Η Σεξουαλική αγωγή υπάρχει ως μάθημα στα σχολεία από το 2001. Γιατί όμως δεν έχει διδαχθεί ποτέ;

Την στιγμή που ένα στα δέκα παιδιά στην Ελλάδα έχουν πέσει θύματα σεξουα­λι­κής βίας, το ζήτημα της ένταξης της σεξουα­λι­κής αγωγής στα σχολεία παρα­μέ­νει ταμπού. Ζητή­ματα σεξουα­λι­κό­τη­τας γίνο­νται θέμα συζή­τη­σης παντού, εκτός από το σχολείο που με που­ρι­τα­νική υπο­κρι­σία “θάβει” το μάθημα από το οποίο δεν θα έκανε κανείς κοπάνα, κάτω από το χαλί. Ακαν­θώ­δης, εξαρ­τώ­μενη από την κυβερ­νη­τική προ­θυ­μία και την εκκλη­σια­στική βούληση η σεξουα­λική εκπαί­δευση έχει εμφα­νι­στεί απο­σπα­σμα­τικά στα ελλη­νικά σχολεία και τον δημόσιο διάλογο, αρχής γενο­μέ­νης το 1964, όταν ο Ε. Παπα­νού­τσος ανα­κοί­νωσε την άμεση εφαρ­μογή του σχε­τι­κού μαθή­μα­τος στο σχολικό πρό­γραμμα.

Έκτοτε, το 1995 εισήχθη στο πλαίσιο του μαθή­μα­τος αγωγής υγείας και μία ενότητα σεξουα­λική δια­παι­δα­γώ­γηση. Αργό­τερα, το 2001 εκδό­θηκε από το Υπουρ­γείο Παι­δείας βιβλίο για σχετικό μάθημα, το οποίο καθότι “αφο­ρί­στηκε” πέφτο­ντας πάνω στο εκκλη­σια­στικό τείχος, δεν δια­μοι­ρά­στηκε ποτέ στις σχο­λι­κές αίθου­σες. Το 2003, ο σεξο­λό­γος Θάνος Ασκητής, με επι­δο­τού­μενο ευρω­παϊκό πρό­γραμμα σχε­διά­ζει εκπαι­δευ­τι­κές παρεμ­βά­σεις. Το πρό­γραμμα, ανα­με­νό­μενα, πάγωσε. Το ίδιο συνέβη και το 2008 όταν ο κ. Ασκητής, στο πλαίσιο του προ­γράμ­μα­τος “Κοι­νω­νικό Σχολείο” του Υπουρ­γείου Παι­δείας και του Εθνικού Ιδρύ­μα­τος Νεό­τη­τας παρου­σί­ασε ένα πλήρες εκπαι­δευ­τικό πρό­γραμμα, συνο­δευό­μενο από βιβλίο μαθητή και δασκά­λου. Εκπαι­δεύ­τη­καν τότε 1500 εκπαι­δευ­τές υγείας, ενώ σύλ­λο­γοι γονέων εντά­χθη­καν σε εκδη­λώ­σεις ευαι­σθη­το­ποί­η­σης και ενη­μέ­ρω­σης. Ούτε τότε το εκπαι­δευ­τικό ντόμινο παρέ­συρε τους μαθητές και δεν έφτασε στις τάξεις. Απο­σπα­σμα­τι­κές προ­σπά­θειες πιλο­τι­κών προ­γραμ­μά­των έγιναν και το 2009, 2014 και 2017.

Γιατί στην Ελλάδα δεν διδά­σκε­ται το μάθημα της σεξουα­λι­κής αγωγής, ενώ η χώρα μας δεσμεύ­ε­ται από διε­θνείς και ευρω­παϊ­κές συμ­βά­σεις για τα δικαιώ­ματα του παιδιού να το διδά­σκει; Ποιο θα ήταν το ιδανικό μάθημα σεξουα­λι­κής αγωγής; Η πορ­νο­γρα­φία μπορεί να απε­νο­χο­ποι­η­θεί και αντ΄αυ­τού να εντα­χθεί στο μάθημα; Μπορεί η σεξουα­λική αγωγή να απο­τρέ­ψει κακο­ποι­η­τι­κές συμπε­ρι­φο­ρές; Ποια είναι η επιρροή των εκκλη­σια­στι­κών κύκλων και πόσοι εκπαι­δευ­τι­κοί βρέ­θη­καν αντι­μέ­τω­ποι με την δικαιο­σύνη επειδή το δίδαξαν;

Μας απα­ντούν η κ. Μαρ­γα­ρίτα Γερούκη, πρώην Σχολική Σύμ­βου­λος, συγ­γρα­φέας εκπαι­δευ­τι­κού υλικού για τη Σεξουα­λική Αγωγή και κάτοχος βρα­βείου Αρι­στείας και Και­νο­το­μίας στη Σεξουα­λική Αγωγή (2019) από τον Παγκό­σμιο Οργα­νι­σμό για τη Σεξουα­λική Υγεία και η κ. Λίζα Τσαλίκη, καθη­γή­τρια στο Τμήμα Επι­κοι­νω­νίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ.

