Μάριος Χατζηδημητρίου: “Η Ελλάδα δεν έχει κερδίσει ακόμα το στοίχημα του brain gain”

Μάριε, πότε πήγες στην Αμερική;

Στην Αμερική ήρθα το 2001 για σπουδές, αμέσως μόλις τελεί­ωσα το Λύκειο στη Ρόδο όπου γεν­νή­θηκα και μεγά­λωσα.

• Και όταν τελεί­ω­σες και με το τρίτο πτυχίο παίρ­νεις την απόφαση να επα­να­πα­τρι­στείς;

Ναι. Αλλά έπρεπε προη­γου­μέ­νως να παλέψω με το τέρας της ελλη­νι­κής γρα­φειο­κρα­τίας που στην προ­κει­μένη περί­πτωση ονο­μά­ζε­ται ΔΟΑΤΑΠ, το πρώην ΔΙΚΑΤΣΑ, για την ανα­γνώ­ριση των τίτλων σπουδών μου. Δεν είχα αντι­λη­φθεί ομολογώ πόσο δύσκολη δια­δι­κα­σία θα ήταν. Αρκεί να σας πω ότι απο­φοί­τησα από το St. Francis College κανο­νικά στην τετρα­ε­τία, τον Μάιο του 2005. Υπέβαλα την ίδια χρονιά αίτηση για την ανα­γνώ­ριση του πτυχίου μου στην Ελλάδα, ενώ συγ­χρό­νως ξεκί­νησα το δεύτερο πτυχίο μου στην αγγλική φιλο­λο­γία. Παρότι εγώ θεώρησα ότι θα ήταν μια τυπική δια­δι­κα­σία, τελικά η ανα­γνώ­ριση των πτυχίων μου εξε­λί­χθηκε σε σίριαλ, θρίλερ μπορώ να πω, το οποίο κράτησε σχεδόν μια δεκα­ε­τία! Το 2005 απο­φοί­τησα και οι τίτλοι σπουδών μου ανα­γνω­ρί­στη­καν τον Ιούλιο του 2014! Η δια­δι­κα­σία αυτή, η καθυ­στέ­ρηση αυτή, με απέ­κλεισε από οποια­δή­ποτε δια­κή­ρυξη/δια­γω­νι­σμό του δημο­σίου, διότι μέχρι την ανα­γνώ­ριση εμφα­νι­ζό­μουν στην Ελλάδα ως από­φοι­τος Λυκείου. Τι κι αν είχα τρία πτυχία και master, για την Ελλάδα ήμουν από­φοι­τος Λυκείου. Να σκε­φτείτε ότι η πρώτη απόφαση του ΔΟΑΤΑΠ ήταν απορ­ρι­πτική. Ολο αυτό αντι­λαμ­βά­νε­στε ότι και απο­γο­ή­τευση προ­κα­λεί και προ­φα­νώς προ­κά­λεσε εμπόδια στον επα­να­πα­τρι­σμό μου. Δεν είχα σκοπό να ξενι­τευτώ, να επα­να­πα­τρι­στώ μετά τις σπουδές μου, ήθελα και να στα­διο­δρο­μήσω στη χώρα μου.

Κάτι που τελικά δεν έγινε, του­λά­χι­στον όχι στην ώρα του.

Η απο­φοί­τησή μου συνέ­πεσε με την οικο­νο­μική κρίση στην Ελλάδα. Ακόμα κι αν υπο­θέ­σουμε ότι δεν επρό­κειτο να ασχο­ληθώ με το αντι­κεί­μενο των σπουδών μου λόγω της ανα­μο­νής για την ανα­γνώ­ριση των πτυχίων, λόγω της οικο­νο­μι­κής κρίσης ούτε δου­λειές υπήρχαν τότε στην Ελλάδα, αλλά και οι μισθοί είχαν κατα­βα­ρα­θρω­θεί και εξα­κο­λου­θούν βεβαίως μέχρι σήμερα να είναι χαμηλοί. Κι αυτός είναι ο λόγος που βρί­σκο­μαι ακόμα στην Αμερική. Το ζητού­μενο, πέρα από τις σπουδές, είναι να μπορεί κανείς να εξα­σφα­λί­σει και μια αξιο­πρεπή δια­βί­ωση.

