Φωτιές: Το «μαύρο κουτί» της καταστροφής – Τα φλέγοντα ερωτήματα για την πυρόσβεση

Τι δεν έγινε σωστά στην αντι­με­τώ­πιση των πυρ­κα­γιών με απο­τέ­λε­σμα σπίτια, επι­χει­ρή­σεις και εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες στρέμ­ματα δάσους και καλ­λιερ­γειών να γίνουν στάχτη; Αργησαν ή όχι τα εναέρια μέσα να επι­χει­ρή­σουν στη φωτιά της Βαρυ­μπό­μπης; Αφέθηκε ή όχι στην τύχη της η Εύβοια για να σωθούν η Αττική και η Αρχαία Ολυμπία; Υπήρξε ή όχι σωστός συντο­νι­σμός της Πυρο­σβε­στι­κής με την αυτο­διοί­κηση και τα δασαρ­χεία; Απευ­θύ­ναμε τα ερω­τή­ματα σε εν ενερ­γεία και πρώην στελέχη της Πυρο­σβε­στι­κής, καθώς και σε αρμό­διους κυβερ­νη­τι­κούς αξιω­μα­τού­χους, ανα­ζη­τώ­ντας απα­ντή­σεις.

Ένα σημείο κρι­τι­κής σχετικά με τη δια­χεί­ριση της φωτιάς που εκδη­λώ­θηκε το μεση­μέρι της 3ης Αυγού­στου στη Βαρυ­μπό­μπη αφορά την απουσία –όπως καταγ­γέλ­λε­ται– ενα­έ­ριας επι­τή­ρη­σης. Για τις ημέρες που υπάρχει πολύ υψηλός κίν­δυ­νος πυρ­κα­γιάς (επίπεδο 4), προ­βλέ­πε­ται ότι πυρο­σβε­στικά αερο­σκάφη θα πραγ­μα­το­ποιούν ενα­έ­ριες περι­πο­λίες, ούτως ώστε να εντο­πί­σουν ή ακόμα και να «χτυ­πή­σουν» τη φωτιά το συντο­μό­τερο δυνατόν. Πρό­κει­ται για ζήτημα που απα­σχό­λησε την έρευνα για την τρα­γω­δία στο Μάτι, καθώς ούτε τότε η Πυρο­σβε­στική και η Πολι­τική Προ­στα­σία είχαν εφαρ­μό­σει το συγκε­κρι­μένο προ­λη­πτικό μέτρο. Σήμερα έμπειρα στελέχη της Πυρο­σβε­στι­κής λένε ότι εάν είχε υπάρξει εναέρια επι­τή­ρηση, ο χρόνος της πρώτης προ­σβο­λής θα ήταν μικρός και η εξέλιξη της πυρ­κα­γιάς πολύ δια­φο­ρε­τική.

Η πυρ­κα­γιά στη Βαρυ­μπό­μπη (σ.σ. από την Πυρο­σβε­στική δεί­χνουν ως υπεύ­θυνη τη ΔΕΗ) εκδη­λώ­θηκε σε από­σταση ανα­πνοής από το στρα­τιω­τικό αερο­δρό­μιο Τατοΐου, όπου σταθ­μεύ­ουν πυρο­σβε­στικά ελι­κό­πτερα και αερο­σκάφη. Το πρωί της 3ης Αυγού­στου στο Τατόι βρί­σκο­νταν του­λά­χι­στον δύο ελι­κό­πτερα Ερικσον αλλά και δύο αερο­σκάφη τύπου Air Tractors, ενώ εντός της εγκα­τά­στα­σης υπάρ­χουν τέσ­σε­ρις υδα­το­δε­ξα­με­νές για ανε­φο­δια­σμό με νερό. Εάν η εκδή­λωση της φωτιάς έγινε άμεσα αντι­λη­πτή και ταυ­τό­χρονα δόθηκε εντολή για απο­γεί­ωση ενα­ε­ρίων μέσων, τα ελι­κό­πτερα και τα αερο­σκάφη από το Τατόι θα χρειά­στη­καν του­λά­χι­στον 20 λεπτά έως ότου επι­χει­ρή­σουν στο μέτωπο.