Η κ. Γερούκη αντι­με­τω­πί­ζει ολι­στικά το ζήτημα της σεξουα­λι­κής αγωγής και μας βοηθάει κατα­λά­βουμε τι κρύ­βε­ται κάτω από το πέπλο μυστη­ρίου που το καλύ­πτει.

Ας ξεκα­θα­ρί­σουμε τι ακριβώς είναι το μάθημα της σεξουα­λι­κής αγωγής γιατί οι περισ­σό­τε­ροι δεν το έχουμε σαν βίωμα. Είναι ένα πεδίο με τρεις δια­στά­σεις: γνώσεις, δεξιό­τη­τες και αξίες που εμπί­πτουν σε θέματα σεξουα­λι­κό­τη­τας. Η σεξουα­λι­κό­τητα αφορά το βιο­λο­γικό μας φύλο, το κοι­νω­νικό φύλο, τους ρόλους, τις ταυ­τό­τη­τες, την ανα­πα­ρα­γωγή, την ερωτική επι­θυ­μία.

Μηνύ­ματα για την σεξουα­λι­κό­τητά μας παίρ­νουμε από παντού. Όταν όμως μιλάμε για σεξουα­λική αγωγή στο σχολείο μιλάμε για μία επι­στη­μο­νική και παι­δα­γω­γική προ­σέγ­γιση. Η προ­σέγ­γιση αυτή χωρίς κάποια από τις τρεις δια­στά­σεις, δεν είναι σεξουα­λική αγωγή.

Γνώσεις σημαί­νει μαθαίνω για το σώμα, το ανα­πα­ρα­γω­γικό, την αντι­σύλ­ληψη, τα ΣΜΝ, το φύλο. Παίρνω πλη­ρο­φο­ρίες που αφορούν όλα αυτά τα θέματα που εντάσ­σο­νται στην μεγα­λύ­τερη ομπρέλα της σεξουα­λι­κό­τη­τας.

Δεξιό­τη­τες σημαί­νει μαθαίνω να κάνω κάτι καλά, για παρά­δειγμα να χρη­σι­μο­ποιώ το προ­φυ­λα­κτικό. Αυτό είναι μια δεξιό­τητα, δεν γεν­νη­θή­καμε όλοι μας να ξέρουμε πως χρη­σι­μο­ποιεί­ται το προ­φυ­λα­κτικό. Άλλη μία δεξιό­τητα είναι, να μάθω να λέω όχι. Στην Ελλάδα, πολλά παιδιά και κυρίως κορί­τσια λένε ότι θα ήθελαν οι σύντρο­φοι τους να χρη­σι­μο­ποιούν προ­φυ­λα­κτικό αλλά δεν έχουν μάθει να το διεκ­δι­κούν. Το να μπορώ επι­κοι­νω­νιακά να διεκ­δικώ το δικαί­ωμά μου είναι μία δεξιό­τητα.

Τέλος έχουμε τις αξίες, δηλαδή αντι­λαμ­βά­νο­μαι και στο­χά­ζο­μαι τι είναι σωστό και τι είναι λάθος. Και φυσικά οι αξίες αλλά­ζουν με τα χρόνια. Αν ρωτήσω έναν νέο σήμερα «είναι σωστό οι άνθρω­ποι να έχουν προ­γρα­μιαίες σχέσεις;», θα δώσει μία δια­φο­ρε­τική απά­ντηση από αυτή που μπορεί να έδινε η μητέρα μου που παντρεύ­τηκε το 1960. Άρα, το να μπο­ρούμε να στο­χα­ζό­μα­στε στο αξιακό επίπεδο είναι κομμάτι που αφορά τη σεξουα­λι­κό­τητα.

Τι ισχύει για το μάθημα της σεξουα­λι­κής αγωγής; Διδά­σκε­ται; Στην Ελλάδα από το 2003 για την πρω­το­βάθ­μια και νωρί­τερα περί το 2000 για την δευ­τε­ρο­βάθ­μια, η σεξουα­λική αγωγή εντάσ­σε­ται στα προ­γράμ­ματα αγωγής υγείας. Οι εκπαι­δευ­τι­κοί της πρω­το­βάθ­μιας μέσα από την “Ευέ­λι­κτη Ζώνη” μπορούν να κάνουν ένα πρό­γραμμα σεξουα­λι­κής αγωγής. Είναι κατ΄ε­πι­λο­γήν. Μπορεί δηλαδή, για παρά­δειγμα, ένας εκπαι­δευ­τι­κός να δια­λέ­ξει να κάνει για την στο­μα­τική υγιεινή ή για την σεξουα­λική υγεία.

Το ίδιο ισχύει και για την δευ­τε­ρο­βάθ­μια μόνο που στην δευ­τε­ρο­βάθ­μια υπάρχει ένα πρό­βλημα: δεν έχουν χρόνο. Δηλαδή αν κάποιος εκπαι­δευ­τι­κός ήθελε να κάνει ένα πρό­γραμμα στα πλαίσια της αγωγής υγείας, θα έπρεπε να κρα­τή­σει τα παιδιά παρα­πάνω στο σχολείο, εκτός ωραρίου.

