Μ. Παπανικολάου: Η Ροδίτισσα που γράφει ιστορία στο εξωτερικό, δημιουργώντας… την νεότερη ιστορία!

Κυρία Παπα­νι­κο­λάου, ας ξεκι­νή­σουμε την συνέ­ντευξη από την ημέρα ανα­κοί­νω­σης των απο­τε­λε­σμά­των των πανελ­λα­δι­κών εξε­τά­σεων, το 2006, που περνάτε στην πρώτη σας επιλογή, στο Τμήμα Ιστο­ρίας και Αρχαιο­λο­γίας της Φιλο­σο­φι­κής Σχολής του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών και από εκεί ξεκινά ουσια­στικά το ταξίδι.

Ημουν πάντα πολύ καλή μαθή­τρια στην ιστορία και στη λογο­τε­χνία που ήταν και τα αγα­πη­μένα μου μαθή­ματα. Ως μαθή­τρια από το Δημο­τικό ως και το Λύκειο διάβαζα και εξω­σχο­λικά ιστο­ρικά βιβλία παράλ­ληλα με την σχολική ιστορία παρότι δεν ήταν τόσο καλο­γραμ­μένη. Γενικά είχα έφεση στα φιλο­λο­γικά μαθή­ματα με την υπο­στή­ριξη των δύο φιλό­λο­γων εξα­δέλ­φων μου Ανα­στα­σίας και Αγγέλας Μπρόκου. Είχα λοιπόν μια ιδιαί­τερη έφεση στο κομμάτι της σύγ­χρο­νης ιστο­ρίας, ιδιαί­τερα της περιό­δου της Κατοχής και της Αντί­στα­σης. Είχα τη γιαγιά μου τη Μαρία η οποία λάτρευε να διη­γεί­ται ιστο­ρίες από την περίοδο της ιτα­λι­κής κατοχής, την οποία είχε βιώσει. Κάπως έτσι ξεκί­νησε το ενδια­φέ­ρον μου και για την δωδε­κα­νη­σιακή ιστορία. Εκτός από τις αφη­γή­σεις της γιαγιάς σημα­ντική στιγμή ήταν στο Γυμνά­σιο, όταν μας διέ­νει­μαν το βιβλίο του αεί­μνη­στου Σπύρου Κατέχη για την Κατοχή και την Αντί­σταση στη Ρόδο. Στο βιβλίο του με τίτλο “Μαρ­τυ­ρίες Κατα­σκό­πων της Ρόδου 1943-1945”, στο εξώ­φυλλο του οποίου έχει το Μνημείο της Νίκης που σήμερα βρί­σκε­ται στην πλατεία Μιχαήλ Βρούχου, γινόταν αναφορά σε κάθε ήρωα της αντί­στα­σης. Αυτό έπαιξε καθο­ρι­στικό ρόλο για να αρχίσω να ασχο­λού­μαι με το κομμάτι της δωδε­κα­νη­σια­κής ιστο­ρίας και έτσι πήρα την απόφαση να σπου­δάσω ιστορία. Και πράγ­ματι ενώ είχα μια καλή βαθ­μο­λο­γία, με τους καλύ­τε­ρους βαθμούς -19,5 και 19,3- στην ιστορία γενικής και κατεύ­θυν­σης, το μηχα­νο­γρα­φικό μου είχε μόνο τα Τμήματα Ιστο­ρίας Αρχαιο­λο­γίας Αθήνας, Θεσ­σα­λο­νί­κης, Κρήτης και Ιωαν­νί­νων και πέρασα στην Αθήνα στην 15η σειρά.

Η επαγ­γελ­μα­τική δια­δρομή στο εξω­τε­ρικό πότε ξεκινά;

Όταν τελεί­ωσα τις σπουδές μου, το 2011, ήθελα να κάνω μετα­πτυ­χιακό.

Μια πολύ κρίσιμη περί­ο­δος για τη χώρα τότε.

