα. Κατ’ αρχάς, οι απο­κε­ντρω­μέ­νες πρέπει να έχουν μια σταθερή χρη­μα­το­δό­τηση για κατε­δα­φί­σεις (και όχι να ζητούν πόρους κάθε τόσο, δια­δι­κα­σία που κρατάει αρκε­τούς μήνες), ώστε να έχουν στα­θε­ρές συμ­βά­σεις με εργο­λά­βους κατε­δα­φί­σεων. Η διε­ξα­γωγή δια­γω­νι­σμών μπορεί να καθυ­στε­ρή­σει έως και ένα-δύο έτη τη δια­δι­κα­σία, ενώ οι απευ­θείας ανα­θέ­σεις σε καμιά περί­πτωση δεν επαρ­κούν. Ισως μια λύση θα ήταν ο εξο­πλι­σμός τους με μηχα­νή­ματα.

Περαι­τέρω, παρότι οι κατε­δα­φί­σεις γίνο­νται μόνο σε υπο­θέ­σεις που έχουν τελε­σι­δι­κή­σει, είναι σύνηθες οι αυθαι­ρε­τού­χοι να εξα­ντλούν τα έννομα μέσα προ­σπα­θώ­ντας με διά­φο­ρους ελιγ­μούς να στα­μα­τή­σουν τη δια­δι­κα­σία. Κάποιες φορές τα εφετεία δίνουν ανα­στο­λές (παρότι οι απο­φά­σεις εκτέ­λε­σης κατε­δά­φι­σης δεν είναι εκτε­λε­στές διοι­κη­τι­κές πράξεις), υπο­νο­μεύ­ο­ντας τη δια­δι­κα­σία. Επο­μέ­νως πρέπει η δια­δι­κα­σία να θωρα­κι­στεί.

Τέλος, συχνό φαι­νό­μενο είναι οι αυθαι­ρε­σίες να έχουν «αυγα­τί­σει» από τότε που τελε­σι­δί­κη­σαν. Πρέπει να υπάρξει ειδική πρό­βλεψη στη νομο­θε­σία, ότι νέες αυθαι­ρε­σίες κατ’ επέ­κταση υπό κατε­δά­φιση αυθαι­ρέ­του θα κατε­δα­φί­ζο­νται κι αυτές. Ειδάλ­λως (κανο­νικά) θα πρέπει να κινηθεί εξαρχής η δια­δι­κα­σία κατα­γρα­φής, με ό,τι συνε­πά­γε­ται αυτό.

Ενα σημα­ντικό λάθος της δια­δι­κα­σίας κατε­δα­φί­σεων είναι ότι η νομο­θε­σία δίνει στον αυθαι­ρε­τού­ντα το δικαί­ωμα να κατε­δα­φί­σει μόνος τα πάντα και να απαλ­λα­γεί από το πρό­στιμο (να πλη­ρώ­σει μόλις 500 ευρώ). Παρότι αυτό έχει κάποια προφανή θετικά, ουσια­στικά οδηγεί σε «παρα­γραφή» της παρα­νο­μίας (που συχνά επα­να­λαμ­βά­νε­ται πριν από το ξεκί­νημα της επό­με­νης χρονιάς) και ατι­μω­ρη­σία, παρα­γνω­ρί­ζο­ντας ότι ο επι­χει­ρη­μα­τίας έχει απο­κο­μί­σει σημα­ντικά κέρδη από τη λει­τουρ­γία της αυθαί­ρε­της επι­χεί­ρη­σης.

6. Η κωλυ­σιερ­γία

Οι έλεγχοι, οι σφρα­γί­σεις και οι κατε­δα­φί­σεις γίνο­νται… αφού τελειώ­σει η σεζόν. Δεν έχει νόημα να απο­φα­σί­ζε­ται η σφρά­γιση μιας παρά­νο­μης επι­χεί­ρη­σης στον Οκτώ­βριο. Αντί­θετα, όπως είδαμε στην περί­πτωση της Μυκόνου, μόλις σφρα­γί­στη­καν το Principote και το Nammos τον Απρίλιο, οι υπό­λοι­πες επι­χει­ρή­σεις με πολε­ο­δο­μι­κές παρα­νο­μίες έσπευ­σαν μέσα σε δέκα μέρες και απο­μά­κρυ­ναν όλες τις παρά­νο­μες κατα­σκευές τους. Μόνο με τον φόβο της άμεσης σφρά­γι­σης θα εμπε­δω­θεί στην «αγορά» η υπο­χρέ­ωση τήρησης του νόμου.

Πού κολλάνε οι κατε­δα­φί­σεις; Δύο πρώην υπουρ­γοί απα­ντούν

ιατί επί τόσα χρόνια η πολι­τεία δεν μπορεί να ελέγξει τις παρα­νο­μίες στους αιγια­λούς; Γιατί δεν προ­χω­ρούν οι κατε­δα­φί­σεις; Ο Κωστής Χατζη­δά­κης και ο Σωκρά­της Φάμελ­λος, δύο πολι­τι­κοί που έζησαν από πρώτο χέρι την κατά­σταση –ως υπουρ­γός και ανα­πλη­ρω­τής υπουρ­γός Περι­βάλ­λο­ντος αντί­στοιχα– δίνουν στην «Κ» τη δική τους ερμη­νεία.