Σε αυτό το διά­στημα, πάντως, η πυρ­κα­γιά είχε προ­λά­βει να «απλώσει», όπως λένε τα στελέχη της Πυρο­σβε­στι­κής και οι από αέρος ρίψεις νερού δεν έφεραν απο­τέ­λε­σμα. «Εκείνη την ημέρα στην Αττική είχαμε δια­θέ­σιμα 4 Ερικσον και τα Κανα­ντέρ 415. Δεν μπό­ρε­σαν όμως να κάνουν τίποτα, η φωτιά ήταν μη αντι­με­τω­πί­σιμη λόγω των υψηλών θερ­μο­κρα­σιών και της ξηρα­σίας» δήλωσε στην «Κ» υψη­λό­βαθ­μος αξιω­μα­τι­κός της Πυρο­σβε­στι­κής. Σύμφωνα με ορι­σμέ­νες πηγές ενη­μέ­ρω­σης, πάντως, μεσο­λά­βη­σαν όχι 20 λεπτά που είναι ο μίνι­μουμ χρόνος αντα­πό­κρι­σης, αλλά 44 λεπτά έως ότου γίνουν οι πρώτες ρίψεις νερού από αέρος στο μέτωπο.

Η πορεία των γεγο­νό­των καθο­ρί­στηκε από κάτι ακόμα: δύο εικο­σι­τε­τρά­ωρα μετά την έναρξη της πυρ­κα­γιάς στην Ανω Βαρυ­μπό­μπη και ενώ στο μεταξύ οι δυνά­μεις της Πυρο­σβε­στι­κής είχαν κατα­φέ­ρει να περιο­ρί­σουν το μέτωπο, η πυρ­κα­γιά ανα­ζω­πυ­ρώ­θηκε. Το απο­τέ­λε­σμα; Πολλές δυνά­μεις έμειναν καθη­λω­μέ­νες στην Αττική και έτσι η δυνα­τό­τητα του μηχα­νι­σμού να ανα­σχέ­σει τα υπό­λοιπα πύρινα μέτωπα περιο­ρί­στηκε σημα­ντικά.

Σε ένα από τα έκτακτα ανα­κοι­νω­θέ­ντα, ο υφυ­πουρ­γός Νίκος Χαρ­δα­λιάς μίλησε για «νέα πυρ­κα­γιά» στη Βαρυ­μπό­μπη, ωστόσο απο­τε­λεί κοινό τόπο στην Πυρο­σβε­στική ότι «η φωτιά δεν φυλά­χθηκε σωστά, με απο­τέ­λε­σμα να ξανα­φου­ντώ­σει και εντέλει να χαθεί εκ νέου ο έλεγχός της». Αριστα ενη­με­ρω­μένη πηγή δήλωσε στην «Κ» ότι σε κοντινή από­σταση από το σημείο της ανα­ζω­πύ­ρω­σης υπήρχαν πυρο­σβε­στι­κές δυνά­μεις (μεταξύ αυτών και μέλη ξένης απο­στο­λής), που όμως λόγω της έντασης της φωτιάς δεν μπό­ρε­σαν να τη συγκρα­τή­σουν.

Ενα σημείο κρι­τι­κής σχετικά με τη δια­χεί­ριση της φωτιάς που εκδη­λώ­θηκε στη Βαρυ­μπό­μπη αφορά την απουσία –όπως καταγ­γέλ­λε­ται– ενα­έ­ριας επι­τή­ρη­σης (φωτ. SOOC).

Κάτοι­κοι και στελέχη της αυτο­διοί­κη­σης στην Εύβοια καταγ­γέλ­λουν ότι από την πρώτη στιγμή μετά την έναρξη της φωτιάς στη Λίμνη, την περα­σμένη Τρίτη, δεν υπήρξε κινη­το­ποί­ηση, καθώς επελέγη να δοθεί βάρος στα μέτωπα της Αττικής και εν συνε­χεία της Αρχαίας Ολυ­μπίας. «Δεν αξιο­λό­γη­σαν σωστά τον κίνδυνο η Πυρο­σβε­στική και η Πολι­τική Προ­στα­σία» τόνισε στην «Κ» ο αντι­πε­ρι­φε­ρειάρ­χης Εύβοιας Γιώργος Κελαϊ­δί­της. «Η προσοχή έπεσε στη Βαρυ­μπό­μπη με συνέ­πεια επί τέσ­σε­ρις ημέρες να μην υπάρχει εναέρια υπο­στή­ριξη». Αλλά και στο έδαφος, λέει ο κ. Κελαϊ­δί­της, οι υδρο­φό­ρες της Πυρο­σβε­στι­κής δεν ξεπερ­νού­σαν τις 50 σε ένα μέτωπο δεκάδων χιλιο­μέ­τρων που εκτει­νό­ταν στους Δήμους Μαντου­δίου και Ιστιαίας.