Ο χρόνος είναι το βασικό πρό­βλημα; Έρευνα λέει ότι η συντρι­πτική πλειο­ψη­φία των εκπαι­δευ­τι­κών (άνω του 80%) θεωρεί ότι είναι ανα­γκαίο να γίνει το μάθημα και ότι οι μαθητές τους το έχουν μεγάλη ανάγκη. Κάποιοι από αυτούς στο πλαίσιο άλλων δρα­στη­ριο­τή­των ή project προ­σπα­θούν να εντά­ξουν την σεξουα­λική αγωγή, όμως είναι ελά­χι­στοι. Ούτε το 3% των προ­γραμ­μά­των αγωγή υγείας δεν αφορούν σεξουα­λική αγωγή.

Δεσμεύ­ε­ται η χώρα από διε­θνείς συμ­βά­σεις και πρα­κτι­κές για την εφαμογή μαθη­μά­των σεξουα­λι­κής αγωγής; Η κοι­νο­τική οδηγία είναι ότι πρέπει να κάνουμε οτι­δή­ποτε περνάει από το χέρι μας ως κράτος για να είναι τα παιδιά υγιή. Αυτό έχει μείνει μόνο στα χαρτιά. Θεω­ρεί­ται η σεξουα­λική αγωγή ως ο μόνος τρόπος να βοη­θή­σουμε τα παιδιά να έχουν σεξουα­λική υγεία και γι αυτό ακριβώς προ­ω­θεί­ται όχι μόνο από την Ε.Ε., αλλα από παγκό­σμιους οργα­νι­σμούς, όπως η UNESCO, ο ΠΟΥ, ο ΟΗΕ. Ο μόνος τρόπος να μεγα­λώ­σουμε υγιή παιδιά τα οποία είναι και σεξουα­λικά όντα, είναι να τα εκπαι­δεύ­σουμε.

Θα μπο­ρούσε η σεξουα­λική αγωγή να δράσει απο­τε­λε­σμα­τικά κατά κακο­ποι­η­τι­κών συμπε­ρι­φο­ρών γενι­κό­τερα; Θυμό­μα­στε το chatpicorg και τις φωτο­γρα­φίες γυναι­κών που δημοσιεύονταν χωρίς την θέλησή τους. Είμαστε τόσο τέρατα; Είναι οι Έλληνες άντρες τόσο τέρατα; Ή μήπως ποτέ δεν κάτσαμε να συζη­τή­σουμε σοβαρά τις αξίες που λέγαμε πριν; Ας αρχί­σουμε λοιπόν να συζη­τάμε με τα παιδιά του γυμνα­σίου τι σημαί­νει συναί­νεση. Έχω δικαί­ωμα να δημο­σιεύω φωτο­γρα­φίες χωρίς την συναί­νεση των ανθρώ­πων που απει­κο­νί­ζο­νται; Όταν τα παιδιά από νωρίς μπαί­νουν σε αυτή την αξιακή κου­βέ­ντα, τότε είναι πολύ πιο προ­ε­τοι­μα­σμένα να πουν «εγώ αυτό δεν θα το κάνω γιατί δεν είναι σωστό».

Επειδή ακριβώς δεν συζη­τάμε για το θέμα της σεξουα­λι­κό­τη­τας ανοιχτά στο σχολείο, γιατί το θέμα της σεξουα­λι­κό­τη­τας συζη­τιέ­ται ανοιχτά παντού, εκτός από το σχολείο. Στο σχολείο τα παιδιά δεν έχουν τη δυνα­τό­τητα και δεν νιώθουν άνετα να συζη­τή­σουν αυτά τα θέματα, δημιουρ­γεί­ται αυτή η κουλ­τούρα του κρυφού. αυτό το κρυφό ανα­λυ­τικό πρό­γραμμα, όλα γίνο­νται αλλά γίνο­νται κρυφά, όλα συζη­τού­νται αλλά πιθα­νό­τατα όχι βασι­σμένα σε αξιό­πι­στες πλη­ρο­φο­ρίες.

Τα τελευ­ταία 15 χρόνια κάνω ενη­με­ρώ­σεις και σήμερα θα συζη­τήσω με το 1ο ΕΠΑΛ Ρεθύ­μνου για παρά­δειγμα δια­δι­κτυακά. Έχω ερω­τή­σεις των παιδιών οι οποίες είναι πάρα πολλές.

