Γ. Bαληνάκης: «Ως Δωδεκανήσιος θεωρώ αδιανόητο να φτάσουμε “να παιχτούν στα ζάρια τα νησιά μας”»!

Κύριε καθη­γητά πως σχο­λιά­ζετε το τελικό κείμενο συμπε­ρα­σμά­των της Συνόδου Κορυφής της ΕΕ σχετικά με τους όρους που θέτει στην Τουρκία ως προ­ϋ­πό­θεση της επα­νέ­ναρ­ξης των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων για την τελω­νειακή ένωση; Είναι δικαιο­λο­γη­μένη η όποια ικα­νο­ποί­ηση από ελλη­νι­κής πλευράς;

Η ΕΕ είναι για εμάς το προ­νο­μιακό διπλω­μα­τικό πεδίο. Εντα­χθή­καμε χάρις στην ορα­μα­τική σύλληψη του Κων­στα­ντί­νου Καρα­μανλή κυρίως για να ισχυ­ρο­ποι­η­θούμε απέ­να­ντι στην Τουρκία. Όμως ο στόχος αυτός απαιτεί στρα­τη­γική, στόχους που κυνηγάς να υλο­ποι­ή­σεις με συνεχή προ­σπά­θεια αλλά και τακτική ευε­λι­ξία. Ακριβώς αυτά που δεν έκανε η Ελλάδα επα­να­παυό­μενη μετά την ένταξή της το 1981.

Το ευρω­παικό παι­χνίδι έγινε πλέον δυσκο­λό­τερο. Η ΕΕ πέρασε πχ από τα 10 κράτη- μέλη που ήμασταν αρχικά σε 27 και η συνεν­νό­ηση μεταξύ τους έγινε πλέον απείρως πιο δύσκολη. Αρκεί μιά και μόνη χώρα για να μπλο­κά­ρει τις κοινές απο­φά­σεις. Άρα όταν ζητάς εμπάρ­γκο όπλων και απο­τε­λε­σμα­τι­κές κυρώ­σεις κατά της Τουρ­κίας βάζεις πιστεύω λάθος στόχους μετα­τρέ­πο­ντας το μέσο σε αυτο­σκοπό. Γιατί ναι μεν σου εξα­σφα­λί­ζει (ένα προ­σω­ρινό) χει­ρο­κρό­τημα στο εσω­τε­ρικό, αλλά γρήγορα εκτί­θε­σαι γιατί αρκεί μία χώρα (και βρέ­θη­καν πολλές) που θα προ­τι­μή­σει τις μπίζνες με την Τουρκία από τις ηθικές δάφνες της αλλη­λεγ­γύης. Στην τελευ­ταία σύνοδο πήραμε ορι­σμέ­νες θετικές δια­τυ­πώ­σεις για την Τουρκία, όμως η Αγκυρα άρχισε ήδη να ξεφορ­τώ­νει το φορτηγό με τα χρυσά «καρότα», ενώ τα (μάλλον βελού­δινα) «μαστί­για» της ΕΕ για να ενερ­γο­ποι­η­θούν θα χρεια­στούν 27 υπο­γρα­φές, άρα «μαγικά» εκ μέρους μας. Όλα τα αυγά σε ένα (και μάλιστα λάθος) καλάθι. Γιατί ακόμη πιο ανη­συ­χη­τική εξέλιξη είναι ότι η ΕΕ άρχισε να σχε­διά­ζει πλέον ανοιχτά μια ειδική σχέση με την Τουρκία αντί για την εντα­ξιακή πορεία της. Η Ελλάδα δεν έχει κανένα συμ­φέ­ρον για μιά σχέση αλα καρτ, όπου η Τουρκία θα έχει μόνο οφέλη και καθόλου υπο­χρε­ώ­σεις και θα μπει επι­πλέον από την πίσω πόρτα στην αμυ­ντική συνερ­γα­σία της Ευρώπης – ακριβώς δηλ. εκεί που ποτέ δεν θα έπρεπε να της επι­τρέ­ψουμε. Ελπίζω αυτά και άλλα πολλά να διορ­θω­θούν ώστε τον Ιούνιο επι­τέ­λους να κερ­δί­σουμε κάτι χει­ρο­πια­στό , αλλά φοβάμαι ότι πάλι υπο­κρι­τι­κές υπεκ­φυ­γές θα εισπρά­ξουμε.