Στην Ελλάδα θεωρείς ότι δεν μπορεί να γίνει αυτό;

Να σας μιλήσω για την εμπει­ρία μου, αυτό που βίωσα από την σύντομη επι­στροφή μου στη Ρόδο και τη γαλέρα που ονο­μά­ζε­ται ξενο­δο­χεια­κός τομέας. Πρό­περσι το καλο­καίρι, είχα αυτή την εμπει­ρία σε θέση ευθύνης μεγάλου ξενο­δο­χεια­κού ομίλου και με την ευκαι­ρία που μου δίνετε θέλω να απευ­θύνω τα συγ­χα­ρη­τή­ριά μου σε όσους εργά­ζο­νται στον κλάδο αυτό και σε όσους εξα­κο­λου­θούν να σηκώ­νουν στις πλάτες τους το ελλη­νικό του­ρι­στικό προϊόν, διότι αυτοί οι άνθρω­ποι είναι που κρατούν τον του­ρι­σμό στην Ελλάδα, δου­λεύ­ο­ντας 12ωρα και 14ωρα χωρίς ρεπό επί μήνες. Τα χρήματα αυτά που θα βγάλουν στη σεζόν προ­φα­νώς και δεν αρκούν για να ζήσουν τον χειμώνα, οπότε περι­μέ­νουν -όσοι το δικαιούνται- ένα πενιχρό επίδομα ανερ­γίας μέχρι να ξανα­πάνε για δουλειά. Ο μισθός μου ήταν «υψηλός» για τα ελλη­νικά δεδο­μένα της περιό­δου, λαμ­βά­νο­ντας υπ΄όψιν βέβαια ότι ήταν μειω­μέ­νος κατά 30%-40% σε σχέση με τον αντί­στοιχο μισθό για την ίδια θέση προ δεκα­ε­τίας. Ομως συνυ­πο­λο­γί­ζο­ντας τις πολλές ώρες εργα­σίας και το γεγονός ότι δεν είχα ρεπό, τελικά η αμοιβή μου έβγαινε περίπου στα τρία ευρώ την ώρα! Οπότε όταν ακούς για «υψηλό μισθό» μπορεί να φαί­νε­ται δελε­α­στι­κός, ουσια­στικά όμως αμεί­βε­σαι όσο ένας ανει­δί­κευ­τος εργάτης υπο­λο­γί­ζο­ντας ότι με τα χρήματα αυτά πρέπει να περά­σεις και τους μήνες του χειμώνα.

Πώς πήρες όμως την απόφαση να επα­να­πα­τρι­στείς;

Κατά τύχη συνέβη, ήταν εντελώς συγκυ­ριακό. Τον Φεβρουά­ριο του 2020, με κάλεσαν από την αμε­ρι­κα­νική Πρε­σβεία στην Αθήνα για να πάρω την πράσινη κάρτα και να επι­στρέψω στην Αμερική. Το ραντε­βού μου στην αμε­ρι­κα­νική Πρε­σβεία, ήταν δυο-τρεις μέρες πριν παρα­λύ­σει όλος ο κόσμος λόγω του κορω­νοϊού με την διακοπή των πτήσεων και τα περιο­ρι­στικά μέτρα στις μετα­κι­νή­σεις. Η διακοπή των πτήσεων, με βρήκε στη Ρόδο όπου είχα πάει αμέσως μετά το ραντε­βού μου στην αμε­ρι­κα­νική Πρε­σβεία. Και κάπως έτσι, βρέθηκα στη Ρόδο και λόγω συγκυ­ριών έμεινα για δύο συνε­χό­μενα χρόνια.

Και βρί­σκε­σαι το 2021 να εργά­ζε­σαι στον ξενο­δο­χειακό τομέα στη Ρόδο.

Ακριβώς, ναι. Για μένα ήταν μια δυσά­ρε­στη εμπει­ρία, προ­φα­νώς είναι υπο­κει­με­νική άποψη και βεβαίως κάθε αντί­θετη άποψη είναι δεκτή. Επί προ­σω­πι­κού όμως, το να πλη­ρώ­νο­μαι ουσια­στικά με 3 ευρώ την ώρα υπό αυτό το καθε­στώς εργα­σίας δεν ήταν κάτι που ήθελα να συνε­χίσω να κάνω.