Σε παρό­μοιες ανα­φο­ρές προ­χω­ρούν στελέχη της αυτο­διοί­κη­σης σε Πύργο, Μεσ­ση­νία αλλά και Αν. Μάνη. «Στην Αττική, η φωτιά απει­λούσε σπίτια και επι­χει­ρή­σεις. Ηταν επο­μέ­νως λογικό να ρίξουμε αρχικά το βάρος εκεί», αντα­πά­ντησε αρμό­διος κυβερ­νη­τι­κός αξιω­μα­τού­χος. Πλη­ρο­φο­ρίες ανα­φέ­ρουν ότι στις κρί­σι­μες συσκέ­ψεις επι­κρά­τησε η άποψη ότι πρέπει να δοθεί προ­τε­ραιό­τητα στην προ­στα­σία κρί­σι­μων υπο­δο­μών που βρί­σκο­νται στην Αττική. Αξιω­μα­τι­κός της Πυρο­σβε­στι­κής πρό­σθεσε κάτι ακόμα: «Χθες στεί­λαμε όλα τα εναέρια μέσα στην Εύβοια αλλά λόγω του καπνού δεν μπο­ρούσε να επι­χει­ρή­σει κανένα. Ούτε καν το συντο­νι­στικό της Πυρο­σβε­στι­κής που πετάει στα 2.000 πόδια».

Η Ελλάδα έχει μισθώ­σει φέτος 31 ελι­κό­πτερα και αερο­σκάφη. Πρό­κει­ται για τον μεγα­λύ­τερο αριθμό των τελευ­ταίων ετών, αυξά­νο­ντας το κόστος κατά 19%. Το κόστος εγκα­τά­στα­σής τους υπο­λο­γί­ζε­ται ότι θα ανέλθει στα 50 εκατ. ευρώ. Επι­πλέον, η Πολι­τική Προ­στα­σία προ­τί­θε­ται να προ­χω­ρή­σει στην προ­μή­θεια οκτώ νέων Κανα­ντέρ, 36 αερο­σκα­φών τύπου Air Tractors αλλά και ελι­κο­πτέ­ρων Ερικσον. «Ποια άλλη χώρα έχει στον στόλο της 10 Ερικσον;» διε­ρω­τή­θηκε κυβερ­νη­τι­κός αξιω­μα­τού­χος, υπε­ρα­μυ­νό­με­νος του σχε­δια­σμού για την αντι­πυ­ρική θωρά­κιση της χώρας. Τι γίνεται όμως στο έδαφος; «Εχετε πολλά αερο­πλάνα και ελι­κό­πτερα αλλά όχι τα μέσα για να επι­χει­ρή­σουν οι επί­γειες δυνά­μεις μέσα στο δάσος», δήλωσε στην «Κ» ένας από τους Γάλλους δασο­κο­μά­ντος που βρί­σκο­νται από την Πέμπτη στις Αφίδνες.