Ακριβώς. Την περίοδο 2008 – 2011 είχα συν­δε­θεί τότε μέσα από το Πανε­πι­στή­μιο με τους κύκλους των ιστο­ρι­κών Χάγκεν Φλάισερ και Αντώνη Λιάκου, δύο από τους μεγα­λύ­τε­ρους ιστο­ρι­κούς της σύγ­χρο­νης ιστο­ρίας της Ελλάδας… Στα σεμι­νά­ρια -τα οποία ήταν ουσια­στικά πτυ­χια­κές εργασίες- ήταν η πρώτη μου επαφή με το ερευ­νη­τικό κόμματι της ιστο­ρίας, ξεκί­νησα να επι­σκέ­πτο­μαι αρχεία είτε δημόσια είτε ιδιω­τικά, είτε αρχεία του Τύπου. Όταν ήρθε η ώρα του μετα­πτυ­χια­κού απο­φά­σισα να ασχο­ληθώ με τη Νεότερη και Σύγ­χρονη Ελλη­νική Ιστορία, πάλι στο Πανε­πι­στή­μιο της Αθήνας. Εκεί ξεκί­νησε ένα ακόμα πιο ωραίο ταξίδι στο οποίο εντρύ­φησα περισ­σό­τερο στην δωδε­κα­νη­σιακή ιστορία με τη δυνατή υπο­στή­ριξη των καθη­γη­τών μου, καθώς ένα μεγάλο κομμάτι της δεν έχει ερευ­νη­θεί ιδιαι­τέ­ρως κυρίως γιατί απο­τε­λεί τμήμα της νεό­τε­ρης ιστο­ρίας της Ελλάδας που ξεκινά από το 1947-1948. Μεγάλο μέρος του συν­δέ­ε­ται με την ιταλική ιστορία, κυρίως λόγω της ιτα­λι­κής διοί­κη­σης και δυστυ­χώς μια μεγάλη μερίδα των ιστο­ρι­κών δεν έχει δώσει ιδιαί­τερη έμφαση με απο­τέ­λε­σμα στην δωδε­κα­νη­σιακή ιστορία να έχουν εντρυ­φή­σει κυρίως Ιταλοί ιστο­ρι­κοί και ως εκ τούτου να είναι γνωστή στην ιταλική ιστο­ρική ακα­δη­μαϊκή κοι­νό­τητα, ή ακόμα και ιστο­ρι­κοί άλλων χωρών που ασχο­λού­νται με ζητή­ματα αποι­κιο­κρα­τίας, ιστο­ρίας των αυτο­κρα­το­ριών και τέτοια ζητή­ματα. Στα Δωδε­κά­νησα υπάρχει κι ένα μεγάλο κόμματι ντόπιων ιστο­ριο­γρά­φων που δεν είναι ιστο­ρι­κοί αλλά ασχο­λού­νται κυρίως από αγάπη και μεράκι αλλά ευτυχώς έχουν αρχίσει περισ­σό­τε­ροι άνθρω­ποι να ασχο­λού­νται με το κομμάτι της δωδε­κα­νη­σια­κής ιστο­ρίας σε ακα­δη­μαϊκό πλέον επίπεδο. Στο μετα­πτυ­χιακό μου ασχο­λή­θηκα με τη ζωή και τη δράση της Αντι­γό­νης Ζου­ρούδη, «της Μάνας της Δωδε­κα­νή­σου» η οποία έχει συν­δε­θεί κυρίως με το κομμάτι της γυναι­κείας δωδε­κα­νη­σια­κής χει­ρα­φέ­τη­σης. Η εργασία μου για την Αντι­γόνη Ζου­ρούδη ήταν παράλ­ληλα η δια­μόρ­φωση ενός αρχείου για την ίδια και τους συλ­λό­γους τους οποίους ίδρυσε στον Μεσο­πό­λεμο και μετα­πο­λε­μικά, τη Δωδε­κα­νη­σιακή Μέλισσα, το Δωδε­κα­νη­σια­κόν Σχο­λείον και την Ένωση Δια­νο­ου­μέ­νων Δωδε­κα­νη­σίων Γυναι­κών και η ιστορία της ίδιας και των συλ­λό­γων αυτών. Ηταν μια πάρα πολύ ωραία δια­δρομή στα Δωδε­κά­νησα και στην Ελλάδα την περίοδο του Μεσο­πο­λέ­μου, της Κατοχής και της Αντί­στα­σης, της Ενσω­μά­τω­σης των Δωδε­κα­νή­σων και των πρώτων μετα­πο­λε­μι­κών ετών, την οποία είχα απο­λαύ­σει κάνο­ντας έρευνα σε αρχεία και στην Αθήνα και στη Ρόδο, την περίοδο 2012-2014. Έχοντας λοιπόν δου­λέ­ψει με τα αρχεία και βλέ­πο­ντας ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχει ευρεία επι­στη­μο­νική κατάρ­τιση, παρότι πολλοί έχουν το μεράκι και προ­σπα­θούν όσο μπορούν με τα δια­θέ­σιμα μέσα, απο­φά­σισα ότι θέλω να κάνω και ένα δεύτερο μετα­πτυ­χιακό στην αρχειακή επι­στήμη. Εκείνη την περίοδο ο τότε σύντρο­φός μου και σήμερα σύζυγός μου, ήταν στην Ολλαν­δία όπου κι έκανα δεύτερο μετα­πτυ­χιακό στις αρχεια­κές σπουδές από το Πανε­πι­στή­μιο του Λάιντεν.

