Νίσυρος: Η αλήθεια για τις καθιζήσεις και τους κρατήρες – Τι λέει ο ηφαιστειολόγος Γεώργιος Βουγιουκαλάκης

Της Ευαν­θίας Τασ­σο­πού­λου

“Η μετά­βασή μας στη Νίσυρο έγινε κυρίως για δύο λόγους: να παρα­τη­ρή­σουμε και εκτι­μή­σουμε την επι­κιν­δυ­νό­τητα των φαι­νο­μέ­νων επέ­κτα­σης των καθι­ζή­σεων που εκδη­λώ­νο­νται στην περιοχή Λακκί του πυθμένα της καλ­δέ­ρας της Νισύρου, καθώς και των φαι­νο­μέ­νων επέ­κτα­σης των ρωγ­μα­τώ­σεων και κατα­πτώ­σεων βρα­χο­τε­μα­χών στην περιοχή της Ιεράς Μονής Πανα­γίας Σπη­λια­νής στο Μαν­δράκι Νισύρου (μετά από αίτημα της Μητρο­πό­λεως Κω – Νισύρου όπου ζητούσε να εκτι­μη­θεί η σημε­ρινή κατά­σταση σε σχέση με τα γεω­τε­χνικά προ­βλή­ματα που εκδη­λώ­νο­νται στη Μονή και τον περι­βάλ­λο­ντα χώρο). Σε ότι αφορά την εξέλιξη των φαι­νο­μέ­νων καθί­ζη­σης (ρωγ­μά­τω­σης και βύθισης) των ιζη­μά­των πλή­ρω­σης του πυθμένα της καλ­δέ­ρας Νισύρου στην περιοχή Λακκί, φαι­νό­μενο που εκδη­λώ­θηκε το 2001 και συνε­χί­ζει να εξε­λίσ­σε­ται μέχρι σήμερα (βλέπε επι­συ­να­πτό­μενη εικόνα για την εξέλιξη του φαι­νό­με­νου από το 2001), δια­πι­στώ­σαμε την εμφά­νιση νέων πολύ πρό­σφα­των ρωγ­μα­τώ­σεων και βυθί­σεων και την επέ­κταση του φαι­νο­μέ­νου σε όλο το βόρειο τμήμα της περιο­χής Λακκί, στο υψό­με­τρο μεταξύ 115 και 108 μέτρων (πυθ­μέ­νας καλ­δέ­ρας)” περι­γρά­φει.

Στη φωτο­γρα­φία μπο­ρείτε να δείτε την εικόνα για την εξέλιξη του φαι­νό­με­νου από το 2001 έως σήμερα:

“Συντάσ­σε­ται σχετική έκθεση με τα συμπε­ρά­σματα και τις προ­τά­σεις αντι­με­τώ­πι­σης του γεω­τε­χνι­κού κιν­δύ­νου στην περιοχή. Σε ότι αφορά στην Ι.Μ. Πανα­γίας Σπη­λια­νής δια­πι­στώ­σαμε την ύπαρξη γεω­τε­χνι­κών προ­βλη­μά­των όπως ρωγ­μα­τώ­σεις στο χώρο της Μονής και του περι­βάλ­λο­ντος αυτής πρανούς (Οξό), δια­τα­ραγ­μένα ασταθή βρα­χο­τε­μάχη στα πρανή, ιδιαί­τερα κατά μήκος του τμή­μα­τος του παρά­κτιου μονο­πα­τιού που οδηγεί στον όρμο των Χοχλά­κων, και άλλα γεω­τε­χνι­κής φύσης φαι­νό­μενα τα οποία χρήζουν άμεσης αντι­με­τώ­πι­σης με κατάλ­ληλα σχε­δια­σμέ­νες παρεμ­βά­σεις, που θα δια­τυ­πω­θούν σε σχετική έκθεση” συμπλή­ρωσε ο καθη­γη­τής.

