Συνέντευξη – Γαβριήλ Χαρίτος: Η εύφλεκτη Μέση Ανατολή στη σκιά του Ουκρανικού

Ο «πόλεμος πολι­τι­σμών» του Ισραήλ, η επόμενη μέρα στο Παλαι­στι­νιακό, το σενάριο κτυ­πή­μα­τος στο Ιράν και το ντόμιμο εξε­λί­ξεων στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Την ώρα που μαί­νε­ται ο πόλεμος στην Ουκρα­νία και οι επι­πτώ­σεις του δια­μορ­φώ­νουν τη διεθνή σκηνή σε όλα τα επίπεδα, το μόνο δημο­κρα­τικό κράτος στη Μέση Ανατολή, το Ισραήλ, απέ­κτησε νέα κυβέρ­νηση η οποία χαρα­κτη­ρί­ζε­ται ως η πιο δεξιά κυβέρ­νηση που υπήρξε ποτέ. Ουσια­στικά το Ισραήλ μπαίνει σε μία περίοδο ενός ιδιό­τυ­που εσω­τε­ρι­κού “πολέμου πολι­τι­σμών” μεταξύ θεο­κρα­τίας και εκκο­σμί­κευ­σης. Πώς αυτή η εξέλιξη θα επη­ρε­ά­σει τη ταρα­χώδη Μέση Ανατολή, το Παλαι­στι­νιακό; Θα προ­χω­ρή­σει σε επίθεση κατά του Ιράν; Οι Συμ­φω­νίες του Αβραάμ, ο καθο­ρι­σμός των θαλάσ­σιων συνόρων με τον Λίβανο, όλα αυτά θα αντέ­ξουν; Πώς θα δια­μορ­φω­θούν οι σχέσεις με την Ελλάδα και την Κύπρο δεδο­μέ­νης της επα­να­προ­σέγ­γι­σης του Ισραήλ με την Τουρκία;

Σε μία εφ’ όλης της ύλης συνέ­ντευξη, ο δρ. Γαβριήλ Χαρίτος, ερευ­νη­τής του ΕΛΙΑΜΕΠ, του ισραη­λι­νού Ινστι­τού­του Μπεν-Γκουριόν και του κυπρια­κού Ινστι­τού­του Μελετών Πολι­τι­κής και Δημο­κρα­τίας εκθέτει στη HuffPost Greece στο πλαίσιο του αφιε­ρώ­μα­τος «Ο κόσμος το 2023», τις εκτι­μή­σεις του για τις εξε­λί­ξεις που ανα­μέ­νε­ται να μας απα­σχο­λή­σουν το 2023 στην Μέση Ανατολή, στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο και γενι­κό­τερα.

Ο κ. Χαρίτος ζει στο Ισραήλ και διδά­σκει Ιστορία των Πολι­τι­κών Σχέσεων Ισραήλ-Ελλάδας-Κύπρου στο Πανε­πι­στή­μιο Μπεν-Γκουριόν. Παράλ­ληλα, διδά­σκει το ίδιο γνω­στικό αντι­κεί­μενο ως επι­σκέ­πτης καθη­γη­τής του Παντείου Πανε­πι­στη­μίου και του Πανε­πι­στη­μίου Λευ­κω­σίας.

– Στις 29 Δεκεμ­βρίου ορκί­σθηκε η νέα κυβέρ­νηση Νετα­νιά­χου με κύριο κορμό το κόμμα του Λικούντ και με εταί­ρους κόμματα των υπε­ρορ­θό­δο­ξων εβραίων και της άκρας δεξιάς. Στην ουσία πρό­κει­ται για την πιο δεξιά κυβέρ­νηση στην Ιστορία της χώρας. Ποιες αλλαγές ανα­μέ­νο­νται σε πολι­τικό επίπεδο;

Δεν είναι η πρώτη φορά που το Ισραήλ κυβερ­νά­ται από κόμματα της Δεξιάς. Από την δεκα­ε­τία του ’90 το ισραη­λινό πολι­τικό σκηνικό χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από πολ­λα­πλές δεξιές απο­χρώ­σεις. Οι επα­νει­λημ­μέ­νες εκλο­γι­κές ανα­με­τρή­σεις των τελευ­ταίων τριών ετών έθεταν στο εκλο­γικό σώμα το απλό ερώτημα «Ναι ή Όχι Νετα­νιά­χου», παρότι βαρύ­νε­ται με κατη­γο­ρη­τή­ρια που τον εμπλέ­κουν σε υπο­θέ­σεις δια­φθο­ράς. Εν τέλει, το «Ναι» στον Νετα­νιά­χου κέρδισε μία καθαρή κοι­νο­βου­λευ­τική πλειο­ψη­φία. Παράλ­ληλα όμως, οι εκλογές της 1ης Νοεμ­βρίου ανέ­δει­ξαν μία νέα από­χρωση της Δεξιάς, με πρόσημο έντονα εθνο­θρη­σκευ­τικό.

