Σχέδιο γκρίζες ζώνες Νο 2

Τι κρύβει το παι­χνίδι της Τουρ­κίας με την «απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση» των νησιών – Ο Ερντο­γάν «ανε­βά­ζει επίπεδο» σε προ­κλη­τι­κό­τητα και προ­κα­λεί οργή στην Αθήνα – Ανη­συ­χία για ντόμινο εξε­λί­ξεων σε Αιγαίο και Αν. Μεσό­γειο

Αθα­να­σό­που­λος Άγγελος Αλ.

Το 1985, ο τότε προϊ­στά­με­νος της Νομικής Υπη­ρε­σίας του τουρ­κι­κού υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών, ο Χουσεΐν Παζαρ­τζί, δημο­σί­ευσε μια μελέτη με τίτλο «Το καθε­στώς απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των νησιών του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου». Το κείμενο αυτό, το οποίο έχει εκδοθεί στα ελλη­νικά, απο­τε­λεί μία από τις πρώτες τουρ­κι­κές εμπε­ρι­στα­τω­μέ­νες μελέτες επί του ζητή­μα­τος. Επίσης, καταρ­ρί­πτει τον επίμονο ισχυ­ρι­σμό ότι όσα λέγο­νται τους τελευ­ταί­ους μήνες από τα χείλη τούρκων αξιω­μα­τού­χων περί παρα­χώ­ρη­σης της κυριαρ­χίας των νησιών του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου και των Δωδε­κα­νή­σων στην Ελλάδα με τον όρο ότι θα παρα­μεί­νουν απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μένα λέγο­νται για πρώτη φορά.

Κυριαρ­χία υπό όρους»

Αυτό που όντως συμ­βαί­νει για πρώτη φορά – και λαμ­βά­νει ιδιαί­τερη σημασία εν όψει της διε­ξα­γω­γής του 64ου γύρου των διε­ρευ­νη­τι­κών επαφών σήμερα, Τρίτη 22 Φεβρουα­ρίου στην Αθήνα – είναι η εκτε­τα­μένη πολι­τι­κο­ποί­ηση της τουρ­κι­κής άποψης περί «κυριαρ­χίας υπό όρους» (conditional sovereignty), η ανα­βάθ­μισή της στο επίπεδο των Ηνω­μέ­νων Εθνών με τις επι­στο­λές Σινιρ­λί­ο­γλου και η προ­α­ναγ­γε­λία εκστρα­τείας για να ανα­δει­χθεί ότι η Αθήνα παρα­βιά­ζει τις διε­θνείς νομικές της δεσμεύ­σεις. Πρό­κει­ται δε για ένα ζήτημα επί του οποίου υπάρχει ταύτιση απόψεων σε όλες τις πολι­τι­κές δυνά­μεις στην Τουρκία και θα μπο­ρούσε να απο­τε­λέ­σει αυτο­εκ­πλη­ρού­μενη προ­φη­τεία. Λαμ­βά­νει επίσης χώρα σε μια συγκυ­ρία κατά την οποία οι εξε­λί­ξεις στην Ουκρα­νία δια­μορ­φώ­νουν νέες ισορ­ρο­πίες στην ευρω­παϊκή ασφά­λεια, οι οποίες θα μπο­ρού­σαν να ανοί­ξουν την όρεξη της Αγκυρας και να προ­κα­λέ­σουν ντόμινο στο Αιγαίο και στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Διεύ­ρυνση γκρίζων ζωνών

Η νέα ευθεία αμφι­σβή­τηση της ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας – υπό τη μορφή της διεύ­ρυν­σης της «θεωρίας των γκρίζων ζωνών» – έχει προ­κα­λέ­σει πολύ μεγάλη ενό­χληση στην Αθήνα. Μπορεί να απο­τε­λέ­σει σκα­λο­πάτι για απο­νεύ­ρωση των ελλη­νι­κών θέσεων στο θέμα της οριο­θέ­τη­σης θαλασ­σίων ζωνών και εντάσ­σε­ται οργα­νικά πλέον στο δόγμα της «Γαλά­ζιας Πατρί­δας». Οπως «Το Βήμα» απο­κλει­στι­κώς πλη­ρο­φο­ρεί­ται, η τοπο­θέ­τηση του Μεβλούτ Τσα­βού­σο­γλου την προ­πε­ρα­σμένη εβδο­μάδα προ­κά­λεσε την εντο­νό­τατη ενό­χληση του Κυριά­κου Μητσο­τάκη, ο οποίος έδωσε μάλιστα εντολή στη διευ­θύ­ντρια του Διπλω­μα­τι­κού του Γρα­φείου, πρέσβη Ελένη Σουρανή, να προβεί σε αυστηρή δια­μαρ­τυ­ρία προς τον πρέσβη της Τουρ­κίας Μπουράκ Οζου­γκερ­γκίν. Ο ίδιος ο κ. Μητσο­τά­κης άφησε δε σαφέ­στα­τες αιχμές ενα­ντίον της Αγκυρας στο πλαίσιο της πρω­το­λο­γίας του στη Βουλή κατά τη συζή­τηση για το νομο­σχέ­διο αμυ­ντι­κής θωρά­κι­σης της χώρας.