Ωστόσο παρά τις συνε­χι­ζό­με­νες διε­ρευ­νη­τι­κές, τις προει­δο­ποι­ή­σεις από φίλους και εταί­ρους, υπό την αίρεση των κυρώ­σεων, η Τουρκία εμμένει στην πάγια και προ­σφιλή τακτική της εμπρη­στι­κής ρητο­ρι­κής, του ανα­θε­ω­ρη­τι­σμού και της προ­κλη­τι­κό­τη­τας. Ποια κατά τη γνώμη σας πρέπει να είναι η στάση της χώρας μας;

Μα ακριβώς η Τουρκία πέτυχε και την Ευρώπη να διχάσει, παίρ­νο­ντας τους μισούς με το μέρος της, αλλά και εμάς και την Κύπρο να μας εγκλω­βί­σει σε επι­κίν­δυ­νες δια­δι­κα­σίες δια­λό­γου. Στόχος της να μην μπο­ρούμε να ξεφύ­γουμε απ’το τραπέζι ενώ εκείνη θα μας σφυ­ρο­κο­πεί με προ­κλή­σεις που πλέον κατα­πί­νουμε ως ρουτίνα. Στο τραπέζι των διε­ρευ­νη­τι­κών η Τουρκία βάζει πολλές μονο­με­ρείς διεκ­δι­κή­σεις: τις «γκρίζες ζώνες» (πχ δεκάδες κατοι­κη­μένα νησιά και βρα­χο­νη­σί­δες της Δωδε­κα­νή­σου), την μη-επέκταση στα 12 ν.μ χωρικών υδάτων, τα 10 ν.μ. ενα­ε­ρίου χώρου, δική της ΑΟΖ όλο το Αν. Αιγαίο και η Αν. Μεσό­γειος, την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των νησιών μας, τη «γαλάζια πατρίδα» κλπ. Εμείς μόνο ένα θέμα βάζουμε και υπο­κρι­νό­μα­στε ότι μόνο οριο­θέ­τηση ΑΟΖ και υφα­λο­κρη­πί­δας συζη­τάμε, όταν κανείς και κανένα Διεθνές Δικα­στή­ριο δεν μπορεί να χαράξει θαλάσ­σιες ζώνες χωρίς να ξεκι­νή­σει από μιά ηπει­ρω­τική ή νησιω­τική ξηρά. Άρα ανα­γκα­στικά κάποιος θα απο­φαν­θεί σε ποιον ανήκουν τα 152 νησιά και βρα­χο­νη­σί­δες που η Τουρκία διεκ­δι­κεί. Πρό­σφατα ο κ.Σημίτης άκαιρα και ερι­στικά ανα­φέρ­θηκε στην «επι­τυ­χία» του Ελσίνκι, κι ο Κώστας Καρα­μαν­λής απα­ντώ­ντας απο­στο­μω­τικά εξήγησε τι πραγ­μα­τικά ήταν: προ­έ­βλεπε παρό­τρυνση προς την Άγκυρα να «σύρει» τη χώρα μας στη Χάγη για όποιες «συνο­ρια­κές δια­φο­ρές και συναφή θέματα» επι­θυ­μούσε, ώστε δηλαδή ξένοι δικα­στές να απο­φαν­θούν για την ελλη­νική κυριαρ­χία στα νησιά μας! Ως Δωδε­κα­νή­σιος θεωρώ αδια­νό­ητο να φτά­σουμε «να παι­χτούν στα ζάρια» τα νησιά μας. Μου έκανε μάλιστα εντύ­πωση ότι ο κ.Σημίτης δεν γνω­ρί­ζει καν ότι στις «γκρίζες ζώνες» περι­λαμ­βά­νο­νται και κατοι­κη­μένα νησιά της Δωδε­κα­νή­σου μας!