Οπότε και ξεκινά ουσια­στικά η διεθνής πορεία σας.

Ναι. Στο Πανε­πι­στή­μιο του Λάιντεν έκανα και την πρώτη μου πρα­κτική στα Γενικά Αρχεία του Κράτους στα Δωδε­κά­νησα τότε, σήμερα Γενικά Αρχεία του Κράτους Τμήμα Ρόδου, όπου ταξι­νό­μησα την πρώτη μετα­πο­λε­μική συλλογή των αρχείων και αφο­ρούσε στην περίοδο της Βρε­τα­νι­κής Στρα­τιω­τι­κής Διοί­κη­σης την περίοδο 1945-1947, ακο­λού­θως στην περίοδο της Ελλη­νι­κής Στρα­τιω­τι­κής Διοί­κη­σης (1947-1948) και μετά της Γενικής Διοί­κη­σης Δωδε­κα­νή­σου 1948-1955 μαζί με κάποια τμήματα από την Νομαρ­χία η οποία ήταν και η συνέ­χεια της Γενικής Διοί­κη­σης από το 1955 και μετά. Είναι ένα μικρό τμήμα μόνο, γιατί υπάρχει πολύ μεγα­λύ­τερο υλικό που πρέπει να ταξι­νο­μη­θεί, αλλά είναι το πρώτο καλά ταξι­νο­μη­μένο δωδε­κα­νη­σιακό μετα­πο­λε­μικό αρχείο στα Δωδε­κά­νησα το οποίο είναι δια­θέ­σιμο για έρευνα.

Πάντως είναι εντυ­πω­σιακή δια­δι­κα­σία να ξεδι­πλώ­νο­νται μπροστά σου άγνω­στες πτυχές της ιστο­ρίας.

Ακριβώς. Ο αρχειο­νό­μος φτιά­χνει την ιστορία, είναι παρα­γω­γός της ιστο­ρίας. Εχει έναν όγκο αρχείων μπροστά του από τον οποίον επι­λέ­γει ο ίδιος αυτά που θα αξιο­ποι­η­θούν και θα δια­τη­ρη­θούν στο διη­νε­κές… Ουσια­στικά επι­λέ­γουμε το υλικό που θα μείνει ως ιστορία. Αυτό μου κέντρισε το ενδια­φέ­ρον κι έτσι από ερευ­νη­τής των αρχείων απο­φά­σισα να γίνω δημιουρ­γός της ιστο­ρίας και να σπου­δάσω και αρχειο­νο­μία.

Οπότε από το μετα­πτυ­χιακό στην Ολλαν­δία ξεκινά πια μια άλλη πορεία.