Έχετε δει δια­φο­ρές όπου έχει εφαρ­μο­στεί; Η ομάδα που έχει φτιάξει το βρα­βευ­μένο πρό­γραμμα “Παίζω με τον Φρίξο”, κάναμε έρευνα με τους γονείς μετά την πιλο­τική εφαρ­μογή του. Μας είπαν ότι χάρη σε αυτό, τα παιδιά τους (νηπια­γω­γείου και πρώτης δημο­τι­κού) έμαθαν πως είναι το σώμα τους, να προ­στα­τεύ­ο­νται, έμαθαν να συζη­τάνε με τους γονείς για τα θέματα του σώματος, των ορίων. Στο Ρέθυμνο κάνουμε πιλο­τικά εδώ και χρόνια ένα πρό­γραμμα σεξουα­λι­κής αγωγής για τα παιδιά της τρίτης γυμνα­σίου στο πει­ρα­μα­τικό γυμνά­σιο Ρεθύ­μνου. Σε έρευνα στα παιδιά που έχουν περάσει από το πρό­γραμμα, μας είπαν ότι μέσα από την σεξουα­λική αγωγή, εκτός από το ότι κατά­λα­βαν πολλά πράγ­ματα για τον εαυτό τους και την προ­στα­σία τους, κατά­λα­βαν και πολλά για τη δια­φο­ρε­τι­κό­τητα. Τα βοήθησε να μην έχουν παρε­νο­χλη­τι­κές συμπε­ρι­φο­ρές σε ανθρώ­πους που δια­φέ­ρουν ως προς τον σεξου­λικό προ­σα­να­το­λι­σμό ή την έκφραση φύλου. Μας κάνει καλύ­τε­ρους ανθρώ­πους η σεξουα­λικη αγωγή. Αυτό μας είπαν στην έρευνα: ότι έμαθαν να απο­δέ­χο­νται, έμαθαν να κατα­λα­βαί­νουν τη δια­φο­ρε­τι­κό­τητα ως μια διά­σταση της ανθρώ­πι­νης εμπει­ρίας. Αυτό βοηθάει και σε θέματα bullying. Πολλά παιδιά που δια­φέ­ρουν, που έχουν μία δια­φο­ρε­τική μη στε­ρε­ό­τυπη συμπε­ρι­φορά περνάνε άσχημα στο ελλη­νικό σχολείο.

Ποια θα ήταν η ύλη στις δια­φο­ρε­τι­κές βαθ­μί­δες, αν διδα­σκό­ταν το μάθημα; Δεν χρειά­ζε­ται να εφευ­ρί­σκουμε τον τροχό από την αρχή. Μπο­ρούμε να ακο­λου­θή­σουμε τις διε­θνείς κατευ­θύν­σεις. Υπάρχει ο οδηγός της Unesco, International Guidance for Sex Education, ο οποίος δίνει ξκέθαρα τις κατευ­θύν­σεις του τι πρέπει να γνω­ρί­ζουν τα παιδιά ανάλογα με την ηλι­κιακή ομάδα. Σε ένα παιδάκι στην πρώτη δημο­τι­κού, δεν θα του μιλή­σεις για την πορ­νο­γρα­φία. Σε ένα όμως που είναι στην έκτη, θα του μιλή­σεις, γιατί τα στα­τι­στικά λένε ότι τα περισ­σό­τερα έχουν εκτεθεί σε πορ­νο­γρα­φικό υλικό, άρα καλό είναι να ξέρουν τι είναι αυτό που βλέπουν.

Ποιος θα έκανε αυτό το μάθημα; Να διευ­κρι­νί­σουμε ότι είναι ένα μάθημα για να γίνει σωστά θέλει ώρες στο ανα­λυ­τικό πρό­γραμμα. Θα έλεγα και με βάση την φιν­λαν­δική εμπει­ρία ότι θέλει του­λά­χι­στον 15 με 20 ώρες διδα­σκα­λίας. Ο πιο κατάλ­λη­λος άνθρω­πος είναι ο εκπαι­δευ­τι­κός που είναι κοντά στα παιδιά. Στο Δημο­τικό ο εκπαι­δευ­τι­κός της τάξης. Στο γυμνά­σιο θα μπο­ρούσε να είναι ένας εκπαι­δευ­τικό που επι­κου­ρεί­ται και από άλλους, επειδή το μάθημα είναι δια­θε­μα­τικό. Οποιοσ­δή­ποτε εκπαι­δευ­τι­κός, ανε­ξαρ­τή­τως ειδι­κό­τη­τας αρκεί να έχει εκπαι­δευ­τεί.

Οι εκπαι­δευ­τι­κοί από ποιον θα εκπαι­δευ­τούν; Αν θέλουμε σε δέκα χρόνια να έχουμε λίγο καλύ­τερα απο­τε­λέ­σματα όσον αφορά την σεξουα­λική υγεία του πλη­θυ­σμού μας, το ιδανικό θα ήταν να ξεκι­νή­σουμε από την τρι­το­βάθ­μια με προ­γράμ­ματα εκπαί­δευ­σης στα παι­δα­γω­γικά. Ελά­χι­στα πανε­πι­στή­μια αυτή τη στιγμή στη χώρα μας έχουν τέτοιου είδους μαθή­ματα και τα περισ­σό­τερα αν όχι όλα είναι επι­λο­γής, μία φορά στα 4-5 χρόνια. Από την άλλη, πρέπει το υπουρ­γείο παι­δείας να δώσει την ευκαι­ρία στους εκπαι­δευ­τι­κούς που υπη­ρε­τούν να εκπαι­δευ­τούν, δηλαδή να οργα­νώ­σει εκπαι­δευ­τικά προ­γράμ­ματα. Τα τελευ­ταία 20 χρόνια που είμαι στην ελλη­νική εκπαί­δευση δεν έχει γίνει κάτι τέτοιο.