Πότε παίρ­νεις την απόφαση να επι­στρέ­ψεις στην Αμερική;

Η απόφαση ήταν ειλημ­μένη, οι συν­θή­κες δεν ήταν κατάλ­λη­λες. Ο κορω­νο­ϊός πάγωσε τα πάντα και εκτός από τις πτήσεις πάγωσε και τις εν εξε­λί­ξει δια­δι­κα­σίες για την πράσινη κάρτα, οπότε ανα­γκα­στικά έπρεπε να περι­μένω και μάλιστα είχα πάρει απόφαση ότι θα μείνω στη Ρόδο και γι’ αυτό σκόπευα να δρα­στη­ριο­ποι­ηθώ στην οικο­γε­νειακή επι­χεί­ρηση. Μόλις τον Μάρτιο του 2022 βγήκε η απόφαση για την visa μου στην Αμερική, αφού έκανα ξανά τη δια­δι­κα­σία από την αρχή, τον αμέσως επόμενο μήνα, τον Απρίλιο, επέ­στρεψα στην Νέα Υόρκη.

Δεν πέρασε ούτε μήνας!

Ακριβώς. Ευτυχώς είχα κρα­τή­σει επαφές καθ΄όλη τη διάρ­κεια της καρα­ντί­νας με την εται­ρεία στην οποία σήμερα εργά­ζο­μαι και είχα ενη­με­ρώ­σει ότι η πρόθεσή μου ήταν να επι­στρέψω και ήταν ευτυχές το γεγονός ότι είχα θέση εργα­σίας πίσω στην Αμερική.

Οταν έφευγες από τη Ρόδο με προ­ο­ρι­σμό την Αμερική, τι συναι­σθή­ματα είχες;

Ενιωθα απο­γο­ή­τευση για το γεγονός ότι έπρεπε να επι­στρέψω. Η οικο­γέ­νειά μου, οι φίλοι μου, οι δικοί μου άνθρω­ποι είναι στη Ρόδο. Εμπαινα στο αερο­πλάνο για την Αμερική αλλά η σκέψη μου ήταν πίσω στο νησί. Μέχρι και σήμερα που μιλάμε είμαι στη Νέα Υόρκη αλλά το ενδε­χό­μενο της επι­στρο­φής στη Ρόδο παρα­μέ­νει ανοικτό.

Το αντι­κεί­μενο της εργα­σίας σου στην Αμερική ποιο είναι;

Είμαι ο γενικός υπεύ­θυ­νος για το γνωστό εστια­τό­ριο “Milos”.

Στο πίσω μέρος του μυαλού σου είναι η επι­στροφή;

Βεβαίως. Ο μόνος λόγος που μένω στην Αμερική είναι καθαρά το οικο­νο­μικό, δεν υπάρχει κάτι άλλο για εμένα εδώ.

Ποιες θα ήταν οι συν­θή­κες εκείνες που θα σε έκαναν να πάρεις πιο εύκολα ή πιο γρήγορα αυτή την απόφαση;

Οι συν­θή­κες που θα μου δημιουρ­γού­σαν οικο­νο­μική ασφά­λεια. Βέβαια, ασφά­λεια με την ευρεία έννοια δεν υπάρχει πουθενά, αλλά μια σιγου­ριά ότι θα μπο­ρούσα να έχω μια αξιο­πρεπή δια­βί­ωση και να κατα­φέρω να αξιο­ποι­ήσω τις σπουδές μου πίσω στην πατρίδα μου, χωρίς να ζω “μεροδούλι-μεροφάι”. Μου λείπει η αίσθηση στα­θε­ρό­τη­τας για να μπορέσω να επι­στρέψω και δεν μιλώ για στα­θε­ρό­τητα Δημο­σίου, αλλά για μια οικο­νο­μική άνεση η οποία θα μου επι­τρέ­ψει να δημιουρ­γήσω χωρίς άγχος τη δική μου οικο­γέ­νεια και θα κατα­φέρω να βάλω τη ζωή μου σε μια ρότα. Και πιστεύω ότι ο περισ­σό­τε­ρος κόσμος που έφυγε στο εξω­τε­ρικό στην περίοδο της κρίσης, έφυγε ακριβώς για αυτούς τους λόγους. Δεν υπάρχει καμία αμφι­βο­λία ότι η ποιό­τητα ζωής στη Ρόδο δεν μπορεί να συγκρι­θεί με της Νέας Υόρκης όπου βρί­σκο­μαι. Δυστυ­χώς, στε­ρού­μα­στε όλα αυτά τα ποιο­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά της καθη­με­ρι­νό­τη­τας που έχουμε στο νησί, επειδή δεν μπο­ρούμε να τα χαρούμε όταν είμαστε εκεί.