Το 2016 έκανα το μετα­πτυ­χιακό μου στην Ολλαν­δία, και παράλ­ληλα την ταξι­νό­μηση του υλικού των Γενικών Αρχείων του Κράτους στη Ρόδο για την οποία με είχε χρη­μα­το­δο­τή­σει το πρό­γραμμα Erasmus. Τους φάνηκε πολύ ωραίο project και πολύ ενδια­φέ­ρον. Η ταξι­νό­μηση είχε γίνει σε συνερ­γα­σία με τον καθη­γητή μου από το Πανε­πι­στή­μιο της Ολλαν­δίας Charles Jeurgens, έναν από τους σημα­ντι­κό­τε­ρους Ολλαν­δούς αρχειο­νό­μους. Την ίδια περίοδο συμ­με­τείχα και ως ιστο­ρι­κός σύμ­βου­λος για την έκθεση «Η Μακρά πορεία προς την Ενσω­μά­τωση», σε συνερ­γα­σία με το Ίδρυμα για τον Κοι­νο­βου­λευ­τι­σμό και τη Δημο­κρα­τία και τα Γενικά Αρχεία του Κράτους στη Δωδε­κά­νησο. Αμέσως μετά ακο­λού­θησε πρα­κτική άσκηση στο Διεθνές Ποινικό Δικα­στή­ριο για τα Εγκλή­ματα κατά της Ανθρω­πό­τη­τας το οποίο ήταν στη Χάγη και μάλιστα μόλις λίγα μέτρα μακριά από το σπίτι μου. Απέ­κτησα τους πρώτους πέντε μήνες διε­θνούς εμπει­ρίας και από εκεί ξεκι­νάνε όλα, ήταν ας πούμε το εισι­τή­ριο για άλλους διε­θνείς οργα­νι­σμούς και για την μετέ­πειτα εξέλιξή μου. Στη συνέ­χεια πήγα στον Διεθνή Οργα­νι­σμό για την απα­γό­ρευση των Χημικών Οπλών, επίσης στη Χάγη, που έγινε ευρέως γνωστός την περίοδο του πολέμου στη Συρία. Εκεί, επειδή ήταν η περί­ο­δος του πολέμου στη Συρία, οι συνερ­γά­τες μου έφευγαν κι έρχο­νταν ξαφνικά με ελι­κό­πτερα, ήταν λίγο Χολι­γου­ντιανό το σκηνικό. Όσοι δού­λευαν στο ίδιο τμήμα με εμένα είχαν δου­λέ­ψει και στο ΝΑΤΟ, ήταν σκλη­ρο­τρά­χη­λοι όλοι, προ­ερ­χό­με­νοι από τον στρα­τιω­τικό τομέα. Είχε λίγο μια δόση περι­πέ­τειας όλο αυτό που εμένα με βοήθησε, διότι έμαθα πολλά για τη δια­χεί­ριση της εμπι­στευ­τι­κής πλη­ρο­φο­ρίας, για το πώς να δουλεύω στα αρχεία και στα έγγραφα ενός τέτοιου οργα­νι­σμού, ποιες είναι οι προ­κλή­σεις, ποιες είναι οι ευκαι­ρίες… Μετά από εκεί συνέ­χισα επίσης σε έναν άλλον διεθνή οργα­νι­σμό, στην ίδια διεθνή ζώνη της Χάγης, στη Europol, την Ευρω­παϊκή Υπη­ρε­σία Πλη­ρο­φο­ριών. Εκεί συνέ­δραμα στη δημιουρ­γία των πρώτων εργα­λείων για τη δια­χεί­ριση των ιστο­ρι­κών τους αρχείων και βοήθησα στη δια­μόρ­φωση της πρώτης αρχεια­κής συλ­λο­γής και σε μια πρώτη κατα­γραφή της ιστο­ρίας της Europol.

Εντυ­πω­σιακή δια­δρομή και εμπει­ρία, κυρία Παπα­νι­κο­λάου. Το Κάιρο, όπου δια­πρέ­ψατε, πότε προ­έ­κυψε;