Έχουν βγει διάφορα βιβλία μέσα στα χρόνια. Έχει φτάσει κάποιο στα χέρια σας ώστε να το διδά­ξετε; Όλα αυτά είναι σπα­τα­λη­μένα χρήματα του ελλη­νι­κού δημο­σίου και της Ε.Ε., η οποία ωστόσο θεωρεί ότι έχουμε τα “εργα­λεία”, δεν ξέρει ότι τα έχουμε κρύψει καλά. Το δικό μας το πρό­γραμμα ήταν εθε­λο­ντικό. Μπο­ρού­σαν το να το πάρουν οι εκπαι­δευ­τι­κοί και να το δου­λέ­ψουν. Από την άλλη όμως από την εφαρ­μογή αυτού του προ­γράμ­μα­τος κάποιοι εκπαι­δευ­τι­κοί βρέ­θη­καν στα δικα­στή­ρια. Ακόμα δεν έχουν ξεμπλέ­ξει , καθώς λόγω κορο­νοϊού έχει ανα­βλη­θεί η δίκη.

Γιατί κατέ­λη­ξαν οι εκπαι­δευ­τι­κοί στα δικα­στή­ρια; Επειδή δίδαξαν τα γεν­νη­τικά όργανα με το όνομά τους, δηλαδή είπαν πέος και αιδοίο και ένας γονιός που εμπλέ­κε­ται με ακραί­ους θρη­σκευ­τι­κούς και πολι­τι­κούς κύκλους στα Χανιά έκανε μήνυση λέγο­ντας ότι το παιδί του κακο­ποι­ή­θηκε σεξουα­λικά από τις εκπαι­δευ­τι­κούς, επειδή ακριβώς ανα­φέρ­θη­καν τα γεν­νη­τικά όργανα με το όνομα τους. Εκείνη την εποχή πήγαμε και κατα­θέ­σαμε πολλοί εκπαι­δευ­τι­κοί, σύμ­βου­λοι και είπαμε ότι το πρό­γραμμα είναι εγκε­κρι­μένο, είναι στο ανα­λυ­τικό μας πρό­γραμμα να μιλάμε για τα γεν­νη­τικά όργανα. Είχε γίνει μάλιστα και συγκέ­ντρωση γονέων για να ενη­με­ρω­θούν. Οι εκπαι­δευ­τι­κοί τα είχαν κάνει όλα by the book. Παρόλα αυτά 4 εκπαι­δευ­τι­κοί ακόμα τρέχουν από το 2017.

Το 2020 όμως ζητή­θηκε η ενα­νε­ξέ­ταση του προ­γράμ­μα­τος. Τι συνέβη; Το υπουρ­γείο ζήτησε επα­νε­ξέ­ταση μετά από 5 χρόνια εφαρ­μο­γής του προ­γράμ­μα­τος και μετά κρα­τούσε την επα­νέ­γκριση στο συρτάρι. Ενώ λοιπόν η επα­νέ­γκριση ήταν στο συρτάρι, την ίδια στιγμή το υπουρ­γείο παι­δείας έστειλε μία εγκύ­κλιο σε όλα τα σχολεία να προ­ω­θη­θεί μία ημερίδα για σεξουα­λική αγωγή σε συνάρ­τηση με την ορθό­δοξη ελλη­νική οικο­γέ­νεια (κάπως έτσι ήταν ο τίτλος). Τότε υπήρξε και από εμάς μεγάλη αντί­δραση. Δεν είναι δυνατόν ένα βρα­βευ­μένο πρό­γραμμα να μην διδά­σκε­ται και ταυ­τό­χρονα να στέλ­νο­νται αυτά στα σχολεία. Μέσα σε μία εβδο­μάδα ήρθε και με αριθμό πρω­το­κόλ­λου η επα­νέ­γκριση.