Η αξίωση του Τούρκου Προ­έ­δρου για τη διά­νοιξη μιας άλλης διώ­ρυ­γας στον Βόσπορο που δεν θα δεσμεύ­ε­ται από διε­θνείς συν­θή­κες απο­τε­λεί εμμέσως αμφι­σβή­τηση της συν­θή­κης του Μοντρέ; Τι μπορεί να σημαί­νει αυτό για την ευρύ­τερη περιοχή και τη χώρα μας;

Ο Τούρκος Πρό­ε­δρος ξέρει δυστυ­χώς να δημιουρ­γεί νέα ζητή­ματα, να απειλεί, να χτίζει τακτι­κές συμ­μα­χίες, να ελίσ­σε­ται, και παρά τους συμ­βι­βα­σμούς να κερ­δί­ζει. Έχει λοιπόν μεγάλη ευχέ­ρεια να δημιουρ­γεί μοχλούς πίεσης όπως η φαρα­ω­νική διώρυγα της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης με στόχο να προ­σπε­ρά­σει τη Σύμβαση του Μοντρέ για τα τουρ­κικά Στενά. Θέλει να «παίξει» με τη Ρωσία (που δεν θέλει την ανα­θε­ώ­ρηση της συν­θή­κης) αλλά και τις ΗΠΑ ώστε να εξα­σφα­λί­σει τα μεγα­λύ­τερα δυνατά ανταλ­λάγ­ματα. Θεωρεί ότι έχει και προ­σω­πικό δικαί­ωμα να αμφι­σβη­τεί μιά διεθνή συνθήκη και έτσι βολι­δο­σκο­πεί αντι­στά­σεις. Δυστυ­χώς ζούμε πλέον σε ένα πολυ­πο­λικό διεθνές περι­βάλ­λον όπου ΗΠΑ και ΕΕ δεν θέλουν να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν στρα­τιω­τική βία κι έτσι οι απειλές τους αντι­με­τω­πί­ζο­νται πλέον στον υπό­λοιπο κόσμο ως κούφιες. Μιλούν για κυρώ­σεις, ανθρώ­πινα δικαιώ­ματα κλπ, αλλά δυστυ­χώς λίγοι πλέον παίρ­νουν τέτοια λόγια στα σοβαρά. Αντί­θετα, Ρωσία, Τουρκία κι άλλες δυνά­μεις «τους βγάζουν γλώσσα» γιατί δεν διστά­ζουν να παρέμ­βουν στρα­τιω­τικά κι έτσι τελικά, αν και λιγό­τερο ισχυρές, «πέφτουν στη φωτιά» και σημειώ­νουν νίκες. Δεν νομίζω ότι ως χώρα έχουμε βγάλει τα συμπε­ρά­σματα για το τι σημαί­νουν όλα αυτά για εμάς. Βαυ­κα­λι­ζό­μα­στε επι­κίν­δυνα ότι δια­σφα­λί­σαμε σίγου­ρους συμ­μά­χους, έχουμε ισχυρή απο­τροπή και ότι η Τουρκία καταρ­ρέει, έχει στρι­μω­χτεί απ’όλους και θα πέσει τελικά στα γόνατα. Οι αδυ­να­μίες της ισχύουν, όμως με ανε­δα­φικό εφη­συ­χα­σμό και απλοι­κές ανα­λύ­σεις κιν­δυ­νεύ­ουμε να ξυπνή­σουμε μιά μέρα, όπως ο Κ.Σημίτης την αυγή των Ιμίων.