 

Τα κόμματα «Θρη­σκευ­τι­κός Σιω­νι­σμός», «Εβραϊκή Ισχύς» και «Νόαμ» βρί­σκο­νταν μέχρι τώρα στις παρυφές της νομι­μό­τη­τας επειδή τα ηγετικά τους στελέχη, Μπε­τσα­λέλ Σμό­τριτς, Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ και Άβι Μαόζ, εξέ­φρα­ζαν τον ιδε­ο­λο­γικό χώρο του ριζο­σπα­στι­κού εθνο­θρη­σκευ­τι­κού κινή­μα­τος Καχ του δολο­φο­νη­θέ­ντος ραβίνου Μεΐρ Καχάνα, ένα κίνημα που η ισραη­λινή δικαιο­σύνη και το αμε­ρι­κα­νικό Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ κατέ­τα­ξαν στην κατη­γο­ρία των παρά­νο­μων τρομοκρατικών-ρατσιστικών οργα­νώ­σεων. Αυτή είναι ουσια­στικά η ειδο­ποιός διαφορά της παρού­σας κυβέρ­νη­σης Νετα­νιά­χου, μιας και οι νέες δυνά­μεις της ακρο­δε­ξιάς ορα­μα­τί­ζο­νται μία περισ­σό­τερο θρη­σκευ­τική φυσιο­γνω­μία του κράτους, της νομο­θε­σίας, των κοι­νω­νι­κών ηθών και εν τέλει της καθη­με­ρι­νό­τη­τας μίας χώρας μεσα­να­το­λι­κής αλλά παρα­δο­σιακά δυτι­κό­τρο­πης.

Δεν είναι βέβαιο εάν τελικά οι ψηφο­φό­ροι που ήθελαν τον επι­στροφή του Βενια­μίν Νετα­νιά­χου στην εξουσία, θα ήθελαν να αναι­ρε­θεί η εκκο­σμι­κευ­μένα φιλε­λεύ­θερη και δυτι­κό­τροπη φυσι­κο­γνω­μία του Ισραήλ. Εάν λάβουμε υπ’ όψιν ότι σε καθαρά αριθ­μη­τικά δεδο­μένα η διαφορά συμπολίτευσης-αντιπολίτευσης συνί­στα­ται σε μόνο 4.000 ψήφους, αντι­λαμ­βα­νό­μα­στε ότι η νέα κυβέρ­νηση κιν­δυ­νεύει να απο­δει­χθεί πολι­τι­σμικά απο­ξε­νω­μένη από την εκκο­σμι­κευ­μένη προ­ο­δευ­τική εβραϊκή κοι­νω­νία αλλά και από τις κάθε είδους μειο­νό­τη­τες, εθνο­τι­κές, θρη­σκευ­τι­κές και έμφυλες.

Ουσια­στικά, ο Νετα­νιά­χου και το Λικούντ είναι οι “αρι­στε­ρό­τε­ροι” κυβερ­νη­τι­κοί εταίροι που καλού­νται να κατα­στούν θεμα­το­φύ­λα­κες της εκκο­σμι­κευ­μέ­νης δημό­σιας εξου­σίας, η οποία απο­τε­λεί και την βασι­κό­τερη παρα­κα­τα­θήκη της ισραη­λι­νής Αρι­στε­ράς, που ιστο­ρικά ανά­γε­ται στην παρά­ταξη του πρώτου Πρω­θυ­πουρ­γού της χώρας, Δαυίδ Μπεν-Γκουριόν, ο οποίος και έθεσε κεντρο­α­ρι­στε­ρές ιδε­ο­λο­γι­κές βάσεις στην φυσιο­γνω­μία του εβραϊ­κού κράτους κατά τα πρώτα τριάντα χρόνια της ύπαρξής του.

Ήδη σημειώ­νο­νται οι πρώτες αντι­δρά­σεις κατά του ενδε­χο­μέ­νου της “θεο­κρα­τι­κο­ποί­η­σης” της ισραη­λι­νής πολι­τι­κής ζωής και δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι ο Νετα­νιά­χου ανα­γκά­ζε­ται κατά καιρούς να δια­βε­βαιώ­σει δημόσια ότι το Ισραήλ δεν θα μετα­κυ­λή­σει σε καθε­στώς θεο­κρα­τίας. Είναι η πρώτη φορά στην πολι­τική του καριέρα που καλεί­ται να αντι­με­τω­πί­σει τέτοιες τάσεις εκ των έσω και ήδη η κατα­νομή των υπουρ­γι­κών θέσεων συνο­δεύ­ε­ται από ειδικές ρυθ­μί­σεις που τέθηκαν για να του προσ­δώ­σουν ασφα­λι­στι­κές δικλεί­δες απο­φυ­γής ενός τέτοιου κιν­δύ­νου.

Η τοπική αυτο­διοί­κηση έχει ευρύ­τα­τες αρμο­διό­τη­τες καθο­ρι­σμού της καθη­με­ρι­νό­τη­τας των πολιτών και τελικά σε εκείνην θα πέσει ο κλήρος να απο­δεί­ξει εάν θα μπο­ρέ­σει να κατα­στεί ανάχωμα σε μία τάση θεο­κρα­τι­κο­ποί­η­σης της ισραη­λι­νής πραγ­μα­τι­κό­τη­τας.

