Δρ. Aθ. Σταμπουλίδης, δασολόγος: «Πρέπει να αφήσουμε τη φύση να επανέλθει μόνη της, όπως εκείνη γνωρίζει καλύτερα»

Κύριε Στα­μπου­λίδη, μερικές ημέρες μετά την πυρ­κα­γιά που ξέσπασε την 1η Αυγού­στου στη Ρόδο, θα θέλαμε να μας κάνετε μια συνο­λική απο­τί­μηση της ζημιάς που προ­κλή­θηκε στην περιοχή και τις επι­πτώ­σεις που μπορεί να έχει μακρο­πρό­θε­σμα.

Αρχικά θα πρέπει να ανα­φέ­ρουμε ότι σύμφωνα με τις εκτι­μή­σεις που έχουν γίνει ως τώρα, η καμένη έκταση στην ευρύ­τερη περιοχή της Παντά­νασ­σας είναι περίπου 11.000 στρέμ­ματα από τα οποία ένα σημα­ντικό μέρος της περι­λαμ­βά­νει και υψηλό δάσος τρα­χείας πεύκης (Pinus brutia Ten). Επίσης, θα πρέπει να σημειω­θεί ότι στην περιοχή που κάηκε, ένα μέρος της περι­λαμ­βά­νε­ται στο δίκτυο Νatura 2000 με ονο­μα­σία: ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ – ΕΠΤΑ ΠΗΓΕΣ – ΠΕΤΑΛΟΥΔΕΣ – ΡΕΜΑΤΑ με κωδικό GR4210006.

Τα ακριβή όρια της καμένης έκτασης, το προ­σε­χές διά­στημα θα τα μάθουμε από τη Διεύ­θυνση Δασών Δωδε­κα­νή­σου. Όσον αφορά στις επι­πτώ­σεις που έχει μια δασική πυρ­κα­γιά θα τις δια­χω­ρί­σουμε σε άμεσες και έμμεσες.

Οι άμεσες επι­πτώ­σεις, περι­λαμ­βά­νουν την κατα­στροφή βιο­τό­πων και τις ζημίες που προ­κα­λού­νται στο αγρο­τικό εισό­δημα και στις ανθρώ­πι­νες περιου­σίες. Συγκε­κρι­μένα στην περιοχή μας, εκτός της έκτασης που είχε δασική μορφή, κάηκε μεγάλος αριθμός ελαιό­δε­ντρων και άλλων οπω­ρο­φό­ρων δέντρων, μελίσ­σια, παρα­γω­γικά ζώα κ.τ.λ..

Σημα­ντι­κό­τερη όλων των ανωτέρω επι­πτώ­σεων, χωρίς να θέλω να υπο­βι­βάσω καμία από αυτές, είναι η απώλεια της ανθρώ­πι­νης ζωής που στην περιοχή αυτή ευτυχώς δεν είχαμε.

Τώρα όσον αφορά στις έμμεσες ζημίες, αυτές περι­λαμ­βά­νουν την ορι­στική απώλεια βλά­στη­σης, την μετα­κί­νηση ή και εξα­φά­νιση κάποιων ζώων, την διά­βρωση του εδάφους και τελικά την αύξηση των πλημ­μυ­ρών και την ερη­μο­ποί­ηση.

Αυτό που προ­κά­λεσε ιδιαί­τερη εντύ­πωση τόσο με τη φωτιά της Ρόδου, όσο και στις κατα­στρο­φι­κές πυρ­κα­γιές στην υπό­λοιπη χώρα είναι η ταχύ­τητα εξά­πλω­σης της πυρ­κα­γιάς. Ποιοι παρά­γο­ντες συντε­λούν σε αυτό;

Πράγ­ματι όπως παρα­τη­ρή­σαμε και σε άλλες περιο­χές της χώρας μας, η ταχύ­τητα εξά­πλω­σης ήταν πολύ μεγάλη.

Οι παρά­γο­ντες οι οποίοι επι­δρούν στην έναρξη και εξά­πλωση των δασικών πυρ­κα­γιών είναι οι μετε­ω­ρο­λο­γι­κοί, οι τοπο­γρα­φι­κοί και η βλά­στηση που φύεται στην περιοχή καθώς και η συσ­σώ­ρευση νεκρής βιο­μά­ζας. Δεδο­μέ­νων των συν­θη­κών που επι­κρα­τού­σαν στην περιοχή όπως: η έντονη ξηρασία, οι υψηλές θερ­μο­κρα­σίες καθώς και ο αέρας σε συν­δυα­σμό με την τοπο­γρα­φική δια­μόρ­φωση, την υπάρ­χουσα βλά­στηση καθώς και τη συσ­σώ­ρευση νεκρής βιο­μά­ζας, συνε­τέ­λε­σαν ώστε να έχουμε εύκολη ανά­φλεξη και γρήγορη εξά­πλωση της πυρ­κα­γιάς.