«Υπήρχαν δύο ειδών προ­βλή­ματα στις κατε­δα­φί­σεις. Προ­φα­νώς οι αντι­δρά­σεις αυτών που τους αφο­ρού­σαν και οι οποίες κάποιες φορές ήταν έντονες. Και οι καθυ­στε­ρή­σεις από πλευράς των απο­κε­ντρω­μέ­νων διοι­κή­σεων να προ­ω­θη­θεί η δια­δι­κα­σία. Εγώ τους ασκούσα συνεχώς πίεση και είχα ανα­θέ­σει σε έναν συνερ­γάτη μου να ασχο­λεί­ται με αυτό. Το ζήτημα είναι ότι οι δια­γω­νι­σμοί είχαν γίνει ανά απο­κε­ντρω­μένη διοί­κηση, με δια­φο­ρε­τι­κής ικα­νό­τη­τας υπη­ρε­σίες, που δεν δια­κρί­νο­νταν πάντα για την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητά τους», εξηγεί ο κ. Χατζη­δά­κης.

«Στόχος της πολι­τείας πρέπει να είναι η προ­στα­σία και λελο­γι­σμένη εκμε­τάλ­λευση της δημό­σιας περιου­σίας. Προ­φα­νώς η σχετική νομο­θε­σία χρειά­ζε­ται επι­και­ρο­ποί­ηση και μεγα­λύ­τερη δια­φά­νεια, ως προς τα κρι­τή­ρια και τους δια­γω­νι­σμούς. Δεν χρειά­ζο­νται υπερ­βο­λές. Οι καθο­λι­κές απα­γο­ρεύ­σεις σημαί­νουν ότι η Ελλάδα θα μείνει πίσω από τον αντα­γω­νι­σμό της του­ρι­στικά. Από την άλλη πλευρά, η τσι­με­ντο­ποί­ηση, οι παρα­νο­μίες και οι περι­φρά­ξεις (προς απο­κλει­σμό της πρό­σβα­σης) κατα­στρέ­φουν το περι­βάλ­λον και τις ακτές, αλλά και τον του­ρι­σμό».

Ο κ. Χατζη­δά­κης αφήνει ένα σαφές υπο­νο­ού­μενο για τον ρόλο των δημο­τι­κών αρχών στη διό­γκωση των παρα­νο­μιών. «Οι δήμαρ­χοι πρέπει να παίξουν τον ρόλο τους. Οχι μόνο να ζητούν λιμάνια και αερο­δρό­μια, αλλά να βοη­θή­σουν να μπει τέλος τις ακρό­τη­τες και τις παρα­νο­μίες».

«Επί των ημερών μας κατε­δα­φί­στη­καν οι παρά­νο­μες ταβέρ­νες στο Εθνικό Πάρκο Σχινιά, τα αυθαί­ρετα στη Μακρό­νησο, ενώ ξεκί­νησε ένα εκτε­τα­μένο πρό­γραμμα κατε­δα­φί­σεων στις ακτές της Αττικής», λέει ο κ. Φάμελ­λος. «Για μένα τα βασικά θέματα είναι δύο: η έλλειψη πολε­ο­δο­μι­κού σχε­δια­σμού, που περι­λαμ­βά­νει όλες τις οριο­θε­τή­σεις και τις “κόκ­κι­νες γραμμές”. Και τα σοβαρά προ­βλή­ματα στις υπη­ρε­σίες, αν θέλουμε να έχουμε μια σοβαρή, σύγ­χρονη πολι­τεία και όχι το Φαρ Ουέστ. Πρώτα απ’ όλα, όμως, χρειά­ζε­ται πολι­τική βούληση. Εμείς νομο­θε­τή­σαμε τα παρα­τη­ρη­τή­ρια δόμησης, τα οποία εγκα­τα­λεί­φθη­καν με το που άλλαξε η κυβέρ­νηση, ξεκι­νή­σαμε ένα συστη­μα­τικό πρό­γραμμα κατε­δα­φί­σεων, που τερ­μα­τί­στηκε με την ανα­στολή κατε­δα­φί­σεων το 2021-2023. Μια ανα­στολή που απο­δε­δειγ­μένα δημιούρ­γησε μια νέα γενιά αυθαι­ρέ­των στις παρα­λίες. Οσο λοιπόν δεν στε­λε­χώ­νο­νται οι υπη­ρε­σίες, όσο δεν ασκού­νται πιέσεις στις απο­κε­ντρω­μέ­νες διοι­κή­σεις και όσο δεν επι­βάλ­λε­ται ο νόμος, η κατά­σταση αυτή θα συνε­χί­ζε­ται».

«Πρέπει να δούμε γενι­κό­τερα τι θα κάνουμε μέχρι να ολο­κλη­ρω­θούν τα τοπικά πολε­ο­δο­μικά σχέδια», τονίζει ο κ. Χατζη­δά­κης. «Φοβάμαι την άναρχη ανά­πτυξη του του­ρι­σμού. Τίθεται ένα ζήτημα, όχι μόνο για τη Μύκονο, τη Σαντο­ρίνη και τη Ρόδο, αλλά και για πολλά ακόμη νησιά που βρί­σκο­νται σήμερα υπό πίεση. Πρέπει να δρά­σουμε και για την προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος, αλλά και για να δια­σφα­λί­σουμε το εισό­δημα αυτών των περιο­χών στο μέλλον».

Πηγή kathimerini.gr

Γιώργος Λιάλιος