Η επίλυση του κυπρια­κού ενόψει και της άτυπης συνά­ντη­σης στη Γενεύη θεω­ρείτε ότι θα είναι εύκολη υπόθεση;

Άλλη μιά πονε­μένη ιστορία είναι το Κυπριακό. Δυστυ­χώς πολλοί «κου­ρά­στη­καν» και μαζί με το συναί­σθημα θολώ­νουν τη στρα­τη­γική σκέψη που θα έπρεπε να μας καθο­δη­γεί. Χωρίς μιά νέα προ­σέγ­γιση σερ­νό­μα­στε ως Ελλη­νι­σμός σε νέα διά­σκεψη υπό τουρ­κικά τελε­σί­γραφα. Όταν η Τουρκία σκλη­ραί­νει την άποψή της και μετα­το­πί­ζει τις θέσεις της, λογικά πιέζεις τον ΟΗΕ να επι­μεί­νει στην εφαρ­μογή πρώτα-πρώτα των δικών του απο­φά­σεων και δια­πραγ­μα­τευ­τικά μετα­το­πί­ζε­σαι κι εσύ αντί­στοιχα σε σκλη­ρό­τε­ρες θέσεις. Ομως προ­σερ­χό­μα­στε σαν να μην άλλαξε τίποτε κι η Τουρκία ενθυ­λα­κώ­νει κάθε υπο­χώ­ρηση. Θα είναι γι’ αυτό τραγικό να οδη­γη­θούμε στη δήθεν συμ­βι­βα­στική συνο­μο­σπον­διακή λύση, όταν αυτός ακριβώς είναι ο πραγ­μα­τι­κός τουρ­κι­κός στόχος και η «λύση»-ταφόπετρα για τον Κυπριακό Ελλη­νι­σμό. Ως εγγυ­ή­τρια και αδελφή χώρα δεν πρέπει να κλεί­νουμε τα μάτια και να αφή­σουμε τη Λευ­κω­σία μόνη. Οφεί­λουμε όσα αυτά­ρε­σκα λέμε για στρα­τη­γι­κούς ρόλους μας στην Αν.Μεσό­γειο να τα εννο­ούμε και να τα υλο­ποιούμε.

Η σύναψη του τουρ­κο­λι­βυ­κού μνη­μο­νίου τραυ­μά­τισε τις σχέσεις Αθήνας-Τρίπολης και απο­τε­λεί αγκάθι στις διμε­ρείς σχέσεις. Είστε αισιό­δο­ξος για την επα­νά­καμψή τους, μετά και τις επαφές που είχε ο Πρω­θυ­πουρ­γός κ. Μητσο­τά­κης με τον Πρόεδρο και Πρω­θυ­πουργό της μετα­βα­τι­κής κυβέρ­νη­σης κατά την επί­σκεψή του στη Λιβύη;

Το τουρ­κο­λι­βυκό μνη­μό­νιο ήταν δυστυ­χώς ένα πολύ δυνατό διπλω­μα­τικό πλήγμα για την Ελλάδα που απειλεί να ακυ­ρώ­σει την ΑΟΖ μας στην Αν.Μεσό­γειο. Η επί­σκεψη ήταν βέβαια ένα ορθό βήμα αλλά τα πιο δύσκολα είναι μπροστά μας. Θα χρεια­στεί πολύ διπλω­μα­τικό ταλέντο για να εξα­σφα­λί­σουμε απο­τε­λε­σμα­τική διεθνή πίεση ώστε να απο­τρα­πεί η επι­βε­βαί­ωση και εφαρ­μογή του μνη­μο­νίου. Μπορεί νομικά να είναι ανυ­πό­στατο, αλλά πολι­τικά και πρα­κτικά κρέ­με­ται πάνω από τα δικαιώ­ματά μας στην Αν. Μεσό­γειο ως Δαμό­κλεια σπάθη. Χρειά­ζε­ται να ασκηθεί άμεσα «έξυπνη» (μέσω ΕΕ πχ) πίεση στην Τρίπολη, να ξανα­πιά­σουμε το νήμα της οριο­θέ­τη­σης και να συμ­φω­νή­σουμε γρήγορα του­λά­χι­στον για το δυτικό τμήμα με βάση τη μέση γραμμή. Για το ανα­το­λικό δεν βλέπω με τα σημε­ρινά δεδο­μένα άλλη ρεα­λι­στική λύση από την προ­σφυγή στη Χάγη (Ελλάδα και Αίγυ­πτος ενα­ντίον Τουρ­κίας και Λιβύης) ώστε να κριθούν οι δύο αλλη­λο­ε­πι­κα­λυ­πτό­με­νες συμ­φω­νίες.