Είστε αισιό­δοξη τώρα που ανα­κοι­νώ­θηκε ότι πρό­κει­ται να εντα­χθεί μάθημα σεξουα­λι­κής αγωγής στα σχολεία; Τι μπο­ρούμε να περι­μέ­νουμε από αυτό το μάθημα; Είναι θετικό όταν ένας πρω­θυ­πουρ­γός εξαγ­γέ­λει μάθημα σεξουα­λι­κής αγωγής, αλλά θα παρα­μεί­νει εξαγ­γε­λία. Πώς θα το κάνει όταν το “Θρη­σκευ­μά­των” του Υπουρ­γείου Παι­δείας φέρνει μεγάλες αντιρ­ρή­σεις και εμπόδια όλα αυτά τα χρόνια; Πώς θα το κάνει όταν δεν έχει εκπαι­δεύ­σει τους εκπαι­δευ­τι­κούς; Δεν υπάρχει περί­πτωση να προ­χω­ρή­σει η σεξουα­λική επειδή το είπε ο κ. Μητσο­τά­κης. Θα προ­χω­ρή­σει αν και εφόσον το υπουρ­γείο παι­δείας σχε­διά­σει συστη­μα­τική εκπαί­δευση εκπαι­δευ­τι­κών και αν τα πανε­πι­στή­μια δεν σχε­διά­σουν αντί­στοιχη εκπαί­δευση των μελ­λο­ντι­κών εκπαι­δευ­τι­κών για την σεξουα­λική αγωγή. Στην Φιν­λαν­δία για παρά­δειγμα αυτά δεν είναι θέματα του εκά­στοτε υπουρ­γείου. Η εκπαι­δευ­τική πολι­τική απο­φα­σί­ζε­ται συλ­λο­γικά, κατα­λή­γουν στο τι θέλουν να κάνουν και όποιος και αν βρί­σκε­ται στο υπουρ­γείο παι­δείας θα ακο­λου­θή­σει τα ίδια. Το θέμα της σεξουα­λι­κής αγωγής στην Ελλάδα είναι λιγό­τερο παι­δα­γω­γικό και περισ­σό­τερο πολι­τικό. Το κομβικό σημείο για την εφαρ­μογή των προ­γραμ­μά­των σεξουα­λι­κής αγωγής είναι να συνει­δη­το­ποι­ή­σουμε ότι αφορά την υγεία και ότι είναι ανθρώ­πινο δικαί­ωμα να μπο­ρούμε να μεγα­λώ­σουμε υγιή παιδιά.

“Οποια­δή­ποτε κου­βέ­ντα που φέρνει στην ίδια πρόταση το σεξ και τα παιδιά είναι πολω­τική και όχι μόνο στην Ελλάδα” εξηγεί η κ. Τσαλίκη, σε μία προ­σπά­θεια απε­νο­χο­ποί­η­σης του ζητή­μα­τος

Σε τι απο­δί­δε­ται το ταμπού που υπάρχει γύρω από την σεξουα­λική αγωγή; Επειδή ακριβώς η κοι­νω­νική κατα­σκευή που απο­δί­δουμε στο παιδί είναι αυτή της αθω­ό­τη­τας και ότι δεν έχει την κριτική ικα­νό­τητα να κατα­λά­βει ποιο είναι το σωστό και ποιο το λάθος, για πολύ κόσμο είναι προ­φα­νές ότι το παιδί πρέπει να προ­στα­τεύ­ε­ται από περιε­χό­μενο που είναι σεξουα­λικό και άρα και από την συζή­τηση γύρω από το σεξ. Γι’ αυτό άλλωστε υπάρχει και η κατη­γο­ριο­ποί­ηση του οπτι­κο­α­κου­στι­κού περιε­χο­μέ­νου σε δια­φο­ρε­τικά επίπεδα καταλ­λη­λό­λη­τας, ανάλογα με την ηλικία. Υπάρχει ο φόβος ότι άμα το παιδί έρθει σε επαφή με οποιο­δή­ποτε περιε­χό­μενο ή ακούσει, δει, δια­βά­σει κάτι για το σεξ, αμέσως θα πάει να το “κοπιά­ρει”, να το ξεπα­τι­κώ­σει και θα μυηθεί σε μία συμπε­ρι­φορά η οποία δεν είναι αρμό­ζουσα για την ηλικία του.

Σε ποια χώρα θα μπο­ρού­σαμε να στρέ­ψουμε το βλέμμα ως καλό παρά­δειγμα; Η Αυστρα­λία είναι ένα καλό παρά­δειγμα. Εκεί, υπάρχει η συζή­τηση για το τι είδους παιδεία γύρω από το σεξ θέλουμε, έτσι ώστε τα παιδιά να μαθαί­νουν πραγ­μα­τικά και όχι μόνο για ζητή­ματα βιο­λο­γίας ή ανα­το­μίας. Σε προ­σπά­θειες που έχουν υπάρξει στην χώρα μας η συζή­τηση περιο­ρι­ζό­ταν στο «ασφαλές»μ στην απει­κό­νιση του ανθρώ­πι­νου σώματος με σχη­μα­τά­κια. Ξέουμε πλέον ότι στην δύση ολοένα και μεγα­λύ­τερο ποσοστό νεαρών εφήβων, δηλαδή ηλικίας 13-14, έχουν σεξουα­λική συμπε­ρι­φορά. Στην Βρε­τα­νία και σε σκαν­δι­να­βι­κές χώρες για παρά­δειγμα τα ποσοστά είναι λίγο μεγα­λύ­τερα, σε σχέση με κάποιες καθο­λι­κές χώρες, γιατί παίζει ρόλο η ευρύ­τερη κουλ­τούρα που υπα­γο­ρεύει συμπε­ρι­φο­ρές. Στην χώρα μας οι περισ­σό­τε­ρες κου­βέ­ντες περι­στρέ­φο­νται γύρω από την ανα­το­μία και μετά υπάρχει ένα ολό­κληρο «κήρυγμα» για το πως θα προ­στα­τευ­τείς από μία σειρά προ­βλη­μά­των γύρω από το σεξ.