Η αντι­πα­ρά­θεση με Δένδια

Αναμ­φί­βολα η νεότερη τοπο­θέ­τηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν, ότι εφόσον χρεια­στεί η Τουρκία θα προει­δο­ποι­ή­σει την Ελλάδα «στο υψη­λό­τερο επίπεδο», έδειξε ότι η δια­σφά­λιση δηλώ­σεων από τις ΗΠΑ, την ΕΕ και το Ηνωμένο Βασί­λειο δεν πρό­κει­ται να μετα­βά­λουν την τουρ­κική στάση και μάλλον απο­τε­λούν ασπι­ρίνη για τον «διπλω­μα­τικό πονο­κέ­φαλο». Η αντι­πα­ρά­θεση του Νίκου Δένδια με τον τούρκο πρέσβη στο Οσλο κατά την ομιλία του υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών σε εκδή­λωση του Νορ­βη­γι­κού Ινστι­τού­του Διεθνών Σχέσεων έφερε ακο­λού­θως το προ­φο­ρικό διάβημα προς τον τούρκο επι­τε­τραμ­μένο στην Αθήνα από την αρμόδια Διεύ­θυνση Τουρ­κίας. Ουδείς δε αμφι­βάλ­λει ότι η τουρ­κική αντι­προ­σω­πεία υπό τον υφυ­πουργό Εξω­τε­ρι­κών Σεντάτ Ονάλ (ο οποίος αύριο Δευτέρα θα συνα­ντη­θεί με τον έλληνα υφυ­πουργό Εξω­τε­ρι­κών Κώστα Φρα­γκο­γιάννη για να συζη­τή­σουν επί θεμάτων της επο­νο­μα­ζό­με­νης «θετικής ατζέ­ντας») θα θέσει το ζήτημα της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης πολύ ψηλά ενώπιον της ελλη­νι­κής ομάδας της οποίας ηγείται ο πρέσβης ε.τ. Παύλος Απο­στο­λί­δης.

Οι δύο επι­στο­λές

Η ανη­συ­χία της Αθήνας προ­κύ­πτει εντο­νό­τερη έπειτα από τις δύο επι­στο­λές του μονίμου αντι­προ­σώ­που της Τουρ­κίας στα Ηνωμένα Εθνη Φερι­ντούν Σινιρ­λί­ο­γλου, στις 13 Ιουλίου και 30 Σεπτεμ­βρίου 2021 αντι­στοί­χως. Και αυτό καθώς εκτι­μά­ται ότι επί αυτών οικο­δο­μεί­ται στα­διακά η επι­χεί­ρηση της Αγκυρας για να δείξει στη διεθνή κοι­νό­τητα ότι η Αθήνα παρα­βιά­ζει τις διε­θνείς της δεσμεύ­σεις. Οι δε πλη­ρο­φο­ρίες ανα­φέ­ρουν ότι η ελλη­νική απά­ντηση στη δεύτερη επι­στολή ανα­μέ­νε­ται να σταλεί τις προ­σε­χείς ημέρες, αν και η πραγ­μα­τι­κό­τητα είναι ότι έχει αδι­καιο­λό­γητα καθυ­στε­ρή­σει.

