Κρυπτονομίσματα: Στην ευρωπαϊκή οικονομία με οδηγό την Πράσινη Συμφωνία

του Δρος Προ­μη­θέα Περίδη

Η  ΕΕ βρί­σκε­ται μπροστά στην πρό­κληση από τη μία μεριά να αγκα­λιά­σει το “blockchain” και να προ­σπα­θή­σει να το ενσω­μα­τώ­σει στην ευρω­παϊκή οικο­νο­μία και από την άλλη να μπο­ρέ­σει να βρει την ισορ­ρο­πία μεταξύ των ενερ­γεια­κών απαι­τή­σεων του “blockchain” και των στόχων, που έχει θέσει για μία κλι­μα­τικά ουδέ­τερη οικο­νο­μία έως το 2050.

Τεχνο­λο­γία “Blockchain”, Κρυ­πτο­νο­μί­σματα και Περι­βάλ­λον: Άλμα στο μέλλον με οποια­δή­ποτε συνέ­πεια;

Η παν­δη­μία του κορω­νοϊού, οι συνέ­πειες της για τις παγκό­σμιες αγορές και οι προ­ο­πτι­κές γρή­γο­ρου κέρδους έστρε­ψαν την προσοχή του επεν­δυ­τι­κού κοινού στην αγορά των κρυ­πτο­νο­μι­σμά­των. Δεν είναι η πρώτη φορά που ο αδια­φα­νής κόσμος των κρυ­πτο­νο­μι­σμά­των έκανε αισθητή την παρου­σία του. Δεν είναι μακριά όταν το κρυ­πτο­νό­μι­σμα Bitcoin σκαρ­φά­λωσε από τα $900 δολάρια τον Ιανουά­ριο του 2017 στα περίπου $20.000 δολάρια τον Δεκέμ­βριο του ίδιου έτους. Η τερά­στια πτώση που ακο­λού­θησε, όταν τον Ιανουά­ριο του 2018 έπεσε κατά 65% φτά­νο­ντας τελικά τον Νοέμ­βριο του ίδιου έτους στα $4.000 δολάρια με μια συνο­λική πτώση 85%, οδήγησε πολλούς στο συμπέ­ρα­σμα, ότι η αγορά αυτή όδευε προς το τέλος της. Πάραυτα, η παν­δη­μία και το κλεί­σιμο της πραγ­μα­τι­κής οικο­νο­μίας στις περισ­σό­τε­ρες χώρες του κόσμου έστρεψε τους μικρό-μεσαίους επεν­δυ­τές και πολλούς μεγά­λους θεσμι­κούς επεν­δυ­τές στην αγορά των κρυ­πτο­νο­μι­σμά­των με απο­τέ­λε­σμα η αξία του Bitcoin να δεκα­πλα­σια­σθεί από τα $6.000 δολάρια τον Μάρτιο του 2020 στα περίπου $60.000 δολάρια τον Μάρτιο του 2021. Η αυξα­νό­μενη δημο­φι­λία των κρυ­πτο­νο­μι­σμά­των έφερε σε επαφή μεγάλο μέρος του κοινού με την τεχνο­λο­γία του “blockchain” και τις πιθανές χρήσεις της συγκε­κρι­μέ­νης τεχνο­λο­γίας που είναι ανα­ρίθ­μη­τες. Από εκτέ­λεση συναλ­λα­γών έως σύναψη ηλε­κτρο­νι­κών συμ­βο­λαίων και μηχα­νορ­γά­νωση του κρα­τι­κού μηχα­νι­σμού. Ωστόσο, η χρήση του “blockchain” δεν είναι πανά­κεια. Υπάρ­χουν αρκετές συνέ­πειες που οι Ευρω­παϊ­κές αρχές πρέπει να λάβουν υπόψη τους προτού επι­τρέ­ψουν την ευρεία χρήση της συγκε­κρι­μέ­νης τεχνο­λο­γίας, μία εκ των οποίων μπορεί να είναι η αρνη­τική της επί­δραση στο περι­βάλ­λον και στους περι­βαλ­λο­ντο­λο­γι­κούς στόχους που έχει θέσει η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή.