Εκτιμώ ότι η εθνο­θρη­σκευ­τική φυσιο­γνω­μία της νέας κυβέρ­νη­σης Νετα­νιά­χου θα κριθεί από την ισραη­λινή κοι­νω­νία στις επερ­χό­με­νες δημο­τι­κές εκλογές τον Οκτώ­βριο του 2023. Θεσμικά οι Δήμοι και οι Κοι­νό­τη­τες έχουν την επιλογή να μην εφαρ­μό­σουν κυβερ­νη­τι­κές απο­φά­σεις σε ζητή­ματα τήρησης των θρη­σκευ­τι­κών αργιών, του περιε­χο­μέ­νου του προ­γράμ­μα­τος μαθη­μά­των των δημό­σιων σχο­λείων, της λει­τουρ­γίας της συγκοι­νω­νίας κατά το Εβραϊκό Σάββατο κλπ.

Στις βου­λευ­τι­κές εκλογές που προη­γή­θη­καν οι Ισραη­λι­νοί απο­φά­σι­σαν ότι θέλουν τον Νετα­νιά­χου στην πρω­θυ­πουρ­γία. Στις δημο­τι­κές εκλογές του Οκτω­βρίου του 2023 θα κληθούν να απο­φα­σί­σουν εάν θέλουν να δια­τη­ρη­θεί η εκκο­σμι­κευ­μένη φυσιο­γνω­μία του κράτους τους.

Το Ισραήλ ουσια­στικά μπαίνει σε μία περίοδο ενός ιδιό­τυ­που εσω­τε­ρι­κού “πολέμου πολι­τι­σμών” μεταξύ θεο­κρα­τίας και εκκο­σμί­κευ­σης. Αυτό το έχει ξανα­ζή­σει στην μακρινή δεκα­ε­τία του ’80. Τώρα όμως οι ισορ­ρο­πίες είναι πολύ δια­φο­ρε­τι­κές.

Από την άλλη, τα πρώτα δείγ­ματα γραφής του Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ, μετά την υπουρ­γο­ποί­ησή του, κατα­δει­κνύ­ουν ότι είναι σε θέση να αντι­λη­φθεί την ανάγκη να επι­δεί­ξει ευε­λι­ξία. Δεν είναι σαφές εάν η ίδια ανάγκη γίνεται αντι­λη­πτή από τους ομοϊ­δε­ά­τες του Μπε­τσα­λέλ Σμό­τριτς και Άβι Μαόζ.

Ο Νετα­νιά­χου είναι ένας ευφυής πολι­τι­κός με επί­γνωση των ενδοϊσ­ραη­λι­νών ισορ­ρο­πιών και γνω­ρί­ζει ότι η χώρα του δεν έχει την πολυ­τέ­λεια για ιδε­ο­λο­γικά και θρη­σκευ­τικά φορ­τι­σμέ­νες εσω­τε­ρι­κές αντι­πα­ρα­θέ­σεις. Γνω­ρί­ζει επίσης ότι η δια­κυ­βέρ­νηση Μπάι­ντεν, η αμε­ρι­κα­νο­ε­βραϊκή ομο­γέ­νεια, ο αρα­βι­κός κόσμος και εν τέλει η διεθνής κοι­νό­τητα εν γένει δεν θα ανε­χθούν ένα θεο­κρα­τικό Ισραήλ. Έτσι, παρότι η νέα κυβέρ­νηση δείχνει ομοιο­γε­νής ιδε­ο­λο­γικά, η αλήθεια είναι δια­φο­ρε­τική.

– Παρου­σιά­ζετε μία πραγ­μα­τι­κό­τητα ανη­συ­χη­τική, που δεν προ­λέ­γει κάτι καλό για το άλυτο Παλαι­στι­νιακό. Πώς εκτι­μάτε ότι θα εξε­λι­χθούν οι σχέσεις Ισραήλ-Παλαιστινίων το 2023;

Σίγουρα δεν ανα­μέ­νε­ται μία χρονιά εύκολη για το Παλαι­στι­νιακό. Είναι σαφές ότι θα απο­τε­λέ­σει μεγάλη έκπληξη εάν θα αρχί­σουν ξανά οι ειρη­νευ­τι­κές συνο­μι­λίες κατά την ξεχα­σμένη εδώ και χρόνια λεγό­μενη “δια­δι­κα­σία του Όσλο”.

Η Παλαι­στι­νιακή Αρχή, εμμέσως πλην σαφώς, ενθαρ­ρύ­νε­ται από την δια­κυ­βέρ­νηση Μπάι­ντεν και την ΕΕ να διε­θνο­ποι­ή­σει εκ νέου το ήδη υπάρχον αδιέ­ξοδο, εμπλέ­κο­ντας το Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης που εντός διετίας θα πρέπει να συντά­ξει νομική γνω­μά­τευση κατά πόσον το ισραη­λινό εποι­κι­στικό πρό­γραμμα στην Δυτική Όχθη συνιστά παρά­νομη de facto προ­σάρ­τηση.

Αλλά μέχρι τότε, τίθεται το ερώτημα εάν θα συνε­χί­σει ο συντο­νι­σμός μεταξύ του ισραη­λι­νού στρατού και των παλαι­στι­νια­κών δυνά­μεων ασφα­λείας στην κοινή τους προ­σπά­θεια να τεθεί υπό έλεγχο η άνοδος της δημο­τι­κό­τη­τας της Χαμάς ή άλλων και­νούρ­γιων ριζο­σπα­στι­κών ενόπλων οργα­νώ­σεων των Παλαι­στι­νίων, όπως για παρά­δειγμα του «Λάκκου των Λεόντων», που για την ώρα δρα στα περί­χωρα της Τζενίν στο βόρειο τμήμα της Δυτικής Όχθης.