Συν­δέ­ο­νται αυτοί οι κρα­τή­ρες και οι ρωγμές με το ηφαί­στειο;

“Από τις νέες παρα­τη­ρή­σεις, μετρή­σεις και κατα­γρα­φές, επι­βε­βαιώ­θηκε η παλαιό­τερη εκτί­μησή μας ότι το φαι­νό­μενο δεν συν­δέ­ε­ται και δεν σχε­τί­ζε­ται με φαι­νό­μενα επα­να­δρα­στη­ριο­ποί­η­σης του ηφαι­στείου της Νισύρου, το οποίο συνε­χί­ζει να βρί­σκε­ται σε κατά­σταση ηρεμίας. Οι καθι­ζή­σεις οφεί­λο­νται στο γεγονός ότι τα υδρο­θερ­μικά ρευστά που φιλο­ξε­νεί εν αφθονία ο χώρος, κυκλο­φο­ρώ­ντας στα πετρώ­ματα του υπε­δά­φους, τα δια­βρώ­νουν και δημιουρ­γούν σπήλαια, σε βάθη μεταξύ 25-80 μέτρα κυρίως. Όταν δε εκδη­λω­θούν έντονες βρο­χο­πτώ­σεις στην περιοχή, όπως έγινε και τον περα­σμένο Νοέμ­βριο – Δεκέμ­βριο – Ιανουά­ριο, τα υπερ­κεί­μενα των σπη­λαίων χαλαρά ιζήματα καθι­ζά­νουν σε αυτές τις σπη­λαιώ­σεις, με απο­τέ­λε­σμα την εμφά­νιση των ρωγμών και κρα­τή­ρων που παρα­τη­ρού­νται στην επι­φά­νεια” τονίζει ο κ. Βου­γιου­κα­λά­κης.

Πρέπει να ανη­συ­χούν οι κάτοι­κοι για το φαι­νό­μενο;

Δεν υπάρχει κανένας λόγος ανη­συ­χίας των κατοί­κων για το φαι­νό­μενο, σε ότι αφορά το συσχε­τι­σμό του με οποιο­δή­ποτε άλλο επι­κίν­δυνο φαι­νό­μενο. Υπάρχει όμως ανάγκη να ληφθούν μέτρα τόσο για την ασφά­λεια περι­πα­τη­τών που μπορεί να κινού­νται στο χώρο, όσο και για τη δυνα­τό­τητα αρωγής ή απο­ζη­μί­ω­σης των ζημιών που υφί­στα­νται οι ιδιο­κτή­τες των αγρο­κτη­μά­των της περιο­χής. Πρέπει επίσης να ληφθεί αυτό σοβαρά υπόψη στο σχε­δια­σμό χρήσης γης αυτού του χώρου, ώστε να απο­φεύ­γο­νται δράσεις που δεν είναι ασφα­λείς. Πρέπει τέλος να ληφθούν μέτρα ανά­σχε­σης του φαι­νο­μέ­νου, μειώ­νο­ντας στο ελά­χι­στο δυνατό τον όγκο των ομβρίων υδάτων που κατα­λή­γουν στο Λακκί, με απο­κα­τά­σταση των παλαιών ανα­βαθ­μί­δων, δεν­δρο­φύ­τευση και έλεγχο της ελεύ­θε­ρης βόσκη­σης στα πρανή της καλ­δέ­ρας, κ.α.

 

Για όσους δεν έχουν επι­σκε­φτεί ακόμη τη Νίσυρο, πρέπει να ανα­φέ­ρουμε ότι αυτό που προ­βάλ­λε­ται κυρίως ως αξιο­θέ­ατο για τους ημε­ρή­σιους επι­σκέ­πτες της Νισύρου (περίπου 60.000 άτομα το έτος) είναι η περιοχή των υδρο­θερ­μι­κών κρα­τή­ρων και ιδιαί­τερα αυτή του μεγα­λύ­τε­ρου, του Στέ­φα­νου, που επι­δει­κνύ­ε­ται ως «το ηφαί­στειο». Τα προ­βλή­ματα που υπάρ­χουν, σύμφωνα με την μελέτη που μας διέθεσε ο κ. Βου­γιου­κα­λά­κης, σε ότι αφορά στην ασφά­λεια των επι­σκε­πτών του χώρου από φυσι­κούς κιν­δύ­νους, σε περιό­δους ηφαι­στεια­κής και σει­σμι­κής ηρεμίας, είναι: – Η επι­κιν­δυ­νό­τητα των πρανών της καλ­δέ­ρας, ιδιαί­τερα του τμή­μα­τος στο οποίο έχει χαρα­χθεί ο μονα­δι­κός ασφαλ­τω­μέ­νος δρόμος πρό­σβα­σης στο χώρο του πυθμένα της καλ­δέ­ρας (Λακκί-Ραμός). Στην περιοχή αυτή, τόσο λόγω των μεγάλων κλίσεων του πρανούς, όσο και λόγω της αλλη­λου­χίας χαλαρών ορι­ζό­ντων τέφρας με συμπα­γείς ορί­ζο­ντες λάβας, εκδη­λώ­νο­νται συνε­χείς βρα­χο­πτώ­σεις. Τη χει­με­ρινή περίοδο το φαι­νό­μενο χει­ρο­τε­ρεύει, αλλά η του­ρι­στική κίνηση είνα μηδα­μινή και οι ντόπιοι μαθη­μέ­νοι.