Τι είναι το “Blockchain”;

Το “blockchain” είναι μια «αλυσίδα μπλοκ» ή αλλιώς μία σειρά κατα­χω­ρί­σεων δεδο­μέ­νων και πλη­ρο­φο­ριών σε ένα μητρώο (ledger), που αφορούν συγκε­κρι­μέ­νες συναλ­λα­γές, οι οποίες εντάσ­σο­νται σε ένα μπλοκ. Οι συναλ­λα­γές επα­λη­θεύ­ο­νται με τη χρήση κρυ­πτο­γρα­φι­κών μεθόδων και πιο συγκε­κρι­μένα με την επίλυση ενός απαι­τη­τι­κού υπο­λο­γι­στι­κού προ­βλή­μα­τος (ενός γρίφου). Μόλις η χωρη­τι­κό­τητα του ενός μπλοκ εξα­ντλη­θεί αμέσως χρη­σι­μο­ποιεί­ται το επόμενο μπλοκ, δημιουρ­γώ­ντας μια συνεχή αλυσίδα κατα­χω­ρή­σεων δηλαδή ένα “blockchain”. Η βασική διαφορά του “blockchain” σε σχέση με τις υφι­στά­με­νες δομές απο­θή­κευ­σης πλη­ρο­φο­ριών για τις συναλ­λα­γές είναι, ότι δεν υπάρχει μία κεντρική αρχή (συνήθως κάποια τράπεζα) που να επα­λη­θεύει όλες τις συναλ­λα­γές, αλλά η επα­λή­θευση γίνεται απο­κε­ντρω­μένα (decentralized) από τους λεγό­με­νους κόμβους (nodes)- τους χρήστες δηλαδή που έχουν εγκα­τα­στή­σει το συγκε­κρι­μένο λογι­σμικό και συμ­με­τέ­χουν στη συγκε­κρι­μένη αλυσίδα “blockchain”. Όταν γίνει μια συναλ­λαγή, όλοι οι χρήστες ταυ­τό­χρονα και ανώνυμα επι­βε­βαιώ­νουν την συγκε­κρι­μένη πλη­ρο­φο­ρία, ενη­με­ρώ­νουν το μητρώο για τις αλλαγές και απο­θη­κεύ­ουν ένα αντί­γραφο του μητρώου στον υπο­λο­γι­στή τους. Για αυτό το λόγο λέμε, ότι το μητρώο δεν είναι μόνο απο­κε­ντρω­μένο, αλλά και δια­νε­μη­μένο (distributed) σε δια­φο­ρε­τι­κούς χρήστες. Για παρά­δειγμα, σε μια συναλ­λαγή μέσω τρά­πε­ζας, η τράπεζα επι­βε­βαιώ­νει τη συναλ­λαγή μεταξύ δύο μερών, ενώ μέσω “blockchain” η συναλ­λαγή επα­λη­θεύ­ε­ται από όλους τους χρήστες με την απο­θή­κευση της πλη­ρο­φο­ρίας σε ένα μπλοκ, την επα­λή­θευση του μητρώου και την απο­θή­κευση του μητρώου από όλους τους χρήστες ανώνυμα με την χρήση συγκε­κρι­μέ­νων κωδικών – κλει­διών. Η εμπι­στο­σύνη στις συναλ­λα­γές σχετικά με την ορθό­τητα των πλη­ρο­φο­ριών επι­τυγ­χά­νε­ται μέσω της συμ­φω­νίας δύο η περισ­σο­τέ­ρων χρηστών και η αξιο­πι­στία του συγκε­κρι­μέ­νου  “blockchain” αυξά­νε­ται με τη συμ­με­τοχή όλο και περισ­σό­τε­ρων χρηστών σε αυτό.  Όταν πιστο­ποι­η­θούν ένας μεγάλος αριθμός συναλ­λα­γών και εξα­ντλη­θεί η χωρη­τι­κό­τητα του μπλοκ, τότε αυτό προ­στί­θε­ται στην αλυσίδα με τα άλλα μπλοκ. Η επα­λή­θευση των συναλ­λα­γών και η πρό­σθεση του και­νούρ­γιου μπλοκ γίνεται μέσω της επί­λυ­σης πολύ­πλο­κων μαθη­μα­τι­κών γρίφων που ανα­λαμ­βά­νουν οι «μεταλ­λω­ρύ­χοι» (miners) του “blockchain” οι οποίοι χρη­σι­μο­ποιούν ισχυ­ρούς υπο­λο­γι­στές (οι «μεταλ­λω­ρύ­χοι» μπορεί να είναι ταυ­τό­χρονα και χρήστες). Όμως οι «μεταλ­λω­ρύ­χοι» δεν προ­σθέ­τουν το εκά­στοτε μπλοκ στην αλυσίδα χωρίς κάποιο όφελος. Και εδώ μπαί­νουν στο παι­χνίδι τα κρυ­πτο­νο­μί­σματα ή αλλιώς τα tokens, που παράγει η κάθε πλατ­φόρμα “blockchain”. Τα κρυ­πτο­νο­μί­σματα δεν είναι τίποτα άλλο πέρα από την «αμοιβή» που δίνει το κάθε “blockchain” στον «μεταλ­λω­ρύχο» που πρώτος θα λύσει τον μαθη­μα­τικό γρίφο και θα προ­σθέ­σει το και­νούρ­γιο block στην αλυσίδα.[1] Ανάλογα με το είδος και το μέγεθος της συναλ­λα­γής, η αμοιβή του κάθε «μεταλ­λω­ρύ­χου» ποι­κίλ­λει από λίγα έως μερικές χιλιά­δες δολάρια.

