Ποιος ο ρόλος του σιδήρου στην υγεία μας; Γράφει η Eλένη Mεντή

Ο σίδηρος είναι από τα βασι­κό­τερα ιχνο­στοι­χεία για όλους τους ζωντα­νούς οργα­νι­σμούς. Είναι απα­ραί­τη­τος για πολ­λα­πλές μετα­βο­λι­κές διερ­γα­σίες, όπως είναι η μετα­φορά του οξυ­γό­νου, η σύνθεση DNA και η μετα­φορά ηλε­κτρο­νίων.

Υπάρ­χουν δύο μορφές σιδήρου, ο αιμικός σίδηρος που μπο­ρούμε να τον βρούμε σε τροφές του ζωικού βασι­λείου και ο μη αιμικός που τον βρί­σκουμε σε τροφές του φυτικού βασι­λείου.

Το σώμα μας χρειά­ζε­ται σίδηρο για την παρα­γωγή αιμο­σφαι­ρί­νης, είναι η πρω­τεινη που δίνει χρώμα στα ερυθρά αιμο­σφαί­ρια, το οποίο μετα­φέ­ρει οξυγόνο μέσω του αίματος σε όλα τα κύτταρα. Ένα συχνό πρό­βλημα που εμφα­νί­ζε­ται όταν δεν έχουμε αρκετό σίδηρο, δηλαδή τα ερυθρά αιμο­σφαί­ρια γίνο­νται μικρά και ωχρά, είναι η αναιμία. Μια κατά­σταση όπου δεν μπορούν να μετα­φέ­ρουν αρκετό οξυγόνο στα όργανα και τους μυς του σώματός μας.

Ένας μεγάλος αριθμός ενζύμων απαιτεί σίδηρο ως συμπα­ρά­γο­ντα για τις λει­τουρ­γίες τους. Μεταξύ των πιο σημα­ντι­κών από αυτά είναι τα ένζυμα που εμπλέ­κο­νται στην οξει­δω­τική φωσφο­ρυ­λί­ωση, η μετα­βο­λική οδός που μετα­τρέ­πει τα θρε­πτικά συστα­τικά σε ενέρ­γεια.

Αλλά ας δούμε και κάποιες άλλες ιδιό­τη­τές του:

• Χρη­σι­μο­ποιεί­ται για την παρα­γωγή αιμο­σφαι­ρί­νης και ορι­σμέ­νων ενζύμων που είναι απα­ραί­τητα για ένα υγιές σώμα.

• Bοηθά στη μετα­φορά οξυ­γό­νου στο αίμα σε διάφορα μέρη του σώματος όπως από τους πνεύ­μο­νες στους ιστούς.

• Δρα ως κατα­λύ­της για πολλές μετα­βο­λι­κές δράσεις που είναι θεμε­λιώ­δεις για την ανά­πτυξη των κυτ­τά­ρων, έχοντας ρόλο στο μετα­βο­λι­σμό ως συστα­τικό ορι­σμέ­νων πρω­τεϊ­νών και ενζύμων.

• Είναι σημα­ντι­κός για το ανο­σο­ποι­η­τικό σύστημα και την καλή λει­τουρ­γία του ήπατος.

• Έχει ρόλο στην προ­στα­σία του σώματος από τις ελεύ­θε­ρες ρίζες και στην μείωση της κόπωσης.

⦁ Είναι απα­ραί­τη­τος και στην εγκυ­μο­σύνη;

Κατά τη διάρ­κεια της εγκυ­μο­σύ­νης, εμφα­νί­ζο­νται μεγάλες δια­φο­ρές στο σώμα μιας γυναί­κας που περι­λαμ­βά­νουν ορμο­νι­κές και μετα­βο­λι­κές αλλαγές με όλες τις επι­πτώ­σεις τους στα όργανα και τα συστή­ματα του σώματος. Μια από τις κύριες ανάγκες που αυξά­νο­νται αυτήν την περίοδο της γυναί­κας είναι η ζήτηση για σίδηρο, το οποίο όπως ανα­φέ­ραμε είναι το συστα­τικό της αιμο­σφαι­ρί­νης, της πρω­τε­ΐ­νης των ερυθρών αιμο­σφαι­ρίων.