Στο θέμα τοπο­θε­τή­θηκε και ο δήμος καθώς όπως ανα­φέ­ρει σε ανα­κοί­νωσή του “την τελευ­ταία εβδο­μάδα έχει προ­κλη­θεί έντονη ανη­συ­χία στους κατοί­κους της Νισύρου αλλά και στο ευρύ­τερο κοινό με τη δημο­σί­ευση φωτο­γρα­φιών στα Μέσα Ενη­μέ­ρω­σης από το Ε.Α.Γ.Μ.Ε. που έδιναν την εντύ­πωση εκδή­λω­σης ηφαι­στεια­κής ανη­συ­χίας στη Νίσυρο”.

“Ο Δήμος Νισύρου δεν είχε ενη­με­ρω­θεί για την επί­σκεψη κλι­μά­κιου της Ε.Α.Γ.Μ.Ε. απο­τε­λού­μενο από επι­στη­μο­νικό προ­σω­πικό της Διεύ­θυν­σης Δια­χεί­ρι­σης Φυσικών και Τεχνο­λο­γι­κών Κιν­δύ­νων αλλά και δεν ήταν απο­δέ­κτης των απο­τε­λε­σμά­των των παρα­τη­ρή­σεων για την εκτί­μηση της επι­κιν­δυ­νό­τη­τας σε φαι­νό­μενα ρωγ­μα­τώ­σεων όπως ανα­φέ­ρε­ται στο δελτίο Τύπου της ΕΑΓΜΕ. Το δελτίο Τύπου του Ε.Α.Γ.Μ.Ε. ανα­φέ­ρει ότι συντη­ρή­θη­καν όργανα σταθμών παρα­κο­λού­θη­σης των φυσικό-χημικών παρα­μέ­τρων των υδρο­θερ­μι­κών ρευστών στον κρατήρα Στέφανο και στα Λουτρά Νισύρου. Πώς είναι δυνατόν να εγκα­τα­στα­θούν οποια­δή­ποτε όργανα χωρίς την ενη­μέ­ρωση του Δήμου; Ποιος έχει πρό­σβαση στα δεδο­μένα που πραγ­μα­το­ποιού­νται σε πραγ­μα­τικό χρόνο; Επι­πρό­σθετα, ο Δήμος Νισύρου δεν είναι ενή­με­ρος για την τοπο­θέ­τηση κάποιου νέου οργάνου στο Αυλάκι” ανα­φέ­ρε­ται χαρα­κτη­ρι­στικά.