Η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή με δελτίο τύπου της τον Μάρτιο του 2021 στη­ρί­ζει την τεχνο­λο­γία του “blockchain” και υπο­στη­ρί­ζει ότι εάν χρη­σι­μο­ποι­η­θεί σωστά μπορεί να προ­σφέ­ρει σημα­ντικά οφέλη στην Ευρω­παϊκή αγορά. Για αυτό το λόγο η Επι­τροπή δεσμεύ­τηκε ότι θα δημιουρ­γή­σει ένα νομο­θε­τικό πλαίσιο για το “blockchain” και θα προ­σφέ­ρει χρη­μα­το­δό­τηση για νέες εται­ρείες που θα διε­ξά­γουν έρευνα πάνω σε αυτό ή θα δημιουρ­γή­σουν προ­ϊ­ό­ντα αυτού.[2]Παρόλα αυτά η επίλυση των γρίφων από τους «μεταλ­λω­ρύ­χους» απαιτεί τερά­στια υπο­λο­γι­στική δύναμη και τερά­στια ενερ­γειακή κατα­νά­λωση, κάτι το οποίο θα μπο­ρούσε να έρθει σε σύγκρουση με τη δέσμευση της ΕΕ για την κλι­μα­τικά ουδέ­τερη οικο­νο­μία έως το 2050.

Κλι­μα­τικά ουδέ­τερη οικο­νο­μία έως το 2050

Ένας μεγάλος στόχος της ΕΕ είναι να γίνει κλι­μα­τικά ουδέ­τερη έως το 2050, δηλαδή να υπάρχει μία οικο­νο­μία με μηδε­νι­κές εκπο­μπές αερίων του θερ­μο­κη­πίου. Ο στόχος αυτός είναι μέρος της Ευρω­παϊ­κής Πρά­σι­νης Συμ­φω­νίας (AEuropeanGreenDeal) η οποία εκφρά­ζει τη δέσμευση της ΕΕ για παγκό­σμια δράση για το κλίμα στο πλαίσιο της Συμ­φω­νίας του Παρι­σιού. Η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή παρου­σί­ασε για πρώτη φόρα το όραμα της για μια κλι­μα­τικά ουδέ­τερη ΕΕ το 2018και έθεσε στόχους για τον περιο­ρι­σμό των εκπο­μπών ρύπων, της αύξησης των ανα­νε­ώ­σι­μων πηγών ενέρ­γειας και της αύξησης της ενερ­γεια­κής απο­δο­τι­κό­τη­τας. Έως το 2030, οι βασικοί στόχοι της ΕΕ είναι να μειω­θούν 40% οι εκπο­μπές ρύπων σε σχέση με το 1990, να αυξη­θούν κατά 32% οι ανα­νε­ώ­σι­μες πηγές ενέρ­γειας και να βελ­τιω­θεί κατά 32,5% η ενερ­γειακή απο­δο­τι­κό­τητα.Ο μακρο­πρό­θε­σμος στόχος είναι το 2050 να υπάρ­χουν μηδε­νι­κοί ρύποι που προ­κα­λούν το φαι­νό­μενο του θερ­μο­κη­πίου, η οικο­νο­μική ανά­πτυξη να έχει απο­συν­δε­θεί από τη χρήση των περι­βαλ­λο­ντο­λο­γι­κών παρα­γω­γι­κών πηγών  και όλες οι χώρες της ΕΕ να ακο­λου­θούν τους ίδιους κανόνες και τις ίδιες στρα­τη­γι­κές όσον αφορά τα θέματα περι­βαλ­λο­ντο­λο­γι­κής προ­στα­σίας και ενερ­γεια­κής από­δο­σης.[3]