Παράλ­ληλα, το θέμα μία πιθανής δια­δο­χής του Προ­έ­δρου Μαχ­μούντ Αμπάς δεν έχει επι­λυ­θεί. Οι δημο­σκο­πή­σεις δεί­χνουν ότι όσο η ισραη­λινή πλευρά υιο­θε­τεί ακραίες θέσεις, αντί­στοιχα φαι­νό­μενα παρα­τη­ρού­νται στην παλαι­στι­νιακή κοι­νω­νία, η οποία ουσια­στικά δεν γνω­ρί­ζει τι σημαί­νουν οι λεγό­με­νες “δημο­κρα­τι­κές δια­δι­κα­σίες”. Έτσι παρα­μέ­νει άγνωστο ποια θα είναι η επόμενη μέρα στην Παλαι­στι­νιακή Αρχή όταν κάποια στιγμή μοι­ραίως ο Πρό­ε­δρος Αμπάς δεν θα διοικεί την κυβέρ­νηση της Ραμάλα. Η ακυ­βερ­νη­σία γρήγορα μετα­τρέ­πε­ται σε αναρχία και θα είναι δύσκολο να αντι­με­τω­πι­σθεί σε ενδο­πα­λαι­στι­νιακό επίπεδο.

Το ενδε­χό­μενο ισραη­λι­νής επα­να­κα­τά­λη­ψης των εδαφών που ελέγχει αυτή τη στιγμή η Παλαι­στι­νιακή Αρχή θα είναι κατα­στρο­φικό από πολλές απόψεις, και μέχρι πρό­τι­νος τα στρα­τιω­τικά κέντρα απο­φά­σεων στο Ισραήλ απεύ­χο­νταν κάτι τέτοιο. Εκτιμώ ότι την ίδια άποψη θα υιο­θε­τή­σει και η παρούσα κυβέρ­νηση Νετα­νιά­χου – και τότε θα δοκι­μα­σθεί η εσω­τε­ρική της συνοχή. Ίσως και η επι­βί­ωσή της.

– Τα εσω­τε­ρικά ζητή­ματα που περι­γρά­φετε σε συν­δυα­σμό με τη στα­σι­μό­τητα στο Παλαι­στι­νιακό σίγουρα θα επη­ρε­ά­σουν την εξω­τε­ρική πολι­τική του Ισραήλ; Θα μπο­ρέ­σουν να τηρη­θούν οι Συμ­φω­νίες του Αβραάμ;

Οι Συμ­φω­νίες του Αβραάμ ήρθαν για να μείνουν. Αυτό επι­θυ­μούν τόσο το Ισραήλ και οι αρα­βι­κές μοναρ­χίες που τις υπέ­γρα­ψαν, όσο και οι Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες που τις εμπνεύ­στη­καν. Ήδη τα ΗΑΕ και το Μπα­χρέιν, με καλο­προ­αί­ρε­τες “κινή­σεις γνω­ρι­μίας” προς τον νέο Υπουργό Εθνικής Ασφα­λείας, Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ δεί­χνουν ότι δεν θέλουν να τον κατα­στή­σουν απο­συ­νά­γωγο. Πρέπει να λάβουμε υπ’όψιν ότι οι κυβερ­νή­σεις των ΗΑΕ, του Μπα­χρέιν, του Μαρόκου, της Αιγύ­πτου αλλά και της Σαου­δι­κής Αραβίας, που δια­τη­ρούν διαύ­λους επι­κοι­νω­νίας με το Ισραήλ αισθά­νο­νται εκτε­θει­μέ­νες πρω­τί­στως έναντι των δικών τους πολιτών. Μέχρι τώρα δεί­χνουν ότι προ­τί­θε­νται να εξα­ντλή­σουν τα όρια της υπο­μο­νής τους. Πολλά θα εξαρ­τη­θούν από τις κινή­σεις του Νετα­νιά­χου, ο οποίος, για ακόμα μία φορά, θα κληθεί να απο­τε­λέ­σει τον σκιώδη Υπουργό Εξω­τε­ρι­κών της χώρας του.

Από την άλλη, Ισραήλ και ΗΠΑ θα προ­σπα­θή­σουν να διευ­ρύ­νουν τον κύκλο των αρα­βι­κών και μου­σουλ­μα­νι­κών χωρών που θα εξο­μα­λύ­νουν τις σχέσεις τους με το Ισραήλ.

Χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα απο­τε­λεί η περί­πτωση του Σουδάν, που καθυ­στε­ρεί να ολο­κλη­ρώ­σει την δια­δι­κα­σία εξο­μά­λυν­σης των σχέσεών του με το Ισραήλ εξ αιτίας της συνε­χι­ζό­με­νης πολι­τι­κής αστά­θειας στο εσω­τε­ρικό του. Το Αζερ­μπαϊ­τζάν πρό­κει­ται να ανοίξει πρε­σβεία στο Τελ Αβίβ στο αμέσως επόμενο διά­στημα. Η Μαυ­ρι­τα­νία σκέ­φτε­ται να κάνει και εκείνη ανάλογο βήμα, ενώ πλη­ρο­φο­ρίες φέρουν και την Ινδο­νη­σία να το δια­πραγ­μα­τεύ­ε­ται, παρότι το δια­ψεύ­δει επα­νει­λημ­μένα. Το Ομάν προ­τί­θε­ται να επι­τρέ­ψει σε ισραη­λι­νές αερο­πο­ρι­κές εται­ρείες να δια­σχί­σουν τον εναέριο χώρο του.