Το Κάιρο ήταν ουσια­στικά το πρώτο μου επίσημο επαγ­γελ­μα­τικό βήμα στον κόσμο της αρχειο­νο­μίας. Ξεκί­νησα στο Διεθνές Ποινικό Δικα­στή­ριο τον Ιούλιο του 2017 και τελεί­ωσα από τη Europol στις 29 Αυγού­στου 2018, χωρίς διακοπή! Πήγα από τον έναν Οργα­νι­σμό στον άλλον. Έτσι έγινε και με το Κάιρο. Στις 29 Αυγού­στου τελεί­ωσα από τη Europol, ήρθα στις 30 Αυγού­στου από την Ολλαν­δία στη Ρόδο και στις 31 Αυγού­στου ήμουν στο Κάιρο όπου ξεκί­νησα την 1η Σεπτεμ­βρίου! Είχα αρχικά απευ­θυν­θεί στην Ευρω­παϊκή Δια­στη­μική Υπη­ρε­σία στην Ιταλία και είχα επι­λε­γεί για την τελική συνέ­ντευξη για μια θέση δύο ετών. Είχα επίσης και μια άλλη πρόταση για πρα­κτική άσκηση στα ιστο­ρικά αρχεία του ΝΑΤΟ στις Βρυ­ξέλ­λες, αλλά δεν ήθελα να συνε­χίσω άλλο με πρα­κτική άσκηση. Ήταν σημα­ντικό για την εμπει­ρία μου να εργαστώ και εκτός Ευρώπης και τότε είδα τη θέση στο Κάιρο. Μου άρεσε διότι ήταν κοντά στην Ελλάδα κι εγώ τότε ήθελα να είμαι κοντά στη μητέρα μου η οποία είχε περάσει ένα σοβαρό πρό­βλημα υγείας. Το γεγονός ότι η Αίγυ­πτος γειτ­νί­αζε με την Ελλάδα και επειδή είχα ασχο­λη­θεί με την ιστορία της Αντι­γό­νης Ζου­ρούδη, που έζησε κάποια χρόνια εκεί και γνώριζα την σημα­ντι­κό­τητα του ελλη­νι­σμού της Αιγύ­πτου στην σύγ­χρονη ελλη­νική ιστορία, θεώρησα ότι θα είχε εξαι­ρε­τικό επι­στη­μο­νικό ενδια­φέ­ρον. Επι­πλέον πίστευα ότι θα με υπο­δε­χό­ντου­σαν καλά οι Αιγύ­πτιοι διότι ήξερα ότι οι Έλληνες εκεί έχουν αφήσει ένα καλό απο­τύ­πωμα. Στην Αίγυπτο ανέλαβα επι­κε­φα­λής των ενεργών και σύγ­χρο­νων αρχείων Αμε­ρι­κα­νι­κού Πανε­πι­στη­μίου του Καΐρου και ταυ­τό­χρονα βοηθός του διευ­θυ­ντή -αρχειονόμου των ιστο­ρι­κών αρχείων του πανε­πι­στη­μίου. Έτσι ξεκί­νησε το ταξίδι στο Κάιρο όπου έμεινα τέσσερα χρόνια. Μόλις πήγα στο Κάιρο δέχθηκα πρόταση και από την Ιταλία και είχα τερά­στιο δίλημμα. Τελικά επέλεξα το Κάιρο, που άλλοι δεν θα το έκαναν… Ήταν ένα υπέροχο ταξίδι, μου έδωσε πάρα πολλά. Πιστεύω κι εγώ ότι έδωσα πολλά με όλους τους ανθρώ­πους που συνερ­γά­στηκα, και με αγά­πη­σαν και τους αγάπησα… Είναι ακόμα πάρα πολύ έντονο το συναί­σθημα του απο­χω­ρι­σμού και της νοσταλ­γίας, διότι έφυγα από εκεί μόλις πριν από μερι­κούς μήνες. Το Κάιρο για εμένα ήταν μία δεύτερη Ελλάδα, μία δεύτερη πατρίδα.

Φύγατε από το Κάιρο για να εγκα­τα­στα­θείτε στη Χαϊ­δελ­βέργη.

Ναι, τώρα παρόλο που είμαι σε μια από τις πιο ωραίες πόλεις της Ευρώπης, όπως λένε για τη Χαϊ­δελ­βέργη, αναπολώ ακόμα το Κάιρο…

Στη Χαϊ­δελ­βέργη με τι ασχο­λεί­στε;

Διευ­θύνω ως αρχειο­νό­μος την υπη­ρε­σία αρχείων, ιστο­ρι­κών, σύγ­χρο­νων και ενεργών του Ευρω­παϊ­κού Οργα­νι­σμού για την Μοριακή Βιο­λο­γία (EMBL). Είναι ο πρώτος επι­στη­μο­νι­κός οργα­νι­σμός στην Ευρώπη για τη μοριακή βιο­λο­γία, εδώ εργά­ζο­νται μερικοί από τους κορυ­φαί­ους επι­στή­μο­νες παγκο­σμίως που έχουν τιμηθεί με βραβεία Νόμπελ! Εδώ στα αρχεία έχω ένα βραβείο Νόμπελ ρεπλίκα που μας χάρισε επι­στή­μο­νας στον οποίον απο­νε­μή­θηκε!