Είδαμε πολλούς πολίτες να ευαι­σθη­το­ποιού­νται άμεσα, όχι μόνο για την κατά­σβεση της πυρ­κα­γιάς αλλά και για την επόμενη ημέρα της επού­λω­σης των πληγών. Θα θέλαμε να μας ενη­με­ρώ­σετε για την δια­δι­κα­σία της δεν­δρο­φύ­τευ­σης και της ανα­δά­σω­σης. Τι θα πρέπει να έχουμε υπ΄όψιν και ποια πρω­τό­κολλα ακο­λου­θού­νται για να είναι απο­τε­λε­σμα­τι­κές αυτές οι δράσεις;

Αξιο­ση­μεί­ωτο είναι ότι εκτός από το νησί μας, σε όλον τον ελλα­δικό χώρο οι εθε­λο­ντές έπαιξαν σημα­ντικό ρόλο στην κατά­σβεση της φωτιάς. Η ευαι­σθη­το­ποί­ηση των πολιτών βοήθησε σημα­ντικά στην κατα­στολή της πυρ­κα­γιάς τόσο στην περιοχή μας όσο και στις υπό­λοι­πες περιο­χές της χώρας μας. Αυτό που συνέβη στην Ρόδο το είδαμε και στην υπό­λοιπη Ελλάδα.

Ουσια­στικά αυτοί οι άνθρω­ποι έδωσαν μάχη με την ψυχή τους και κατόρ­θω­σαν το ακα­τόρ­θωτο… Βέβαια η μάχη τόσο αυτών των ανθρώ­πων που βοή­θη­σαν στην κατά­σβεση της πυρ­κα­γιάς όσο και άλλων ανθρώ­πων που δεν συμ­με­τεί­χαν σε αυτήν, θέλουν να συνε­χι­στεί με την συμ­με­τοχή τους στην απο­κα­τά­σταση της περιο­χής και συγκε­κρι­μένα στην ανα­δά­σωσή της.

Αρχικά, θα πρέπει να ανα­φέ­ρουμε ότι σύμφωνα με τη δασική νομο­θε­σία, η Δασική Υπη­ρε­σία άμεσα κηρύτ­τει την έκταση ως ανα­δα­σω­τέα (εφόσον έχει ορίσει τα ακριβή όριά της) σε σχετικό Φ.Ε.Κ., κατόπιν δίνεται άδεια σε αρμόδια συνερ­γεία να υλο­το­μη­θούν τα νεκρά ιστά­μενα δέντρα/θάμνοι, γίνο­νται μελέτες για την αντι­δια­βρω­τική και αντι­πλημ­μυ­ρική προ­στα­σία ώστε να μην επέλ­θουν νέες φυσικές κατα­στρο­φές, ενώ παράλ­ληλα με όλα τα προ­α­να­φερ­θέ­ντα, απα­γο­ρεύ­ε­ται και η βόσκηση στην περιοχή με Δασική Αστυ­νο­μική Διάταξη (Δ.Α.Δ.). Τις τελευ­ταίες μέρες ακούμε από πολλούς να μιλούν για άμεση ανα­δά­σωση της περιο­χής που κάηκε, ωστόσο κάτι τέτοιο δεν είναι σωστό διότι πρέπει να αφή­σουμε τη φύση να επα­νέλ­θει μόνη της όπως εκείνη γνω­ρί­ζει καλύ­τερα.

Ουσια­στικά θα πρέπει να περι­μέ­νουμε ένα χρονικό διά­στημα (δύο με τρία χρόνια) και εφόσον δεν έχει εγκα­τα­στα­θεί φυσική ανα­γέν­νηση, τότε μετά από ειδική μελέτη ανα­δά­σω­σης μπορεί να ξεκι­νή­σει η απο­κα­τά­σταση της περιο­χής.

Δηλαδή μπορεί ο άνθρω­πος στην προ­σπά­θειά του να βοη­θή­σει, ουσια­στικά να «βλάψει» την φύση και το περι­βάλ­λον αν η προ­σπά­θεια δεν γίνει συντε­ταγ­μένα;

Ναι, ναι, βέβαια! Όπως προ­α­να­φέ­ραμε πολλοί άνθρω­ποι βοή­θη­σαν στην κατά­σβεση της φωτιάς και έχουν τη διάθεση να βοη­θή­σουν και στην ανα­δά­σωση της περιο­χής. Ωστόσο αυτό θα πρέπει να γίνεται συντε­ταγ­μένα και προ­πά­ντων με τη βοήθεια ειδικών σε αυτά τα θέματα, διότι οι ενέρ­γειες που θα κάνουμε τώρα θα απο­τε­λέ­σουν τη βάση για την μελ­λο­ντική εξέλιξη της περιο­χής.

Σε ό,τι αφορά στις καμένες περιο­χές της Ρόδου στα τελευ­ταία χρόνια, θα θέλαμε να μας πείτε σε πόσα στρέμ­ματα ανέρ­χο­νται και σε ποια σημεία έχει αρχίσει η φύση να ανα­γεν­νά­ται.