Παράλ­ληλα, ο μεγάλος στόχος των Ισραη­λι­νών είναι η επίσημη εξο­μά­λυνση των σχέσεων με τη Σαου­δική Αραβία. Ωστόσο, ειδικά όσον αφορά την τελευ­ταία περί­πτωση, οι εξε­λί­ξεις στο Παλαι­στι­νιακό απο­τε­λούν τον κατα­λύτη. Δεν απο­κλεί­ε­ται το ενδε­χό­μενο να τεθεί ξανά στο τραπέζι η σαου­δα­ρα­βική ειρη­νευ­τική πρω­το­βου­λία επί­λυ­σης του Παλαι­στι­νια­κού. Δεν πρέπει ωστόσο να ξεχνάμε ότι η δια­κυ­βέρ­νηση του Μαχ­μούντ Αμπάς έχει φθαρεί χρονικά και ότι η φύση καθαυτή έχει τους δικούς της κανόνες. Θα ήταν ανώφελο να τεθεί επί τάπητος οποιασ­δή­ποτε μορφής νέα πρω­το­βου­λία για το Παλαι­στι­νιακό τη στιγμή που το πολι­τικό σκηνικό στη Ραμάλα παρα­μέ­νει θνη­σι­γε­νές, μετα­φο­ρικά αλλά και κυριο­λε­κτικά.

– Επίσης τι ανα­μέ­νουμε ή καλύ­τερα τι φοβό­μα­στε ότι μπορεί να συμβεί με το Ιράν;

Κατ’ αρχήν, αυτό που συμ­βαί­νει εδώ και μήνες στο Ιράν είναι κάτι το πρω­τό­γνωρο για τα τοπικά δεδο­μένα. Όσο είναι δυνατόν να γνω­ρί­ζουμε από τις διαρ­ροές στα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης, οι δια­μαρ­τυ­ρίες συνε­χί­ζο­νται και οι εσω­τε­ρι­κές ισορ­ρο­πίες παρα­μέ­νουν εύθραυ­στες. Ωστόσο, εκτιμώ ότι το καθε­στώς της Τεχε­ρά­νης έχει μάθει να δια­χει­ρί­ζε­ται τα ζητή­ματα ”ευπρε­πούς δημό­σιας ένδυσης” και θεωρώ ότι δεν θα είναι το χιτζάμπ η αιτία να καταρ­ρεύ­σει η θεο­κρα­τία στη χώρα.

Αντι­θέ­τως, το ζήτημα που θα έχει την δυνα­μική να προ­κα­λέ­σει δρα­στι­κές πολι­τεια­κές αλλαγές παρα­μέ­νει ο κίν­δυ­νος των μειονοτικών-εθνοτικών εξε­γέρ­σεων. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι κατά τη διάρ­κεια του 2022 οι ιρα­νι­κές μυστι­κές υπη­ρε­σίες πραγ­μα­το­ποί­η­σαν επα­νει­λημ­μέ­νες “ασκή­σεις ετοι­μό­τη­τας” στις βορειο­δυ­τι­κές επαρ­χίες της χώρας, όπου δια­βιούν οι μειο­νο­τι­κές ομάδες των Αζέρων και των Κούρδων, ή στις νοτιο­δυ­τι­κές επαρ­χίες με συμπαγή σου­νι­τικό αρα­βό­φωνο πλη­θυ­σμό. Δεν πρέπει να αγνοη­θούν και οι συντο­νι­σμέ­νες διώξεις κατά της θρη­σκευ­τι­κής ομάδας των Μπαχάι, παρά το μικρό της μέγεθος. Όλα αυτά συν­θέ­τουν ένα πλέγμα πολύ­πλοκο παζλ ισορ­ρο­πιών, που μας οδηγεί στο συμπέ­ρα­σμα ότι το άγχος της Τεχε­ρά­νης επι­κε­ντρώ­νε­ται στο πρό­βλημα των εθνο­τι­κών και θρη­σκευ­τι­κών μειο­νο­τή­των – ένα θέμα που η διεθνής επι­και­ρό­τητα ηθε­λη­μένα ή μη δείχνει να αγνοεί.

Όσον αφορά το πυρη­νικό πρό­γραμμα του Ιράν και τη στάση που θα τηρή­σουν από κοινού Ισραήλ, ΗΠΑ και οι αρα­βι­κές μοναρ­χίες του Κόλπου, θα πρέπει να λάβουμε υπ’όψιν ότι η στρα­τη­γική επιλογή του Ιράν να συντα­χθεί ανοικτά στο πλευρό της Ρωσίας στο Ουκρα­νικό απο­τε­λεί και την βασική ασπίδα προ­στα­σίας του καθε­στώ­τος της Τεχε­ρά­νης.