Είναι πάντως κάθε μια θέση και μία νέα πρό­κληση, ξεδι­πλώ­νεις δια­φο­ρε­τι­κές πτυχές της ιστο­ρίας…

Ναι, είναι! Κάθε θέση έχει τις προ­κλή­σεις της και τις νέες δυνα­τό­τη­τες που ανοί­γο­νται. Για παρά­δειγμα στο Κάιρο είχα την ευκαι­ρία να γίνω γνωστή στη διεθνή κοι­νό­τητα των αρχειο­νό­μων, μέσα από τα επι­στη­μο­νικά δίκτυα του Διε­θνούς Συμ­βου­λίου των Αρχείων που δια­μορ­φώ­νει τα πρότυπα, τους κανόνες, τις πολι­τι­κές για τη δια­χεί­ριση των αρχείων παγκο­σμίως. Το Διεθνές Συμ­βού­λιο των Αρχείων το 2019, με επέλεξε μαζί με άλλες πέντε γυναί­κες από όλο τον κόσμο να εργα­στούμε για ένα έτος για τον οργα­νι­σμό, ως ηγετικά πρότυπα νέων επαγ­γελ­μα­τιών στην αρχειο­νο­μία παγκο­σμίως! Ήμουν η πρώτη Ελλη­νίδα σε αυτή τη θέση! Επίσης, με πρω­το­βου­λία του Διε­θνούς Συμ­βου­λίου Αρχείων συμ­με­τείχα στην παγκό­σμια καμπά­νια για την Διεθνή Ημέρα της Γυναί­κας όπως επίσης και στην μεγάλη δια­δι­κτυακή καμπά­νια για την Διεθνή Εβδο­μάδα Αρχείων τον περα­σμένο Ιούνιο.

Και να ανα­φέ­ρουμε κυρία Παπα­νι­κο­λάου ότι δια­νύ­ετε αυτή τη δια­δρομή και κατα­κτή­σατε σημα­ντι­κές δια­κρί­σεις παραλ­λή­λως με τον ρόλο της νέας μαμάς.

Προ­σπαθώ να τα συν­δυάζω όλα, είναι πάρα πολύ δύσκολο, ειδικά επειδή δεν έχουμε τη βοήθεια του παππού και της γιαγιάς όπως συμ­βαί­νει στις ελλη­νι­κές οικο­γέ­νειες… Με τον σύζυγό μου προ­σπα­θούμε να αντε­πε­ξέλ­θουμε επαρκώς και στις οικο­γε­νεια­κές υπο­χρε­ώ­σεις και στις επαγ­γελ­μα­τι­κές. Υπάρ­χουν δομές βέβαια στο εξω­τε­ρικό που βοηθούν σημα­ντικά για να μπορώ να συν­δυάζω την επαγ­γελ­μα­τική μου εξέλιξη με τον ρόλο της μητέρας, όπως και εδώ τώρα στον οργα­νι­σμό που βρί­σκο­μαι και σας μιλάω. Ο γιος μου είναι στον παιδικό σταθμό δίπλα ακριβώς από το γραφείο μου.

Είναι αυτό το υπο­στη­ρι­κτικό πλαίσιο που λείπει από την Ελλάδα για τις μητέρες που δεν επι­θυ­μούν να βρεθούν ενώπιον διλημ­μά­των επαγ­γελ­μα­τι­κής εξέ­λι­ξης ή οικο­γέ­νειας, αλλά δυστυ­χώς στη χώρα μας πολλές φορές δεν συν­δυά­ζο­νται, του­λά­χι­στον όχι εύκολα.

