Γεράσιμος Παπαδόπουλος: «Στην τελευταία διετία παρατηρείται μία σεισμική έξαρση στην Ελλάδα»

Κύριε Παπα­δό­πουλε, βλέ­πουμε ότι υπάρχει μία σει­σμική δρα­στη­ριό­τητα σε κάποιες περιο­χές της Ελλάδας. Είχατε μιλήσει για μία περίοδο σει­σμι­κής έξαρσης που διανύει η Ελλάδα από τον περα­σμένο Οκτώ­βριο ενώ είχε σημειω­θεί και τον περα­σμένο Δεκέμ­βριο ανάλογη δρα­στη­ριό­τητα πέραν της Αττικής, και σε περιο­χές όπως η Θήβα, η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάσος αλλά και η Νίσυρος. Τι σημαί­νει αυτό;

Είναι γεγονός ότι στην τελευ­ταία διετία περίπου έχουμε μια σει­σμική έξαρση στην χώρα, με την έννοια ότι, όχι μόνον παρου­σιά­στη­καν σει­σμι­κές εξάρ­σεις τοπικού χαρα­κτήρα -όπως ήταν στην Θήβα με μικρά μεγέθη- αλλά και μεγάλα μεγέθη όπως στην Κρήτη, όπου σας θυμίζω ότι τον Μάιο του 2020 είχαμε έναν μεγάλο σεισμό περίπου 6,6 Ρίχτερ νότια της Ιερά­πε­τρας και τον Οκτώ­βριο του 2020 σημειώ­θηκε ακόμη ένας μεγάλος σεισμός μεγέ­θους 7 Ρίχτερ στην Σάμο. Ακο­λού­θως, είχαμε τους σει­σμούς στις 3 και 4 Μαρτίου 2021 (6,3 και 6,2 Ρίχτερ στον Τύρναβο της Θεσ­σα­λίας) και τους σει­σμούς στο Αρκα­λο­χώρι στις 27 Σεπτεμ­βρίου 2021. Ένας ακόμη ισχυρός σεισμός 6,3 Ρίχτερ, σημειώ­θηκε στις 12 Οκτω­βρίου 2021 στην Κρήτη. Βλέ­πουμε λοιπόν ότι έχουμε αλλε­πάλ­λη­λους ισχυ­ρούς σει­σμούς, η συχνό­τητα των οποίων υπερ­βαί­νει κατά πολύ, την μέση συχνό­τητα ισχυρών σεισμών που γνω­ρί­ζουμε στην χώρα μας. Άρα, αυτό σημαί­νει ότι έχουμε μια ‘έξαρση’.

Θα πρέπει να σημειώσω ότι ήδη από το 1987 (πολύ νέος επι­στή­μο­νας) μαζί με έναν συνερ­γάτη μου, είχαμε δημο­σιεύ­σει σε ένα έγκυρο γεω­φυ­σικό περιο­δικό μία επι­στη­μο­νική εργασία, η οποία έλεγε ότι ο ευρύ­τε­ρος Ελλα­δι­κός χώρος, έχει μια περιο­δι­κό­τητα στην εμφά­νιση των μεγάλων σεισμών που συνί­στα­ται από δύο φάσεις: μία φάση ύφεσης, στην διάρ­κεια της οποίας –όχι δεν έχουμε καθόλου μεγά­λους σει­σμούς, αλλά έχουμε μικρή συχνό­τητα στα μεγάλα μεγέθη. Αυτή η φάση ύφεσης είναι περίπου 35-28 χρόνια και η κάθε φάση ύφεσης ακο­λου­θεί­ται από μία φάση έξαρσης η οποία έχει μια διάρ­κεια 8-10 χρόνια. Αυτό συμ­βαί­νει τους τελευ­ταί­ους δύο αιώνες σύμφωνα με τα στοι­χεία που έχουμε. Από την μελέτη εκείνη, προ­έ­κυ­πτε ότι η κορύ­φωση της επό­με­νης έξαρσης θα είναι ακριβώς την περίοδο που δια­νύ­ουμε. Με την μακρο­χρό­νια έννοια, υπο­στη­ρίζω ότι αυτή η μελέτη έχει επα­λη­θευ­τεί. Σε κάθε περί­πτωση…. οι σεισμοί είναι εδώ, τα τελευ­ταία δύο χρόνια.