“Blockchain” και Περι­βάλ­λον

Είδαμε, ότι για την απο­τε­λε­σμα­τική λει­τουρ­γία ενός “blockchain” είναι απα­ραί­τητη προ­ϋ­πό­θεση, στις περισ­σό­τε­ρες περι­πτώ­σεις, η επα­λή­θευση των συναλ­λα­γών και η προ­σθήκη του μπλοκ στην αλυσίδα μέσω της επί­λυ­σης κάποιου μαθη­μα­τι­κού γρίφου, κάτι που απαιτεί μεγάλη υπο­λο­γι­στική δύναμη και πολύ υψηλή ποσό­τητα ενέρ­γειας. Συνεπώς η ΕΕ βρί­σκε­ται μπροστά στην πρό­κληση από τη μία μεριά να αγκα­λιά­σει το “blockchain” και να προ­σπα­θή­σει να το ενσω­μα­τώ­σει στην ευρω­παϊκή οικο­νο­μία και από την άλλη να μπο­ρέ­σει να βρει την ισορ­ρο­πία μεταξύ των ενερ­γεια­κών απαι­τή­σεων του “blockchain” και των στόχων, που έχει θέσει για μία κλι­μα­τικά ουδέ­τερη οικο­νο­μία έως το 2050. Μία λύση θα μπο­ρούσε να είναι η δημιουρ­γία και χρη­σι­μο­ποί­ηση μεθόδων επα­λή­θευ­σης, που δεν απαι­τούν την ενερ­γο­βόρα επίλυση γρίφων, η χρη­σι­μο­ποί­ηση εναλ­λα­κτι­κών πηγών ενέρ­γειας για την λει­τουρ­γία των “blockchains” και η χρη­σι­μο­ποί­ηση στο απώτερο μέλλον των κβα­ντι­κών υπο­λο­γι­στών. Σε κάθε περί­πτωση η τεχνο­λο­γία “blockchain” ανα­πτύσ­σε­ται και επε­κτεί­νε­ται με γοργούς ρυθμούς και δεν θα αργήσει η ώρα όπου η ΕΕ  θα ανα­γκα­στεί να βρει την χρυσή τομή ανάμεσα στη χρήση της και στην επί­τευξη των περι­βαλ­λο­ντο­λο­γι­κών της στόχων.

[1] Αξίζει να ανα­φέ­ρουμε ότι κάποια blockchains δεν απαι­τούν την επίλυση γρίφων για την επα­λή­θευση των πλη­ρο­φο­ριών, αλλά η επα­λή­θευση γίνεται με άλλα κρι­τή­ρια όπως τον αριθμό κρυ­πτο­νο­μι­σμά­των που κατέχει ο χρήστης.  Ακόμα πέρα από τη δημιουρ­γία νέων κρυ­πτο­νο­μι­σμά­των, πολλά blockchains προ­σφέ­ρουν στους minersσαν αμοιβή κάποια τέλη συναλ­λα­γών.

[2]https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/blockchain-strategy

[3]https://ec.europa.eu/clima/policies/strategies/2050_el

Σύντομο Βιο­γρα­φικό

Ο Δρ. Προ­μη­θέας Περίδης είναι δικη­γό­ρος και διδά­κτο­ρας του Ευρω­παϊ­κού Πανε­πι­στη­μια­κού Ινστι­τού­του της Φλω­ρε­ντίας (European UniversityInstitute) με αντι­κεί­μενο μελέτης τα εναλ­λα­κτικά επεν­δυ­τικά κεφά­λαια και προ­ϊ­ό­ντα. Κατέχει πιστο­ποι­η­τικό από τον Οργα­νι­σμό Ηνω­μέ­νων Εθνών για την κλι­μα­τική αλλαγή, (UN ClimateChange) όσον αφορά τα χρη­μα­το­οι­κο­νο­μικά αει­φό­ρου ανά­πτυ­ξης (sustainablefinance). Έχει ολο­κλη­ρώ­σει μετα­πτυ­χια­κές σπουδές σε οικο­νο­μικό/ποινικό δίκαιο στο πανε­πι­στή­μιο του Μονάχου και σε διεθνές τρα­πε­ζικό δίκαιο, δίκαιο των χρη­μα­τα­γο­ρών και χρη­μα­το­οι­κο­νο­μικά στο πανε­πι­στή­μιο του Εδιμ­βούρ­γου. Έχει εμπει­ρία σαν σύμ­βου­λος δόμησης επεν­δυ­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων, νομικός σύμ­βου­λος και σύμ­βου­λος κανο­νι­στι­κής συμ­μόρ­φω­σης σε τρα­πε­ζικά ιδρύ­ματα και επεν­δυ­τικά κεφά­λαια του εξω­τε­ρι­κού.