Οι τρεις κατη­γο­ρίες νησιών

Οπως έχει στο παρελ­θόν επι­ση­μαν­θεί, υπάρ­χουν τρεις κατη­γο­ρίες ελλη­νι­κών νησιών σε σχέση με την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση: α) η Λήμνος και η Σαμο­θράκη, που υπά­γο­νταν στο απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μένο καθε­στώς που όριζε η Σύμβαση της Λωζάν­νης για τα Στενά (άρθρα 4 και 6), αλλά το οποίο μετε­βλήθη με τη Σύμβαση του Μοντρέ του 1936 – κάτι που η Τουρκία αρνεί­ται, β) η Λέσβος, η Χίος, η Σάμος και η Ικαρία, που ανα­φέ­ρο­νται στο Αρθρο 13 της Συν­θή­κης Ειρήνης της Λωζάν­νης, στο οποίο όμως δεν ανα­φέ­ρε­ται πουθενά ρητώς ο όρος «απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση» και γ) τα Δωδε­κά­νησα, στην περί­πτωση των οποίων η Τουρκία δεν είναι συμ­βαλ­λό­μενο μέρος στη Συνθήκη των Παρι­σίων, αλλά επι­διώ­κει να παρα­κάμ­ψει αυτό το εμπόδιο κατη­γο­ρώ­ντας την Ελλάδα για «ουσιώδη παρα­βί­αση» των δικών της δεσμεύ­σεων.

Τα… ψιλά γράμ­ματα στις επι­στο­λές Σινιρ­λί­ο­γλου

Ο «διά­βο­λος κρύ­βε­ται στις λεπτο­μέ­ρειες», ιδιαί­τερα στα διπλω­μα­τικά κείμενα, και σε ό,τι αφορά στην πρώτη επι­στολή, αυτό συμ­βαί­νει στην παρά­γραφο 5, όπου ο κ. Σινιρ­λί­ο­γλου χρη­σι­μο­ποιεί τον όρο «material breach» (στα ελλη­νικά, «ουσιώ­δης παρα­βί­αση»). Διπλω­μα­τικά στελέχη με άριστη γνώση τέτοιων λεπτο­με­ρειών τόνιζαν προς «Το Βήμα» ότι ο όρος αυτός δεν είναι καθόλου αθώος και παρα­πέ­μπει στο Αρθρο 60, παρά­γρα­φος 2β της Σύμ­βα­σης της Βιέννης για το Δίκαιο των Συν­θη­κών. Σε αυτό ανα­φέ­ρε­ται χαρα­κτη­ρι­στικά ότι «η ουσιώ­δης παρα­βί­αση μιας πολυ­με­ρούς συν­θή­κης από ένα από τα μέρη της δίνει το δικαί­ωμα σε ένα μέρος που επη­ρε­ά­ζε­ται ειδικώς από την παρα­βί­αση να την επι­κα­λε­στεί ως λόγο ανα­στο­λής της εφαρ­μο­γής της συν­θή­κης εν όλω ή εν μέρει στις σχέσεις του με το υπαίτιο κράτος». Αυτό το άρθρο μοιάζει να είναι η αρχική νομική βάση για να αμφι­σβη­τή­σει η Αγκυρα ακόμα και τη Συνθήκη των Παρι­σίων του 1947 με την οποία παρα­χω­ρή­θη­καν τα Δωδε­κά­νησα από την Ιταλία στην Ελλάδα και στην οποία υπάρχει πρό­βλεψη για την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ησή τους.

Η Τουρκία θεωρεί ότι η ασφά­λειά της επη­ρε­ά­ζε­ται επειδή η Ελλάδα, ως απά­ντηση στην παρου­σία αμφί­βιων και απο­βα­τι­κών μονάδων στα παράλια της Μικράς Ασίας, έχει απο­φα­σί­σει να ενι­σχύ­σει την άμυνά της στα νησιά που βρί­σκο­νται εγγύς των τουρ­κι­κών ακτών. Στη δε επόμενη επι­στολή, ο κ. Σινιρ­λί­ο­γλου επι­διώ­κει να εξει­δι­κεύ­σει τις τουρ­κι­κές αιτιά­σεις, επι­κα­λού­με­νος τα κλασικά τουρ­κικά επι­χει­ρή­ματα σε σχέση με τη Συνθήκη της Λωζάν­νης (1923), τη Σύμβαση του Μοντρέ (1936) και τη Συνθήκη των Παρι­σίων (1947). Παράλ­ληλα, ο τούρκος μόνιμος αντι­πρό­σω­πος εισάγει το επι­χεί­ρημα ότι το καθε­στώς της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης που εισάγει η Συνθήκη των Παρι­σίων συνιστά πλέον «αντι­κει­με­νικό καθε­στώς» (objective regime) που ισχύει έναντι όλων (erga omnes). Επι­διώ­κει δε να το ενι­σχύ­σει επι­κα­λού­μενο συγκε­κρι­μένα παρα­δείγ­ματα, όπως αυτό των Νήσων Ααλαντ/Ολαντ, που είναι σου­η­δό­φωνα αλλά ανήκουν στη Φιν­λαν­δία και έχουν απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μένο καθε­στώς

Πηγή tovima.gr