Παρα­φω­νίες

Κάποιες παρα­φω­νίες εντο­πί­ζο­νται σε θέματα συντο­νι­σμού Πυρο­σβε­στι­κής – Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας και αυτο­διοί­κη­σης. Σύμφωνα με τον από­στρατο αντι­στρά­τηγο της Πυρο­σβε­στι­κής Α. Γκουρ­μπά­τση, ενώ σύμφωνα με τα σχέδια της Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας οι καθα­ρι­σμοί των δασών οφεί­λουν να έχουν ολο­κλη­ρω­θεί έως το αργό­τερο στις 31 Απρι­λίου, φέτος με αφορμή την πρό­σφατη πυρ­κα­γιά στη Σταμάτα έγινε γνωστό ότι στον Δήμο Διο­νύ­σου είχε δοθεί παρά­ταση έως τις 17 Ιουλίου για την απο­μά­κρυνση των κομ­μέ­νων κλαδιών και πεσμέ­νων δένδρων από την κακο­και­ρία του χειμώνα «Μήδεια». Στην Ιππο­κρά­τειο Πολι­τεία, τη μία από τις 18 περιο­χές της Αττικής για τις οποίες φέτος υπήρξε ειδική μέριμνα για την ενί­σχυση της πυρο­προ­στα­σίας, ο πρό­ε­δρος του Συνε­ται­ρι­σμού Κ. Κραβ­βα­ρί­της περιέ­γραψε στην «Κ» ότι τη στιγμή της φωτιάς «οι πυρο­σβε­στι­κοί κρουνοί δεν είχαν νερό».

Αρκετοί, τέλος, είναι αυτοί που θέτουν ερω­τή­ματα για τα όσα συνέ­βη­σαν ανα­φο­ρικά με τον συντο­νι­σμό των επι­χει­ρή­σεων της Πυρο­σβε­στι­κής. Ανα­φέ­ρουν ως παρά­δειγμα ότι ενώ αρχικά στον υπαρ­χηγό επι­χει­ρή­σεων Ιάκωβο Κλε­φτο­σπύρο ανετέθη ο συντο­νι­σμός της επι­χεί­ρη­σης στην Εύβοια, στη συνέ­χεια του ζητή­θηκε να ανα­λά­βει τον συντο­νι­σμό όλων των επι­χει­ρή­σεων της Πυρο­σβε­στι­κής, ενώ ο αρχηγός του σώματος, Στέ­φα­νος Κολο­κού­ρης, παρέ­μεινε υπεύ­θυ­νος για το μέτωπο της Βαρυ­μπό­μπης.

Ερευνα για σχέδιο εμπρη­σμών

Ερευνα για οργα­νω­μένο σχέδιο εμπρη­σμών με κεντρικό σχε­δια­σμό διέταξε χθες ο εισαγ­γε­λέας του Αρείου Πάγου Βασί­λειος Πλιώτας, προσ­δί­δο­ντας νέα διά­σταση στις αιτίες των κατα­στρο­φι­κών πυρ­κα­γιών που αφά­νι­σαν δάση, περιου­σίες, καλ­λιέρ­γειες, προ­κα­λώ­ντας πρω­το­φανή οικο­λο­γική κατα­στροφή. Η έρευνα με την αυτο­νό­ητη σημασία της θα γίνει από ανώ­τα­τους εισαγ­γε­λείς παράλ­ληλα και ανε­ξάρ­τητα από τις εισαγ­γε­λι­κές έρευνες για τους εμπρη­σμούς. «Ο υπερ­βο­λικά μεγάλος αριθμός πυρ­κα­γιών, ασυ­νή­θους έντασης και έκτασης, που εκδη­λώ­θη­καν κατά τις τελευ­ταίες ημέρες, με συνέ­πεια να προ­κλη­θούν ανυ­πο­λό­γι­στες ζημίες στο φυσικό περι­βάλ­λον (και ιδίως στον δασικό πλούτο της χώρας), σε κτίρια, εγκα­τα­στά­σεις, σε αγρο­τι­κές εκτά­σεις και καλ­λιέρ­γειες και σε του­ρι­στι­κές υπο­δο­μές, με κίνδυνο μάλιστα για τη ζωή μεγάλου αριθμού συναν­θρώ­πων μας, καθώς και ο “συγ­χρο­νι­σμός” στην εκδή­λωσή τους, δημιουρ­γούν εύλογες υπό­νοιες για σκόπιμη οργα­νω­μένη εγκλη­μα­τική δρα­στη­ριό­τητα και όχι μόνο για απλό, τυχαίο φαι­νό­μενο σύμ­πτω­σης περι­στα­τι­κών αμελούς συμπε­ρι­φο­ράς», ανα­φέ­ρει το εισαγ­γε­λικό έγγραφο για την ανα­βαθ­μι­σμένη έρευνα.

Πηγή kathimerini.gr