Σχη­μα­τικά, θα ήθελα να επι­ση­μάνω ότι η πορεία του πολέμου στην Ουκρα­νία συν­δέ­ε­ται άμεσα με την αύξηση – ή μείωση – της πιθα­νό­τη­τας ενός κοινού αμε­ρι­κα­νοϊσ­ραη­λι­νού κτυ­πή­μα­τος στις ιρα­νι­κές πυρη­νι­κές εγκα­τα­στά­σεις. Από την άλλη, παρά τις δημό­σιες δηλώ­σεις ισραη­λι­νών αξιω­μα­τού­χων περί προ­ε­τοι­μα­σίας να πληγούν στρα­τιω­τικά τα ιρανικά πυρη­νικά εργο­στά­σια, η κυβέρ­νηση Νετα­νιά­χου θα κληθεί να υπο­λο­γί­σει πολύ προ­σε­κτικά όχι μόνο τις συνέ­πειες μίας ιρα­νι­κής αντε­πί­θε­σης, αλλά και τις συνέ­πειες μίας δρα­στι­κής δια­τά­ρα­ξης των σχέσεών του με τη Ρωσία.

Λαμ­βά­νο­ντας υπ’όψιν τα ανωτέρω δεδο­μένα, εκτιμώ ότι το ενδε­χό­μενο ενός ισραη­λι­νού κτυ­πή­μα­τος στο Ιράν μπορεί να βρί­σκε­ται επί τάπητος, πλην όμως θα ήταν ίσως άκαιρο να συμβεί το 2023. Πολλά θα εξαρ­τη­θούν από την έκβαση του πολέμου στην Ουκρα­νία. Εκτός εάν τελικά, οι τεκτο­νι­κές αλλαγές στο διεθνές σύστημα απο­δει­χθούν τέτοιες, ώστε να μην είναι δυνατόν να απο­φευ­χθεί κάτι μοιραίο.

– Πρό­σφατα Ισραήλ και Λίβανος συμ­φώ­νη­σαν τον καθο­ρι­σμό των θαλασ­σίων συνόρων τους, ανοί­γο­ντας τον δρόμο για την εκμε­τάλ­λευση των λιβα­νι­κών κοι­τα­σμά­των φυσικού αερίου. Εκτι­μάτε ότι οι όροι της θα τηρη­θούν από τις δύο χώρες;

Η συγκε­κρι­μένη συμ­φω­νία, με όλες της τις παρα­δο­ξό­τη­τες, μπορώ να πω ότι είναι «κατα­δι­κα­σμένη» να τηρηθεί και από τις δύο πλευρές. Αρκεί να αναφέρω ότι την επί­τευξή της χαι­ρέ­τισε και η κυβέρ­νηση της Τεχε­ρά­νης, επαι­νώ­ντας τη ρεα­λι­στική στάση που επέ­δειξε η οργά­νωση Χεζ­μπο­λάχ.

Ωστόσο, ο Λίβανος ανα­μέ­νε­ται να περάσει ακόμα μία κυβερ­νη­τική κρίση καθ’ όλη τη διάρ­κεια του 2023, δεδο­μένο που θα καθυ­στε­ρή­σει την υπο­γραφή αντί­στοι­χης συμ­φω­νίας καθο­ρι­σμού θαλασ­σίων συνόρων με τη γει­το­νική Συρία. Παρ’ όλα αυτά, υπό την πίεση της βαθιάς οικο­νο­μι­κής κρίσης που αντι­με­τω­πί­ζει, δεν θα πρέπει να θεω­ρη­θεί απίθανο, έστω την τελευ­ταία στιγμή Βηρυτός και Δαμα­σκός να βρουν την χρυσή τομή – αυτή τη φορά με την παρέμ­βαση της Gazprom και της Μόσχας. Καμία εκδοχή δεν μπορεί να απο­κλει­στεί, ενώ πιθα­νό­τερη για την ώρα φαί­νε­ται η πιθα­νό­τητα να υιο­θε­τή­σει η οργά­νωση Χεζ­μπο­λάχ μία ηπιό­τερη στάση, τόσο στην εσω­τε­ρική πολι­τική σκηνή, όσο και στην μεθόριο με το Ισραήλ. Οι φήμες περί επι­βά­ρυν­σης της υγείας του ηγέτη της Χασάν Νασράλα πλη­θαί­νουν. Ο χρόνος θα δείξει εάν ευστα­θούν.

– Με την αλλαγή δια­κυ­βέρ­νη­σης στο Ισραήλ και με την εξο­μά­λυνση των σχέσεων Ισραήλ-Τουρκίας τον περα­σμένο χρόνο, πιστεύ­ετε ότι θα δούμε αλλαγές στις σχέσεις μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ;

Όπως σας ανέφερα προη­γου­μέ­νως, το παρελ­θόν μας διδά­σκει πως ό,τι «στρώνει» μια προη­γού­μενη ισραη­λινή κυβέρ­νηση δεν «ξεστρώ­νει» η επόμενη, ανε­ξάρ­τητα των ιδε­ο­λο­γι­κών δια­φο­ρών που πιθανώς υπάρ­χουν. Ας μην ξεχνάμε ότι η προ­σέγ­γιση Ισραήλ-Ελλάδας-Κύπρου σημειώ­θηκε για πρώτη φορά επί δια­κυ­βέρ­νη­σης Νετα­νιά­χου και ότι το ισραη­λινό Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών ελέγ­χε­ται πλήρως από το δικό του πολι­τικό περι­βάλ­λον.