Ναι, ήμουν τυχερή που και στο Κάιρο και εδώ στη Χαϊ­δελ­βέργη υπάρχει αυτό το υπο­στη­ρι­κτικό πλαίσιο. Η γυναίκα είναι από τη φύση της πολυ­διά­στατο ον, ωστόσο χωρίς αυτό το πλαίσιο δεν μπορείς να έχεις επαγ­γελ­μα­τική εξέλιξη και στην Ελλάδα όπως πολύ σωστά είπατε, αυτό δεν είναι πολύ εύκολο.

Μιλάτε με πολλή αγάπη γι’ αυτό που κάνετε και υποθέτω ότι έχει χρεια­στεί να επεν­δύ­σετε στη δουλειά σας και από τον προ­σω­πικό σας χρόνο.

Έχει χρεια­στεί πολλές φορές να επεν­δύσω προ­σω­πικό χρόνο, προ­σπαθώ να το περιο­ρίσω γιατί και το παιδί έχει πολλές ανάγκες και αυτό είναι η πρώτη μου προ­τε­ραιό­τητα. Ωστόσο θέλω να είμαι σε επαφή με το διεθνές δίκτυο των αρχειο­νό­μων και των ιστο­ρι­κών και θέλω να συμ­με­τέχω σε συνέ­δρια, να παρα­κο­λουθώ τις εξε­λί­ξεις… Παρα­δείγ­μα­τος χάριν, τον Σεπτέμ­βριο ήμουν για δύο εβδο­μά­δες στη Ρώμη όπου συμ­με­τείχα στο Διεθνές Συμ­βού­λιο των Αρχειο­νό­μων στο μεγάλο συνέ­δριο που κάνουν κάθε χρόνο, διότι συμ­με­τέχω σε κάποια projects και ήμουν εκεί για να τα υπο­στη­ρίξω. Μετά είχα μια παρου­σί­αση στον Οργα­νι­σμό των Ηνω­μέ­νων Εθνών για την Αγρο­τική Ανά­πτυξη την οποία παρα­κο­λού­θη­σαν επι­στή­μο­νες που βρί­σκο­νται σε ηγε­τι­κές θέσεις στα Αρχεία των Διεθνών Οργα­νι­σμών Παγκο­σμίως. Εκεί, λοιπόν, πήγα μαζί με το παιδί μου!

Αναρ­τή­σατε πρό­σφατα κυρία Παπα­νι­κο­λάου, στον προ­σω­πικό σας λογα­ρια­σμό σε μέσο κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης, μια φωτο­γρα­φία στις Κάτω Πέτρες εδώ στη Ρόδο που είχατε τρα­βή­ξει το 2006, λίγο μετά τις πανελ­λή­νιες εξε­τά­σεις και θέλω να σας ρωτήσω αν τότε είχατε φαντα­στεί, σκεφτεί, ονει­ρευ­τεί, αυτή την σπου­δαία δια­δρομή.