Πάντως, ακού­γο­ντας να μοι­ρά­ζε­σαι μαζί μας τις αγωνίες σου και μιας και είμαστε και σε προ­ε­κλο­γική περίοδο, θυμάμαι κατά καιρούς τις επι­κλή­σεις των πολι­τι­κών στη γενιά του brain drain να γυρίσει στην πατρίδα, αλλά μάλλον δεν έχουν δημιουρ­γη­θεί ακόμα τα κίνητρα αυτά που θα σας οδη­γή­σουν πίσω. Νομίζω ότι οι νέες γενιές, οι παρα­γω­γι­κές ηλικίες είτε εντός, είτε εκτός Ελλάδας στε­ρού­νται ευκαι­ριών.

Απο­λύ­τως συμφωνώ. Λίγοι είναι εκείνοι που μπορούν να δημιουρ­γή­σουν, όχι επειδή δεν υπάρ­χουν μυαλά, αλλά επειδή δεν υπάρ­χουν οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις για να απο­φα­σί­σει κάποιος να δημιουρ­γή­σει στην Ελλάδα. Εδώ στην Αμερική, οι Ελληνες μετα­νά­στες πια είναι κατά κύριο λόγο ή εκείνοι που ήρθαν στη δεκα­ε­τία του ’60 και του ’70 και έχουν παρα­μεί­νει με τις οικο­γέ­νειές τους Ελληνες δεύ­τε­ρης και τρίτης γενιάς ή είναι οι νέοι Ελληνες που ήρθαν στην οικο­νο­μική κρίση. Κι αυτό από μόνο του λέει πολλά, το γεγονός δηλαδή ότι δεν είχαμε μετα­νά­στευση κατά κύματα μέχρι και πριν από το 2010. Τώρα βλέπεις στην Αμερική πολλά νέα παιδιά μετα­νά­στες, με τους περισ­σό­τε­ρους να είναι πτυ­χιού­χοι που δεν μπορούν να τα βγάλουν πέρα στην Ελλάδα. Με μισθό 600, 700 ακόμα και 800 ευρώ και 1.000 μπορώ να σου πω τι θα πρω­το­πλη­ρώ­σει; Το ενοίκιο, το ρεύμα, το σούπερ μάρκετ, τη βενζίνη; Και καλά να είναι μόνος, αν έχει οικο­γέ­νεια να ζήσει τι γίνεται; Πόσο εύκολα παίρνει ένας νέος άνθρω­πος την απόφαση να κάνει οικο­γέ­νεια στην Ελλάδα αν δεν έχει τη βοήθεια των δικών του ή αν δεν έχει την τύχη να κλη­ρο­νο­μή­σει πατρικό σπίτι; Αυτό που επι­κα­λού­νται τα νέα παιδιά που μετα­νά­στευ­σαν στην Αμερική είναι ότι έφυγαν επειδή δεν μπο­ρού­σαν να εξα­σφα­λί­σουν μια αξιο­πρεπή δια­βί­ωση. Αγαπάμε την Ελλάδα αλλά δεν αγαπάμε το ελλη­νικό κράτος και την ελλη­νική νοο­τρο­πία.

Από τη Ρόδο τι σου λείπει πιο πολύ;

Η οικο­γέ­νειά μου, εμείς οι Ελληνες είμαστε πολύ δεμένοι με την οικο­γέ­νειά μας. Μου λείπει ο τρόπος ζωής, οι χαλαροί ρυθμοί και η ποιο­τική καθη­με­ρι­νό­τητα. Εγώ είμαι στην Αμερική με το βλέμμα μου στραμ­μένο στη Ρόδο, κι αυτό είναι και πολύ δύσκολο και πολύ ψυχο­φθόρο. Όποτε και να φύγω από την Αμερική, δεν θα μου λείψει. Στην καρδιά μου, στην ψυχή μου και στο μυαλό μου πατρίδα μου είναι η Ρόδος. Εκεί γεν­νή­θηκα, εκεί μεγά­λωσα, εκεί θέλω να δημιουρ­γήσω. Εδώ αισθά­νο­μαι περα­στι­κός και ας είμαι εδώ από τότε που ήρθα ως φοι­τη­τής και αργό­τερα ως οικο­νο­μι­κός μετα­νά­στης. Η ξενιτιά είναι πάντα ξενιτιά…