Ο σίδηρος παρέχει στη μητέρα και το μωρό ζωτικό οξυγόνο. Όπου ένα μεγάλο μέρος του σιδήρου είναι υπεύ­θυνο για την παροχή οξυ­γό­νου στο αίμα από τους πνεύ­μο­νες και όλα τα όργανα, ειδικά τον εγκέ­φαλο.

Αυτή η αύξηση αφορά όχι μόνο τις ανάγκες της μητέρας αλλά και του ανα­πτυσ­σό­με­νου μωρό και του πλα­κού­ντα, ειδικά στο δεύτερο και τρίτο τρίμηνο της εγκυ­μο­σύ­νης, τα στάδια που το μωρό μεγα­λώ­νει πολύ γρήγορα. Ο όγκος του αίματος στο σώμα αυξά­νε­ται για να καλύ­ψετε τις ανάγκες της μητέρας και του μωρού. Αυτό όμως μειώνει τη συγκέ­ντρωση της αιμο­σφαι­ρί­νης στο αίμα. Το σώμα χρειά­ζε­ται σίδηρο και άλλες βιτα­μί­νες για να αυξήσει την παρα­γωγή νέων ερυθρών αιμο­σφαι­ρίων. Το μειω­μένο επίπεδο αυτών των στοι­χείων στις απο­θή­κες του σώματος επι­βρα­δύ­νει την παρα­γωγή ερυθρών αιμο­σφαι­ρίων και κατά συνέ­πεια καθιστά δύσκολη την επαρκή οξυ­γό­νωση.

Αυτό το πρό­βλημα γίνεται πιο έντονο εάν η εγκυ­μο­σύνη συνο­δεύ­ε­ται από συμ­πτώ­ματα όπως είναι ο εμετός, ή εάν η εγκυ­μο­σύνη είναι με δυο ή περισ­σό­τερα μωρά κτλ.

⦁ Τι ισχύει για τα παιδιά και τα βρέφη;

Τα μωρά γεν­νιού­νται με ένα απόθεμα σιδήρου, το οποίο προ­έρ­χε­ται από το αίμα της μητέρας τους ενώ βρί­σκο­νταν στη μήτρα. Ο σίδηρος είναι ένα απα­ραί­τητο θρε­πτικό συστα­τικό για τη φυσιο­λο­γική των μωρών.

Η έλλειψη του σχε­τί­ζε­ται με δυσμε­νείς επι­πτώ­σεις στη νευ­ρο­λο­γική και ψυχο­κι­νη­τική ανά­πτυξη. Η βρεφική περί­ο­δος είναι ένα κρίσιμο παρά­θυρο για την ανά­πτυξη του εγκε­φά­λου και συνεπώς οι ελλεί­ψεις τέτοιων μικρο­θρε­πτι­κών συστα­τι­κών κατά τη διάρ­κεια αυτής της περιό­δου μπορεί να έχουν ανε­πι­θύ­μη­τες επι­δρά­σεις.

Τα χαμηλά επίπεδα σιδήρου μπορεί να οδη­γή­σουν τα παιδιά σε προ­βλή­ματα συγκέ­ντρω­σης, μικρό­τερο χρονικό διά­στημα προ­σο­χής και κακή ακα­δη­μαϊκή απόδοση. Μπορεί επίσης να τους κάνει να αισθά­νε­στε κου­ρα­σμέ­νοι και αδύ­να­μοι κατά την διάρ­κεια των ημερών.

Είναι σημα­ντικό λοιπόν να θυμό­μα­στε πως η ανί­χνευση και θερα­πεία της έλλει­ψης σιδήρου στο σώμα σημαί­νει ανα­κού­φιση και εξά­λειψη των συμ­πτω­μά­των που προ­έρ­χο­νται από την ανε­πάρ­κεια του. Η σωστή θερα­πεία κάνει τους ανθρώ­πους, οποιασ­δή­ποτε ηλικίας, να αισθά­νο­νται πιο υγιείς και πιο δυνατοί για να αντι­με­τω­πί­σουν τις καθη­με­ρι­νές υπο­χρε­ώ­σεις.

Ελένη Μεντή

Φοι­τή­τρια Ιατρι­κής