Η γενιά μου έχει περάσει και βιώ­νουμε ακόμα, μια δύσκολη περίοδο. Πολύ γρήγορα από εκεί που ήμασταν σε ένα περι­βάλ­λον το οποίο έδειχνε ότι θα είχαμε πολλές ευκαι­ρίες στο μέλλον, αυτό κατέρ­ρευσε… Σε ό,τι αφορά στο δικό μου αντι­κεί­μενο ως ιστο­ρι­κός, αν δεν ακο­λου­θή­σουμε ακα­δη­μαϊκή καριέρα, αν δεν πάμε στο σχολείο να διδά­ξουμε ή αν δεν κάνουμε ιδιαί­τερα μαθή­ματα, δεν υπάρχει άλλη διέ­ξο­δος. Αυτά τα δεδο­μένα είχα στο μυαλό μου. Μέχρι το 2014 με 2015 δεν ήθελα να φύγω στο εξω­τε­ρικό, ήθελα να μείνω στην Ελλάδα. Θα ήθελα να σας πω δε ότι από το 2011 μέχρι το 2015 δούλευα στο Μέγαρο Μου­σι­κής ως ταξι­θέ­τρια, παράλ­ληλα με τις μετα­πτυ­χια­κές μου σπουδές και εκεί γνώρισα αρκετό κόσμο που είχε επαφές με το εξω­τε­ρικό. Ο στόχος μου πάντα ήταν να μπορώ να κάνω αυτό που αγαπάω όσο πιο δημιουρ­γικά και παρα­γω­γικά μπορώ και να αμεί­βο­μαι ανα­λό­γως της εμπει­ρίας, της γνώσης και των δυνα­το­τή­των μου. Θυμάμαι μια πολύ ωραία συμ­βουλή που μου είχε δώσει τότε η προϊ­στα­μένη μου στο Μέγαρο Μου­σι­κής λέγο­ντάς μου “Μαρία ό,τι κάνεις στη ζωή σου πρέπει να το κεφα­λαιο­ποιείς” και την κράτησα. Τότε ο σύζυγός μου έκανε το διδα­κτο­ρικό του στην Ολλαν­δία και άρχισε να μου δείχνει τη διεθνή προ­ο­πτική βλέ­πο­ντας ότι δεν υπάρ­χουν πολλές ευκαι­ρίες στην Ελλάδα. Τότε, λοιπόν, είπα ας πάω έξω να δω αν μπορώ σε αυτή την πορεία να δώσω μια άλλη αξία και μια άλλη τροπή. Η προ­ο­πτική της εξέ­λι­ξης ήταν αυτή που με οδήγησε στο εξω­τε­ρικό… Είμαι ένας άνθρω­πος που συνεχώς ψάχνο­μαι. Οποια­δή­ποτε δυσκο­λία, πρό­κληση, αρνη­τι­σμό συνά­ντησα μπροστά μου, τα ξεπερ­νούσα. Πέρασα και δύσκολα σε αυτή τη δια­δρομή, έκανα θυσίες, υπήρχαν περί­ο­δοι που ζούσα με λίγα χρήματα, στε­ρή­θηκα από προ­σω­πικό χρόνο που άλλα παιδιά στην ηλικία μου πήγαι­ναν ταξίδια, δια­σκέ­δα­ζαν, ζούσαν μια άλλη ζωή. Εγώ όμως είχα έναν στόχο και έναν σκοπό και μπροστά σε αυτό ήμουν απο­φα­σι­σμένη να ξεπερ­νάω με κάθε τρόπο τα εμπόδια που έβρισκα μπροστά μου. Το εξω­τε­ρικό ήταν μια ανα­γέν­νηση για μένα και μια καλύ­τερη γνω­ρι­μία με τον εαυτό μου.

Η προ­ο­πτική της επι­στρο­φής στην πατρίδα σας απα­σχο­λεί;

Βεβαίως, θέλω πάρα πολύ να γυρίσω πίσω, αγαπώ πάρα πολύ την Ελλάδα. Παρά τις παθο­γέ­νειες και τα προ­βλή­ματα η Ελλάδα πάντοτε είναι η Ιθάκη μας… Για το αντι­κεί­μενό μου, όπως είναι σήμερα η κατά­σταση, δεν υπάρ­χουν επι­λο­γές του­λά­χι­στον με τον τρόπο που εφαρ­μό­ζε­ται η αρχειο­νο­μία στην Ελλάδα για έναν επι­στή­μονα που έχει τη δική μου πορεία, αλλά δεν στα­μα­τάμε να ελπί­ζουμε. Πρό­σφατα έδωσα μια διάλεξη στο Πανε­πι­στή­μιο Δυτικής Αττικής για να μιλήσω στους εκκο­λα­πτό­με­νους αρχειο­νό­μους για τις προ­ο­πτι­κές του επαγ­γέλ­μα­τός μας. Προ­σπαθώ όσο μπορώ να κρατάω επαφή και να ενη­με­ρώνω περισ­σό­τερο κόσμο μέσα από την εμπει­ρία μου και τις γνώσεις που έχω απο­κτή­σει, δεί­χνο­ντας τις προ­ο­πτι­κές που δεν είχε δείξει σε εμένα κανείς και που απο­τέ­λε­σαν πραγ­μα­τικά διέξοδο στα επαγ­γελ­μα­τικά αδιέ­ξοδα που είχα να αντι­με­τω­πίσω στην Ελλάδα.