Δεν είναι υπο­κρι­τικό στην σεξουα­λική εκπαί­δευση να μιλάμε μόνο ανα­φο­ρικά με την ανα­πα­ρα­γωγή και τα ΣΜΝ; Προ­φα­νώς και είναι. Δεν έχουμε ακόμα βρεθεί στο σημείο που να πει κάποιος ενή­λι­κας μέσα σε μία τάξη στο σχολείο ότι κάνουμε σεξ γιατί παίρ­νουμε ηδονή από αυτό, ότι στην σημε­ρινή εποχή κάνουμε σεξ γιατί είναι ωραίο και γιατί είναι δια­σκέ­δαση. Μπορεί κάποιες φορές και να αγαπάμε κάποιον, ενώ άλλες φορές το σεξ είναι έξω από την βαθιά αγάπη. Αυτό το βρίσκω πολύ δύσκολο να ειπωθεί χωρίς να ξεση­κώ­σει κύμα αντι­δρά­σεων από συλ­λό­γους γονέων και κηδε­μό­νων και την εκκλη­σία που συν­δέ­ουν με την σεξουα­λι­κό­τητα με την ηθική και την ενάρετη συμπε­ρι­φορά. Σε αρκετές κουλ­τού­ρες, στις οποίες συμπε­ρι­λαμ­βάνω και την δικιά μας υπάρχει μία ηγε­μο­νική αφήγηση ότι το νεαρό κορίτσι που έχει σεξουα­λική συμπε­ρι­φορά είναι από κακή οικο­γέ­νεια, είναι ανήθικη, είναι κάποια που το παιδί μου δεν θα ήθελα να κάνει παρέα μαζί της. Μία τέτοια αντί­ληψη μπορεί να κυο­φο­ρεί­ται να επα­να­λαμ­βά­νε­ται ακόμα και ανάμεσα στους συνο­μη­λί­κους. Τέτοιου είδους στε­ρε­ο­τυ­πι­κές αντι­λή­ψεις για την καλή/κακή, σωστή/λαν­θα­σμένη θηλυ­κό­τητα και σεξουα­λι­κό­τητα δια­πο­τί­ζουν και τα παιδιά μας. Φαντα­ζό­μα­στε πόσο πιο δύσκολο γίνεται αν βάλουμε στην εξίσωση και έναν δια­φο­ρε­τικό σεξουα­λικό προ­σα­να­το­λι­σμό.

Υπάρ­χουν στρε­βλώ­σεις στην αντί­ληψη νέων ατόμων γύρω από σεξ λόγω της εύκολης πρό­σβα­σης στην πορ­νο­γρα­φία; Εγώ είμαι από αυτούς που δεν αντι­με­τω­πί­ζουν την πορ­νο­γρα­φία ως κάτι στρεβλό. Ωστόσο, αυτή η αντί­ληψη περι­γρά­φει το μεγα­λύ­τερο κομμάτι της κοινής γνώμης για την πορ­νο­γρα­φία, ότι προωθεί στε­ρε­ο­τυ­πι­κές και μισο­γυ­νι­κές συμπε­ρι­φο­ρές, λαν­θα­σμένα πρότυπα γύρω από την επίδοση. Σε αυτά ακου­μπάει και ένας σκλη­ρο­πυ­ρη­νι­κός φεμι­νι­στι­κός λόγος που θεωρεί ότι η πορ­νο­γρα­φία αντι­κει­με­νο­ποιεί τις γυναί­κες. Από την άλλη σκοπιά, μέσα από έρευνες που γίνο­νται στα ίδια τα άτομα που κάνουν κατα­νά­λωση πορ­νο­γρα­φι­κού υλικού, τα νεαρά άτομα έχουν μεγα­λύ­τερο κριτικό πνεύμα από όσο τους απο­δί­δουμε, γνω­ρί­ζουν ότι όλα αυτά είναι μέρος μιας αφή­γη­σης την οποία πολλές φορές δεν απο­δέ­χο­νται ή ότι είναι θέαμα, ένας είδος (genre) που πουλάει συγκε­κρι­μένα προ­ϊ­ό­ντα. Υπάρχει και η μη mainstream πορ­νο­γρα­φία που αφορά πραγ­μα­τι­κούς ανθρώ­πους και πραγ­μα­τικά σώματα. Επίσης, η gay πορ­νο­γρα­φία -ειδικά σε κουλ­τού­ρες που δεν γίνεται ανοιχτά η συζή­τηση για το σεξ και κυρίως σε μη δυτικές κοινωνίες- γίνεται πηγή ενη­μέ­ρω­σης.