“Η σωστή παρα­κο­λού­θηση του ηφαι­στείου και η τοπο­θέ­τηση/συντή­ρηση οργάνων από τις επι­στη­μο­νι­κές ομάδες πρέπει να πραγ­μα­το­ποιεί­ται πάντα σε συνερ­γα­σία και ενη­μέ­ρωση της Δημο­τι­κής Αρχής και να απο­φεύ­γε­ται η δημο­σιο­ποί­ηση επι­σκέ­ψεων που προ­κα­λούν ανα­στά­τωση στην τοπική κοι­νό­τητα της Νισύρου. Ο Δήμος Νισύρου σε συνερ­γα­σία με επι­στή­μο­νες από το Εθνικό Αστε­ρο­σκο­πείο Αθηνών (ΕΑΑ) και το Εθνικό και Καπο­δι­στριακό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών συμ­βάλ­λει στον συντο­νι­σμό της βασικής ηφαι­στειο­λο­γι­κής έρευνας στη Νίσυρο, στη λει­τουρ­γία των υπαρ­χό­ντων δικτύων παρα­κο­λού­θη­σης του ηφαι­στείου, στη βελ­τι­στο­ποί­ηση και μελ­λο­ντική επέ­κταση αυτών, στη δια­χεί­ριση ενδε­χό­με­νης ηφαι­στεια­κής κρίσης, αλλά και στη μελέτη της κατά­στα­σης ηρεμίας του ηφαι­στείου με συστη­μα­τική συλλογή ανάλυση των δεδο­μέ­νων από τη συνεχή ενη­μέ­ρωση από τους αρμό­διους φορείς. Στις αρχές του έτους έχουν τοπο­θε­τη­θεί δύο σει­σμο­γρά­φοι από το ΕΑΑ και βρι­σκό­μα­στε σε επι­κοι­νω­νία για την τοπο­θέ­τηση άλλων δύο σε δια­φο­ρε­τικά σημεία. Για το θέμα του οξού της Πανα­γίας Σπη­λια­νής, ο Δήμος γνω­ρί­ζει την κατά­σταση των πετρω­μά­των, γι’ αυτό εδώ και έναν χρόνο έχει ανα­λά­βει πρω­το­βου­λία για την ανάθεση μελέτης για την αντι­στή­ριξή του και έχει δημιουρ­γή­σει κωδικό στον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό για την εκτέ­λεση του έργου. Για τη διάρ­ρηξη στο Λακκί, σύμφωνα με τους επι­στή­μο­νες του ΕΚΠΑ από το 2001 ήταν γνωστά τα εξής και δεν συντρέ­χει ΚΑΝΕΝΑΣ λόγος ανη­συ­χίας: «Το διά­στημα μεταξύ Νοεμ­βρίου του 2001 και Δεκεμ­βρίου του 2002, εκδη­λώ­θηκε στην επίπεδη έκταση στο Λακκί μια μεγάλη διάρ­ρηξη με συνο­λικό μήκος 600μ. και διεύ­θυνση Β-Ν. Η διάρ­ρηξη αυτή άνοιξε κατά 350μ. χωρίς πρό­δρομα φαι­νό­μενα στις 20 Νοεμ­βρίου 2001 και ένα χρόνο αργό­τερα (στις 18 Δεκεμ­βρίου 2002) άνοιξε άλλα 250μ. νότια.Στη διάρ­ρηξη ΔΕΝ παρα­τη­ρού­νται κατα­κό­ρυ­φες ή παράλ­λη­λες κινή­σεις και δια­φυ­γές αερίων ή υδρο­θερ­μι­κών ρευστών. Η διάρ­ρηξη αυτή δημιουρ­γή­θηκε από την κατάρ­ρευση του μαλακού ιζη­μα­το­γε­νούς καλύμ­μα­τος στον πυθμένα της καλ­δέ­ρας, με μέγιστο ορατό βάθος 15-20μ. Δεν παρα­τη­ρή­θη­καν αλλαγές στην κατά­σταση του ηφαι­στείου πριν, κατά τη διάρ­κεια και μετά την περίοδο αυτή. Η διάρ­ρηξη αυτή φαί­νε­ται να μην συν­δέ­ε­ται με μια επα­να­δρα­στη­ριο­ποί­ηση του ηφαι­στείου.Το πιο πιθανό σενάριο για τη δημιουρ­γία της διάρ­ρη­ξης αυτής είναι η κατάρ­ρευση του ανώ­τε­ρου στρώ­μα­τος ιζη­μά­των στο ασυ­νε­χές κατώ­τερο σχη­μα­τι­σμό υψηλής δια­πε­ρα­τό­τη­τας. Η διά­νοιξή της μπορεί να εξη­γη­θεί επίσης, λόγω διά­βρω­σης από το νερό της βροχής και της απο­στράγ­γι­σής του σε μεγα­λύ­τε­ρες ποσό­τη­τες κάτω από την πεδιάδα προ­κα­λώ­ντας μια δομή που τώρα εμφα­νί­ζε­ται στην επι­φά­νεια. Επίσης μπορεί να θεω­ρη­θεί ως μια εκτό­νωση τάσεων του εδάφους, χωρίς να παρά­γε­ται καμία σει­σμική δόνηση, λόγω της γενι­κό­τε­ρης διά­νοι­ξης του νησιού σε διεύ­θυνση Α-Δ” κατα­λή­γει η ανα­κοί­νωση.

Πηγή: enikos.gr