Η προη­γού­μενη κυβέρ­νηση των Ναφτάλι Μπένετ και Γιαΐρ Λαπίντ απέ­δειξε ότι είναι σε θέση να τηρήσει λεπτές ισορ­ρο­πίες μεταξύ Ελλάδας/Κύπρου και Τουρ­κίας. Ουσια­στικά, ακο­λού­θησε τη σύσταση του πάλαι ποτέ Προ­έ­δρου του Ισραήλ, Σιμόν Πέρες, ο οποίος εξέ­φρασε την άποψη ότι το Ισραήλ θα πρέπει να συνερ­γα­στεί με τον ελλη­νικό παρά­γο­ντα στα ζητή­ματα που σχε­τί­ζο­νται με την Ευρω­παϊκή Ένωση και την εκμε­τάλ­λευση του φυσικού αερίου στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο – και αντί­στοιχα να βρει κοινά σημεία ανα­φο­ράς με την Τουρκία για την αντι­με­τώ­πιση κάθε κιν­δύ­νου που αντι­με­τω­πί­ζει η ισραη­λινή ασφά­λεια εξ ανα­το­λών.

Εκτιμώ ότι την ίδια γραμμή θα κληθεί να εφαρ­μό­σει η νέα κυβέρ­νηση Νετα­νιά­χου, με την διαφορά ότι θα πρέπει να δημιουρ­γη­θεί ένα σώμα εμπει­ρο­γνω­μό­νων που θα δια­συν­δέει τα Υπουρ­γεία Εξω­τε­ρι­κών του Ισραήλ, της Ελλάδας και της Κύπρου προς αποφυγή εκπλή­ξεων. Την τακτική αυτή, άλλωστε, επέ­λε­ξαν να εφαρ­μό­ζουν Άγκυρα και Ιερου­σα­λήμ κατά τη συνά­ντηση Ερντογάν-Χέρτσογκ τον Μάρτιο του 2022, θέτο­ντας σε νέα βάση τις διμε­ρείς σχέσεις Ισραήλ-Τουρκίας.

Για καλή τύχη, τόσο η Κύπρος και η Ελλάδα, όσο και η Τουρκία, βρί­σκο­νται σε προ­ε­κλο­γική περίοδο. Αυτό σημαί­νει ότι υπάρχει ικανό χρονικό διά­στημα αμοι­βαίας προ­σαρ­μο­γής της Αθήνας, της Λευ­κω­σίας και της Άγκυρας με τα νέα δεδο­μένα που τυχόν θα παρου­σια­στούν από τους άπει­ρους – και ενδε­χο­μέ­νως, άκομ­ψους – χει­ρι­σμούς των ακραίων φωνών που καλεί­ται να ανεχθεί ο Νετα­νιά­χου στην δική του κυβέρ­νηση.

Αθήνα και Λευ­κω­σία δεν πρέπει να ξεχνούν το συγκρι­τικό τους πλε­ο­νέ­κτημα να ανήκουν στην ομάδα των ώριμων δημο­κρα­τιών της Ευρώπης. Το πλε­ο­νέ­κτημά τους αυτό οφεί­λουν να το υπεν­θυ­μί­ζουν στο Ισραήλ, ειδικά όταν η διεθνής κοι­νό­τητα παρα­κο­λου­θεί πολύ προ­σε­κτικά κατά πόσον ο νεαρός ισραη­λι­νός κοι­νο­βου­λευ­τι­σμός θα δια­χει­ρι­στεί ακραίες εθνο­θρη­σκευ­τι­κές φωνές.

Ένα λεπτό ζήτημα που θα αρχίσει να ανα­δει­κνύ­ε­ται είναι ο σεβα­σμός των δικαιω­μά­των του Ελλη­νορ­θό­δο­ξου Πατριαρ­χείου Ιερο­σο­λύ­μων και εάν Αθήνα και Λευ­κω­σία συνει­δη­το­ποι­ή­σουν την δύναμή τους, ίσως θα μπο­ρέ­σει να δια­σω­θεί ό,τι χάθηκε επί πατριαρ­χίας Ειρη­ναίου.

Παράλ­ληλα, είναι απα­ραί­τητο να εμπε­δω­θεί ακόμα περισ­σό­τερο η στρα­τιω­τική συνερ­γα­σία μεταξύ Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ. Ωστόσο, οι ελλη­νι­κές και κυπρια­κές αυτα­πά­τες θα πρέπει να μετρια­σθούν. Σε ένα ενδε­χό­μενο θερμό επει­σό­διο με την Τουρκία, Ελλάδα και Κύπρος θα κληθούν να στη­ρι­χθούν στις δικές τους δυνά­μεις. Το Ισραήλ έχει ήδη πολλά ανοικτά μέτωπα, κάτι που έχει δηλώσει ευθέως και εμμέσως προς κάθε κατεύ­θυνση.

Όσο για την ενερ­γειακή συνερ­γα­σία – η Ελλάδα καλεί­ται να καθο­ρί­σει τα του οίκου της. Έχει ήδη ανα­βά­λει να προσ­διο­ρί­σει εμπρά­κτως τον δικό της ρόλο στον ενερ­γειακό χάρτη της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου.

Από την άλλη, οι επι­κεί­με­νες βου­λευ­τι­κές εκλογές με ένα σύστημα μη-δοκιμασμένο, είναι πιθανό να παρα­σύ­ρει την Ελλάδα σε μία μακρά περίοδο πολι­τι­κής ρευ­στό­τη­τας. Ας ελπί­σουμε ότι αυτό το δεδο­μένο δεν θα αποβεί μοιραίο για την ομαλή εξέλιξη των σχέσεών της με το Ισραήλ, τη στιγμή που η Τουρκία θα έχει ήδη ανα­δεί­ξει τον δικό της Πρόεδρο.