Με αφορμή τον εορ­τα­σμό των 200 χρόνων από την ελλη­νική επα­νά­σταση,σε δια­δι­κτυακή εκδή­λωση με μέλη της Ελλη­να­με­ρι­κα­νι­κής κοι­νό­τη­τας που οργά­νωσε ο Λευκός Οίκος ο Αμε­ρι­κα­νός Πρό­ε­δρος, ο οποίος συμ­με­τείχε, απηύ­θυνε μήνυμα συνερ­γα­σίας και υπο­στή­ρι­ξης τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Κύπρο. Θεω­ρείτε ότι μπαί­νουμε σε μια νέα εποχή σχετικά με τις ελλη­νο­α­με­ρι­κα­νι­κές σχέσεις;

Κι εδώ χρεια­ζό­μα­στε μιά νέα και καθαρή στρα­τη­γική. Η ανα­νέ­ωση της αμυ­ντι­κής συμ­φω­νίας με τις ΗΠΑ είναι πολύ σημα­ντική ευκαι­ρία. Όμως αντί για απλά οπλικά ανταλ­λάγ­ματα πρέπει να επι­διώ­ξουμε σημα­ντικά στρα­τη­γικά οφέλη. Η κυβέρ­νηση πρέπει (δια­κρι­τικά και σε επίπεδο Πρω­θυ­πουρ­γού ή υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών) να ξεκα­θα­ρί­σουν το ζωτικό ερώτημα: σε περί­πτωση τουρ­κι­κής επί­θε­σης ποιός θα είναι έμπρα­κτα κι όχι με φρα­στι­κές κατα­δί­κες και διπλω­μα­τι­κές ακρο­βα­σίες δίπλα μας; Μακάρι λοιπόν η υπερ­δύ­ναμη ΗΠΑ να εγγυ­η­θεί μιά τέτοια συν­δρομή στα δύσκολα που ασφαλώς θα αντι­με­τω­πί­σουμε. Ο Μπάι­ντεν είναι βέβαια πάνω απ’ολα πρό­ε­δρος της Αμε­ρι­κής. Όμως αντι­κει­με­νικά είναι η πιο φιλική περί­πτωση Προ­έ­δρου που θα μπο­ρούσε να μας τύχει. Γι αυτό προέχει να κλεί­σουμε μιά συμ­φω­νία εγγυ­η­μέ­νης συν­δρο­μής (όχι τύπου Ιμίων) των ΗΠΑ για την περί­πτωση στρα­τιω­τι­κής σύγκρου­σης με την γείτονα. Πρέπει τελικά να μάθουμε να σχε­διά­ζουμε και να επι­διώ­κουμε θετι­κούς και σαφείς στόχους, κι όχι να σερ­νό­μα­στε πίσω από εξε­λί­ξεις που οδηγούν άλλοι και να περιο­ρι­ζό­μα­στε στο να αρνού­μα­στε απλώς άρον-άρον τις προ­τά­σεις τους. Γι αυτό επείγει μιά νέα στρα­τη­γική, της διεκ­δι­κη­τι­κής εξο­μά­λυν­σης όπως την ονόμασα κι εξήγησα ανα­λυ­τικά στο τελευ­ταίο βιβλίο μου «Η Ελλάς των τεσ­σά­ρων θαλασ­σών« (εκδ.Ι.Σιδέρη). Την χρεια­ζό­μα­στε περισ­σό­τερο απ’όλους εμείς οι Δωδε­κα­νή­σιοι γιατί εμείς είμαστε στην πρώτη γραμμή κι εμείς θα κερ­δί­σουμε ή θα χάσουμε τα περισ­σό­τερα ανάλογα με τους χει­ρι­σμούς που θα γίνουν.