Ωστόσο, εάν κάποιος θεωρεί ότι έκανα λάθος θα μπο­ρούσε να είχε δημο­σιεύ­σει τις αντιρ­ρή­σεις του σε επι­στη­μο­νικό περιο­δικό –ως είθι­σται. Μέχρι τώρα πάντως, κανένας δεν έχει δημο­σιεύ­σει καμία αντίρ­ρηση.

Οι σεισμοί σημειώ­θη­καν σε διάφορα σημεία του ελλα­δι­κού χώρου και βεβαίως, στο ελλη­νικό σει­σμικό τόξο που είναι μια μεγάλη σει­σμική ζώνη, η οποία ξεκι­νάει από τη Ζάκυνθο, περνάει από τη ΝΔ Πελο­πόν­νησο, τα Κύθηρα, την Κρήτη, την Κάσο, την Κάρπαθο και κατα­λή­γει στην Ρόδο και τα λοιπά Δωδε­κά­νησα.

Αυτό ωστόσο που μας λέτε, πρέπει να μας ανη­συ­χεί; Πρέπει να είναι αντι­κεί­μενο παρα­κο­λού­θη­σης και από τους φορείς και τις αρχές –πέραν των επι­στη­μό­νων;

Το πρό­βλημα των σεισμών στην Ελλάδα, είναι μεγάλο και δια­χρο­νικό. Οι σεισμοί υπήρχαν, υπάρ­χουν και θα εξα­κο­λου­θή­σουν να υπάρ­χουν στην Ελλάδα διότι οφεί­λο­νται σε γεω­δυ­να­μι­κές δια­δι­κα­σίες οι οποίες διαρ­κούν εκα­τομ­μύ­ρια χρόνια. Άρα, ποτέ δεν…. ξεμπερ­δεύ­ουμε από τους σει­σμούς! Το έργο όμως, της αντι­με­τώ­πι­σης του προ­βλή­μα­τος, της μείωσης των αρνη­τι­κών συνε­πειών από τους σει­σμούς (διότι είναι αδύνατο να τους στα­μα­τή­σουμε) έχει δύο σκέλη: το ένα είναι το επι­στη­μο­νικό, το οποίο βέβαια είναι επι­φορ­τι­σμένα για να το εκτε­λούν, τα επι­στη­μο­νικά ιδρύ­ματα της χώρας που πραγ­μα­το­ποιούν την απαι­τού­μενη έρευνα. Και βέβαια, κάνουν την καθη­με­ρινή σει­σμο­γρα­φική παρα­κο­λού­θηση και όταν χρειά­ζε­ται, δίνουν την επι­στη­μο­νική τους γνώμη και τα απο­τε­λέ­σματα στην κοι­νω­νία, στις αρχές κ.λπ.

Το δεύτερο σκέλος, είναι το πρα­κτικό –το επι­χει­ρη­σιακό, δηλ. τα μέτρα. Οι επι­στή­μο­νες δεν μπορούν να λάβουν μέτρα, απλά μπορούν να συμ­βου­λεύ­σουν. Αυτά πρέπει να λαμ­βά­νο­νται όπως γίνεται από τις υπη­ρε­σίες, όπως η Γενική Γραμ­μα­τεία Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας που είναι ενταγ­μένη στο νεο­συ­στα­θέν Υπουρ­γείο Κλι­μα­τι­κής Κρίσης και Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας καθώς επίσης και από τον Οργα­νι­σμό Αντι­σει­σμι­κού Σχε­δια­σμού και Προ­στα­σίας. Πέραν των κεντρι­κών υπη­ρε­σιών, το καθήκον εφαρ­μο­γής μέτρων για την μείωση του σει­σμι­κού κιν­δύ­νου, το έχουν οι περι­φέ­ρειες και κυρίως οι δήμοι. Φυσικά πρέπει να υπάρχει πάντα μια δίοδος επι­κοι­νω­νίας ανάμεσα στον επι­στη­μο­νικό κόσμο και στους φορείς για τις εξε­λί­ξεις.

Είχατε ανα­φερ­θεί στην ηφαι­στειακή δρα­στη­ριό­τητα που σημειώ­νε­ται σε περιο­χές της χώρας. Στα Δωδε­κά­νησα στη Νίσυρο στις Κυκλά­δες στην Σαντο­ρίνη, αλλά πάντα υπάρχει μια…. ανη­συ­χία. Θα ήθελα το σχόλιό σας.