Θα μπο­ρούσε άρα η πορ­νο­γρα­φία να εντα­χθεί στην σεξουα­λική εκπαί­δευση, δεδο­μέ­νου ότι έχει, όπως λέτε και ενη­με­ρω­τικό αντί­κτυπο; Βεβαίως θα μπο­ρούσε, δεδο­μέ­νου ότι έχει αλλάξει η κουλ­τούρα του θεά­μα­τος και έχουν απε­νο­χο­ποι­η­θεί και ενσω­μα­τω­θεί συμ­βά­σεις απει­κό­νι­σης του σεξ μέσα στην καθη­με­ρινή τηλε­ο­πτική παρα­γωγή. Εδώ πάλι οι Αυστρα­λοί είναι μπροστά και συζη­τάνε πως μέσα από τα mainstream media και το δημο­φι­λές περιε­χό­μενο μπορείς να μιλή­σεις για το safe sex. Σε πολλές σειρές ή ταινίες πλέον υπάρχει είτε απει­κό­νιση είτε σαφέ­στατο υπον­νού­μενο ή πλάκα γύρω από μία σεξουα­λική πρα­κτική. Μπορείς να χρη­σι­μο­ποι­ή­σεις αυτό για να ξεκι­νή­σεις μία κου­βέ­ντα κριτική, ειλι­κρινή, χωρίς ταμπού γύρω από θέματα σεξουα­λι­κό­τη­τας είτε έχουν να κάνουν με τον σεξουα­λικό προ­σα­να­το­λι­σμό, είτε με το ίδιο μας το σώμα. Έτσι μπορείς να απο­δο­μή­σεις στε­ρε­ό­τυπα , προ­κα­τα­λή­ψεις και ταμπού, θέτο­ντας πάντα όλα αυτά σε μία βάση αμοι­βαίας συγκα­τά­θε­σης, ειλι­κρί­νειας, αξιο­πρέ­πειας και σεβα­σμού του εαυτού μας και του άλλου. Η έννοια της προ­στα­σίας της ιδιω­τι­κό­τη­τας, των ορίων, της συναί­νε­σης, του σεβα­σμού και της αξιο­πρέ­πειας του άλλου ακόμα και όταν έχει τελειώ­σει μία σχέση είναι πολύ σημα­ντικά.

Ποιος θα μπο­ρούσε να κάνει αυτό το ειλι­κρι­νές μάθημα; Ακόμα και αν υπάρχει ο πεφω­τι­σμέ­νος παι­δα­γω­γός που θα μπο­ρέ­σει να συζη­τή­σει όλα αυτά, θα πέσει πάνω σε γονείς που θα πουν «είναι δυνατόν να συζη­τάτε τέτοια πράγ­ματα με το παιδί μου; Αυτά είναι ανήθικα. Αυτά δεν τα θέλει ο Θεός. Αυτά είναι ανω­μα­λίες». Ποιος θα θίξει εύκολα και ανοιχτά ότι είναι το ίδιο θεμιτή η ετε­ρο­κα­νο­νι­στική σεξουα­λι­κό­τητα με την ομο­φυ­λό­φιλη σεξουα­λι­κό­τητα; Είναι λίγοι αυτοί που μπορούν να το ακού­σουν. Δεν ξέρω κατά πόσο είμαστε έτοιμοι να προ­χω­ρή­σουμε πέρα από την ανα­το­μία, το προ­φυ­λα­κτικό και τα ΣΜΝ στην σεξουα­λική εκπαί­δευση. Δεν είμαστε βέβαια και σαν την Αμερική που μεγάλο κομμάτι της κοι­νω­νίας και της εκπαί­δευ­σης υπο­στη­ρί­ζει πως η καλύ­τερη στάση απέ­να­ντι στο σεξ είναι «just say no» και να φυλά­ξεις τον εαυτό σου για τον γάμο. Εμείς, ακόμη κι αν έχουμε αμφι­ση­μία μεταξύ Ανα­το­λής και Δύσης τα έχουμε ξεπε­ρά­σει αυτά αλλά συνε­χί­ζουμε να αντι­με­τω­πί­ζουμε αυτή την συζή­τηση περισ­σό­τερο ιατρικά. Η ασφά­λεια στο σεξ συμπε­ρι­λαμ­βά­νει και την συναι­σθη­μα­τική κατά­σταση εκτός από την σωμα­τική. Έστω ότι μάθεις να χρη­σι­μο­ποιείς προ­φυ­λα­κτικό, ποιος θα σε προ­στα­τεύ­σει από μία κακο­ποι­η­τική σχέση, από το να κάνεις πράγ­ματα που δεν θέλεις ή να αισθά­νε­σαι άσχημα με τον εαυτό σου; Πόσο πιο σημα­ντικό είναι να ξέρεις πότε να φύγεις από μία σχέση από το να φοβάσαι το σεξ per se; Στην Αυστρα­λία, η ίδια η κυβέρ­νηση ανέθεσε σε μελε­τη­τές να κάνουν έρευνα σε συντρό­φους ηλικίας 17-19, για να γίνουν κατα­νοη­τές οι ανάγκες και οι αρε­σκείες τους. Για να φτάσεις στο σημείο να γίνο­νται κρατικά τέτοιες έρευνες πρέπει να φτάσεις και στο σημείο που η κοι­νω­νία μιλάει ανοιχτά για το σεξ και δίνει το δικαί­ωμα στα νέα άτομα να κάνουν σεξ χωρίς να τα κατα­δι­κά­ζει.

Πηγή: news247.gr