Η τελευ­ταία μεγάλη πυρ­κα­γιά εκδη­λώ­θηκε το έτος 2016 στη Δ/Ε Νότιας Ρόδου – Απο­λακ­κιάς, ενώ προ­γε­νέ­στε­ρες είναι αυτή του έτους 2013 στον Ίστριο, του έτους 2008 στον Άγιο Ισίδωρο και στη Σάλακο Αρχαίας Καμεί­ρου, του έτους 1992 στα Μονο­σύ­ρια Σιαννών, του έτους 1988 στα Μαύρα Νερά Έμπωνα και του έτους 1987 στον Άγιο Γεώργιο Απόλ­λωνα (Στα­τι­στικά αρχείου δασικών συμ­βά­ντων του Πυρο­σβε­στι­κού Σώματος 2016, Καλα­μπο­κί­δης κ.α. 2014). Επίσης, σύμφωνα με τον Καλα­μπο­κίδη κ.α. (2014) από την ανάλυση των δεδο­μέ­νων της Πυρο­σβε­στι­κής Υπη­ρε­σίας καθώς και της Διεύ­θυν­σης Δασών Δωδε­κα­νή­σου, την περίοδο 1978 – 2013 (35 έτη) υπο­λό­γι­σαν ότι κάηκαν 490.000 στρέμ­ματα. Επι­πλέον, από το έτος 2014 έως και το 2020 στη Ρόδο κάηκαν περίπου 23.464 στρέμ­ματα (Στα­τι­στικά αρχείου δασικών συμ­βά­ντων του Πυρο­σβε­στι­κού Σώματος 2014 – 2020). Όσον αφορά τώρα στην εγκα­τά­σταση της φυσικής ανα­γέν­νη­σης στις καμένες περιο­χές, σύμφωνα πλη­ρο­φο­ρίες που έχω από συνα­δέλ­φους από τη Διεύ­θυνση Δασών Δωδε­κα­νή­σου, στις περιο­χές στις οποίες έχουν καεί μόνο μια φορά έχει εγκα­τα­στα­θεί φυσική ανα­γέν­νηση, ενώ στις περιο­χές οι οποίες έχουν καεί πάνω από μια φορά, δεν υπάρχει φυσική ανα­γέν­νηση.

(Πηγές: Καλα­μπο­κί­δης Κ., Βαΐτης Μ., Παλαιο­λό­γος Π., Τάταρης Γ., Ρετσι­λί­δου Ο., Χατζό­που­λος Ι. [2014]. Βάση Γεω­γρα­φι­κών Δεδο­μέ­νων της Νήσου Ρόδου για Δια­χεί­ριση Κιν­δύ­νων. Πανελ­λή­νιο Συνέ­δριο «Η χρήση των νέων τεχνο­λο­γιών στην πρόληψη και στη δια­χεί­ριση φυσικών κατα­στρο­φών – Ο ρόλος της Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας».

Στα­τι­στικά αρχείου δασικών συμ­βά­ντων του Πυρο­σβε­στι­κού Σώματος. https://www.fireservice.gr/el/synola-dedomenon).

Εντέλει κ. Στα­μπου­λίδη, πώς μπορεί ο άνθρω­πος να βοη­θή­σει ουσια­στικά τη φύση όχι μόνο μετά τις πυρ­κα­γιές αλλά κυρίως πριν, σε επίπεδο προ­στα­σίας και πρό­λη­ψης;

Ο άνθρω­πος μέσω των ανα­δα­σώ­σεων μπορεί να βοη­θή­σει στην απο­κα­τά­σταση του περι­βάλ­λο­ντος μετά τη φωτιά. Ωστόσο, η σημα­ντι­κό­τερη βοήθεια που μπορεί να προ­σφέ­ρει είναι μέσω της πρό­λη­ψης, η οποία απο­τε­λεί το κλειδί για την απο­τε­λε­σμα­τική δια­χεί­ριση των δασικών πυρ­κα­γιών και ουσια­στικά συντε­λεί στην προ­στα­σία των δασικών οικο­συ­στη­μά­των.

Κάθε άνθρω­πος μπορεί να συνει­σφέ­ρει σημα­ντικά στην πρόληψη κατά των δασικών πυρ­κα­γιών μέσω απλών ενερ­γειών όπως στο να μην πετάει σκου­πί­δια στο δάσος, να μην κάνει εργα­σίες οι οποίες μπορούν να ξεκι­νή­σουν μια δασική πυρ­κα­γιά, να μη πετάει απο­τσί­γαρα κ.τ.λ. απλές κινή­σεις οι οποίες μπορούν να απο­τρέ­ψουν την κατα­στροφή μιας περιο­χής.

Τέλος, θα ήθελα να συμπλη­ρώσω ότι το παν είναι η παιδεία κυρίως στις μικρές ηλικίες και η από­κτηση περι­βαλ­λο­ντι­κής συνεί­δη­σης.