Ο ηφαι­στεια­κός κίν­δυ­νος στην Ελλάδα, έχει… ξεχα­στεί! Κι αυτό γιατί έχει περάσει σημα­ντικό χρονικό διά­στημα από τότε που είχαμε τις τελευ­ταίες εκρή­ξεις που σημειώ­θη­καν τον 20ο αιώνα (δεκα­ε­τία του ’20, του ’30 και του ’40) ενώ στην Σαντο­ρίνη ήταν τον Φεβρουά­ριο του 1950 –η τελευ­ταία έκρηξη μέχρι σήμερα, σε όλο το ηφαι­στειακό τόξο του Νοτίου Αιγαίου (Νίσυρος, Σαντο­ρίνη, Μήλος και Μέθανα στο ΒΑ Πελο­πόν­νησο). Της Νισύρου και της Σαντο­ρί­νης όμως, είναι τα μονα­δικά που δεν έχουν ‘σβήσει’ αλλά ‘κοιμούνται’ είναι τα πλέον ενεργά ενώ τα άλλα όχι. Η Πολι­τεία και οι επι­στή­μο­νες, δεν το έχουν ξεχάσει όμως. Από το 2012 κι ύστερα στο πλαίσιο του ΟΑΣΠ έχει δημιουρ­γη­θεί μίαΕιδική Επι­τροπή για την παρα­κο­λού­θηση του Ηφαι­στεια­κού Τόξου του Νοτίου Αιγαίου –της οποίας είμαι μέλος. Η Επι­τροπή, κατά καιρούς εξε­τά­ζει την κατά­σταση των ηφαι­στεια­κών κέντρων. Είναι στα σχέδιά μας, να ειση­γη­θεί η Επι­τροπή και να εκπο­νη­θεί ένα ανάλογο επι­χει­ρη­σιακό σχέδιο και για το ηφαί­στειο της Νισύρου. Πάντως, έρευνες έχουν γίνει για το ηφαί­στειο και εξα­κο­λου­θούν να γίνο­νται καθώς είναι ένα ηφαί­στειο το οποίο ΔΕΝ είναι σβη­σμένο, αλλά σε κατά­σταση ‘ύπνωσης’ –όπως και της Σαντο­ρί­νης. Αυτό δε σημαί­νει ότι δεν θα ενερ­γο­ποι­η­θούν κάποια στιγμή! Δεν μπο­ρούμε να ξέρουμε πότε αλλά θα συμβεί και πρέπει να είμαστε έτοιμοι…

Πρό­σφατα, σας απο­νε­μή­θηκε μια ιδιαί­τερα σημα­ντική διά­κριση με το διεθνές Ιαπω­νικό βραβείο Ηamaguchi, για την προ­σφορά σας στην προ­στα­σία των παρά­κτιων περιο­χών από τσου­νάμι και άλλους κιν­δύ­νους. Μιλήστε μας γι αυτό.

Το βραβείο πήρε το όνομά του από τον Hamaguchi Goryo, ο οποίος προ­στά­τευσε και έσωσε τους χωρι­κούς από ένα τσου­νάμι, το 1856 όταν έγινε ένας πολύ μεγάλος σεισμός στην Ιαπωνία. Ο Hamaguchi ήταν ένας προ­ε­στός σε κάποια παρα­λιακή περιοχή. Μόλις αντι­λή­φθηκε τον σεισμό, κατά­λαβε ότι θα επέλθει ένα πολύ μεγάλο τσου­νάμι. Κι επειδή δεν προ­λά­βαινε να ειδο­ποι­ή­σει τους χωρι­κούς στις παρά­κτιες περιο­χές, έβαλε φωτιά σε θημω­νιές ώστε να ειδο­ποι­η­θούν και να απο­μα­κρυν­θούν. Είναι το πρώτο, έστω και πρω­τό­γονο σύστημα προει­δο­ποί­η­σης για τσου­νάμι! Γι αυτό και το 2016 η Γ.Σ. του ΟΗΕ απο­φά­σισε να απο­νέ­με­ται κάθε χρόνο ένα βραβείο σε επι­στή­μο­νες ή άλλους φορείς που με την δράση τους, έχουν συμ­βά­λει στην μείωση του κιν­δύ­νου στις παρά­κτιες περιο­χές. Φέτος, είχα την τιμή να τιμηθώ με αυτό και φυσικά η διά­κριση είναι μεγάλη για την χώρα μας καθώς σε αυτό το πεδίο έχουμε κάνει πολύ μεγάλα βήματα με το σύστημα προει­δο­ποί­η­σης για τσου­νάμι που υπάρχει και στη Μεσό­γειο.