Κάποτε εκεί ήταν μια πόλη…

Με μια συγκλο­νι­στική ανάρ­τηση, επέλεξε ο Έλληνας πρό­ξε­νος στην Μαριού­πολη της Ουκρα­νίας, Μ. Ανδρου­λά­κης, να περι­γρά­ψει τα όσα είδε και έζησε προτού εγκα­τα­λεί­ψει την πόλη μετά από σχεδόν τρεις εβδο­μά­δες πολέμου. Γράφει κατα­λή­γο­ντας την περι­γραφή του: « Πλέον είναι βέβαιο, Mariupol is no more. Ελπίζω έστω να έχει δια­σω­θεί  το αυθε­ντικό διά­ταγμα της Αικα­τε­ρί­νης, στα ρωσικά και τα ελλη­νικά, που βρι­σκό­ταν στο μουσείο της πόλης, και με το οποίο ορι­ζό­ταν η μετε­γκα­τά­σταση των Ελλήνων της Κρι­μαίας στην περιοχή. Έστω για να μας θυμίζει ότι κάποτε εκεί ήταν μία πόλη», τονίζει ο κ. Ανδρου­λά­κης. Με αυτό το διά­ταγμα οι Ελληνες που εγκα­τα­στά­θη­καν εκεί το 1777, ίδρυσαν την πόλη στην οποία θα δώσουν το όνομα της Πανα­γίας: Μαριού­πολη. Εναν χρόνο αργό­τερα οι Ελληνες της πόλης και των γει­το­νι­κών είκοσι χωριών ξεπέ­ρα­σαν τις 15.000. Αρκετοί από αυτούς είχαν έρθει από τις περιο­χές της Σινώπης και της Τρα­πε­ζού­ντας. Το 1794 ιδρύ­θηκε η «πρι­γκί­πισσα Οντέσσα», η Οδησσός. Του­λά­χι­στον 15.000 Ελληνες εγκα­τα­στά­θη­καν μέσα στην επόμενη δεκα­πε­ντα­ε­τία. Σύντομα η πόλη εξε­λί­χθηκε στο σπου­δαιό­τερο εμπο­ρικό και πολι­τι­στικό κέντρο του Ελλη­νι­σμού της περιο­χής. Οι Θεό­δω­ρος Ροδο­κα­νά­κης, Στέ­φα­νος Ράλλης, Αλέ­ξαν­δος Ζαρίφης, Γρη­γό­ριος Μαρα­σλής, Νικό­λαος Μαυ­ρο­κορ­δά­τος, Δημή­τριος Βικέλας και Γιάννης Ψυχάρης υπήρξαν ορι­σμέ­νοι μόνο από τους Ελληνες που δρα­στη­ριο­ποι­ή­θη­καν στην Οδησσό. Η κορυ­φαία, ωστόσο, στιγμή του Ελλη­νι­σμού της πόλης απο­τέ­λεσε η σύσταση το 1814 της Φιλικής Εται­ρείας, η οποία προ­ε­τοί­μασε ιδε­ο­λο­γικά την Επα­νά­σταση του 1821. Eξ′ αυτού του λόγου και υπάρχει και Μουσείο της Φιλικής Εται­ρείας σήμερα εκεί. Πρό­κει­ται για το σπίτι του Έλληνα επι­χει­ρη­μα­τία και εθνικού ευερ­γέτη Γρη­γο­ρίου Μαρασλή, δημάρ­χου της πόλης της Οδησσού για δεκαέξι χρόνια, από το 1878 ως το 1895. Ένα από τα σημα­ντι­κό­τερα μουσεία για την Ελλάδα, καθώς  η Φιλική Εται­ρεία έπαιξε πρω­τα­γω­νι­στικό ρόλο στην Επα­νά­σταση του 1821. Πέρα από επι­στη­μο­νική βιβλιο­θήκη, στα εκθέ­ματα του Μου­σείου περι­λαμ­βά­νο­νται πρω­τό­τυπα έργα σχετικά με τη δράση των Φιλικών, χάρτες, γκρα­βού­ρες και φωτο­γρα­φίες, έγγραφα στον κρυ­πτο­γρα­φικό κώδικα των Φιλικών, χει­ρό­γραφα, επι­στο­λές και χει­ρό­γρα­φες προ­κη­ρύ­ξεις του Αλέ­ξαν­δρου Υψη­λά­ντη, αρχηγού της Φιλικής Εται­ρείας, προ­σω­πο­γρα­φίες, σφρα­γί­δες των ιδρυτών της οργά­νω­σης κ.α.

Όλα αυτά, σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες του Υπουρ­γείου εξω­τε­ρι­κών έχουν απο­μα­κρυν­θεί σε ασφαλές σημείο πλέον, μετά την έναρξη αυτού του παρά­λο­γου πολέμου.