– Ανα­πτύ­ξατε λεπτο­με­ρώς τις εκτι­μή­σεις σας για τις περι­φε­ρεια­κές εξε­λί­ξεις στην Μέση Ανατολή και στην δια­μόρ­φωση των σχέσεων Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ. Ποιες είναι οι λεπτο­μέ­ρειες που ίσως πέρασαν απα­ρα­τή­ρη­τες;

Δυστυ­χώς δείχνει να έχει περάσει απα­ρα­τή­ρητη η συστη­μα­τική προ­σπά­θεια της Τουρ­κίας να νομι­μο­ποι­ή­σει το παρά­νομο διοι­κη­τικό μόρφωμα που έχει δημιουρ­γή­σει στα κατε­χό­μενα εδάφη της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας.

Ο αντι­πρό­ε­δρος της Γκά­μπιας επι­σκέ­φθηκε επίσημα την «ΤΔΒΚ», προ­λέ­γο­ντας ότι πρό­κει­ται να ανα­βαθ­μί­σει τις διπλω­μα­τι­κές της σχέσεις με το ψευ­δο­κρά­τος.

Παράλ­ληλα, η Τουρκία ανα­βάθ­μισε το καθε­στώς της «ΤΔΒΚ» στην ένωση των τουρ­κο­γε­νών κρατών της Κεντρι­κής Ασίας, που απο­τε­λού­σαν τμήματα της πάλαι ποτέ Σοβιε­τι­κής Ένωσης.

Πρό­κει­ται για δύο εξε­λί­ξεις εξαι­ρε­τικά σημα­ντι­κές, οι οποίες, εάν συν­δυα­στούν με την έντονη τουρ­κική παρου­σία στην Αφρική, κιν­δυ­νεύ­ουν να λάβουν μορφή χιο­νο­στι­βά­δας καθ’ όλο το 2023.

Η Ελλάδα και η Κύπρος είναι παντε­λώς απούσες στην Αφρική, τη στιγμή που το ποσοστό των αφρι­κα­νών πολιτών που έχουν εγκα­τα­στα­θεί μόνιμα στην κατε­χό­μενη Κύπρο είναι σε θέση να δημιουρ­γή­σουν το ενδια­φέ­ρον και σε άλλες χώρες όπως η Γκάμπια να ανα­βαθ­μί­σουν τις σχέσεις τους με το παρά­νομο καθε­στώς. Ήδη η Κυπριακή Δημο­κρα­τία απο­φά­σισε να ανοίξει πρε­σβεία στην Γκάμπια. Είναι ανα­γκαίο και η Ελλάδα να ανα­λά­βει ανά­λο­γες πρω­το­βου­λίες και να ενι­σχύ­σει την Κυπριακή Δημο­κρα­τία να απο­κτή­σει παρου­σία σε χώρες απρό­σι­τες.

Απα­γο­ρεύ­ε­ται στην ελλη­νική και κυπριακή πλευρά να βρεθούν προ εκπλή­ξεων. Αρκεί να θυμη­θούμε την αμη­χα­νία της Αθήνας μετά την υπο­γραφή του τουρ­κο­λυ­βι­κού μνη­μο­νίου, αμη­χα­νία η οποία οφεί­λε­ται απο­κλει­στικά στην διπλω­μα­τική αδρά­νεια δεκα­ε­τιών. Μαζικές “ανα­γνω­ρί­σεις” ή “ανα­βαθ­μί­σεις” της «ΤΔΒΚ» εκ μέρους αφρι­κα­νι­κών κυβερ­νή­σεων θα δώσουν ίσως την χαρι­στική βολή στην πιθα­νό­τητα επα­νέ­νω­σης της Κύπρου, με ό,τι αυτό συνε­πά­γε­ται για τα ελλη­νικά περι­φε­ρειακά συμ­φέ­ρο­ντα σε πλεί­στους τομείς.

Η μελέτη της Ιστο­ρίας του Κυπρια­κού διδά­σκει πολλά και η ελλη­νική πλευρά, αλλά και έως ενός σημείου και η κυπριακή, επι­μέ­νουν να μην εμπε­δώ­νουν.

Είναι απα­ραί­τητο η Κυπριακή Δημο­κρα­τία να δώσει το παρόν στα διεθνή fora που μόνο αυτή ανήκει, και παράλ­ληλα η Ελλάδα να επι­διώ­ξει ενεργό ρόλο σε αυτά.

Παράλ­ληλα, είναι ανα­γκαίο η Αθήνα να αρχίσει να δίνει το δικό της παρόν σε πρω­τεύ­ου­σες μακρι­νές και άγνω­στες σε αυτήν μέχρι τώρα, για να απο­φευ­χθούν τα χει­ρό­τερα όσο είναι καιρός.

– Σε ποιόν θα ανήκει το 2023;

Σε όποιον επω­φε­λη­θεί από την τελική έκβαση του πολέμου στην Ουκρα­νία – εάν βέβαια υπο­θέ­σουμε ότι το 2023 θα ανα­δεί­ξει τον αδιαμ­φι­σβή­τητο νικητή.

Πηγή huffingtonpost.gr 

Δημο­σθέ­νης Γκαβέας

04/01/2023