«Η Τριτοβάθμια Εκπαίδευση δεν λαμβάνει υπόψη τις σύγχρονες καταιγιστικές εξελίξεις στην παγκόσμια οικονομία»

Κύριε Στρα­τη­γάκη, στο θέμα των Πανελ­λη­νίων Εξε­τά­σεων, δια­χρο­νικά εμφα­νί­ζε­ται το εξής φαι­νό­μενο: Κάθε υπουρ­γός και μία μεταρ­ρύθ­μιση. Πού κατά τη γνώμη σας οφεί­λε­ται αυτό και που έγκει­ται η δυσκο­λία ώστε να καθιε­ρω­θεί και να εφαρ­μο­στεί ένα σταθερό σύστημα που δεν θα απο­συ­ντο­νί­ζει κάθε φορά τους υπο­ψή­φιους μαθητές, δεδο­μέ­νου ότι ο θεσμός των Πανελ­λη­νίων είναι ένας αξιο­κρα­τι­κός και αδιά­βλη­τος θεσμός;

Δυστυ­χώς οι πολι­τι­κές δυνά­μεις του τόπου μας, που άσκησαν εξουσία τα τελευ­ταία 40 χρόνια δεν μπορούν να συνεν­νοη­θούν σε κανένα θέμα, ούτε στις Πανελ­λα­δι­κές Εξε­τά­σεις. Αυτό έχει ως συνέ­πεια να αλλά­ζουν οι Πανελ­λα­δι­κές Εξε­τά­σεις και όλο ίδιες να μένουν. Γιατί πράγ­ματι είναι αξιο­κρα­τι­κός και αδιά­βλη­τος θεσμός, αλλά δεν είναι δίκαιος. Στα Παι­δα­γω­γικά τμήματα για παρά­δειγμα εισά­γο­νται υπο­ψή­φιοι που έχουν εξε­τα­στεί σε τελείως δια­φο­ρε­τικά μαθή­ματα.

Άλλος σε Αρχαία Ελλη­νικά Ιστορία και Κοι­νω­νιο­λο­γία και άλλος σε Μαθη­μα­τικά, Φυσική και Χημεία. Πώς συγκρί­νο­νται αυτοί οι υπο­ψή­φιοι ως προς τα μόρια που συγκε­ντρώ­νουν; Μία βασική αρχή λέει ότι δεν μπο­ρούμε να συγκρί­νουμε ανόμοια πράγ­ματα. Και όμως δεν συμ­βαί­νει μόνο στα Παι­δα­γω­γικά αυτό, αλλά στο 34% των τμη­μά­των των ΑΕΙ.

Η Υπουρ­γός Παι­δείας προ­βαί­νει σε αλλαγές στις πανελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις εστιά­ζο­ντας στη θεσμο­θέ­τηση ελά­χι­στης βάσης εισα­γω­γής σε κάθε πανε­πι­στη­μιακό τμήμα. Επειδή τα τελευ­ταία χρόνια έχει παρα­τη­ρη­θεί η εισα­γωγή υπο­ψη­φίων σε τμήματα με πολύ χαμηλές επι­δό­σεις -ακόμη και με λευκή κόλλα- πώς εκτι­μάτε το μέτρο αυτό;

Η αλήθεια είναι ότι εισά­γο­νται στα Πανε­πι­στή­μιά μας πάρα πολλοί φοι­τη­τές που δεν έχουν τη δυνα­τό­τητα να σπου­δά­σουν, γιατί έχουν βασικό έλλειμα γνώσεων, αλλά και τα Πανε­πι­στή­μιά μας δεν έχουν τη δυνα­τό­τητα να εκπαι­δεύ­σουν σωστά τόσο μεγάλο αριθμό φοι­τη­τών, με απο­τέ­λε­σμα τις συνέ­πειες να τις υφί­στα­νται όλοι οι φοι­τη­τές και όχι μόνο οι αδύ­να­τοι που απλά εγκα­τα­λεί­πουν τις σπουδές τους κάποια στιγμή.

Το μέτρο της εισα­γω­γής ελά­χι­στου ορίου εισα­γω­γής, όμως, είναι πολύ­πλοκο και δεν έχει νόημα. Η μείωση του αριθμού των εισα­κτέων θα έφερνε το ίδιο απο­τέ­λε­σμα χωρίς να προ­σθέ­τει την πολυ­πλο­κό­τητα κάθε τμήμα να ορίζει το όριο εισα­γω­γής και οι υπο­ψή­φιοι να πρέπει να κοι­τά­ζουν αν “πιάνουν” αυτό το όριο.

Υπάρχει, όμως, και ένα άλλο θέμα. Να μοι­ρα­στεί ανα­λο­γικά ο αριθμός των εισα­κτέων, που θα είναι λιγό­τε­ροι, ώστε να μην κλεί­σουν τα τμήματα χαμηλής ζήτησης, που έχουν χαμηλή ζήτηση απλά γιατί είναι απο­μα­κρυ­σμένα από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Νομίζω ότι η βάση που εισάγει το Υπουρ­γείο Παι­δείας θα έχει ως συνέ­πεια να ερη­μώ­σουν και, τελικά, να κλεί­σουν δεκάδες τμήματα. Πιστεύω ότι αυτός είναι ο τελικός στόχος.

Πολ­λά­κις μέσα από την αρθρο­γρα­φία σας ανα­φέ­ρε­στε στο αντι­φα­τικό φαι­νό­μενο, ότι ενώ οι μαθητές στην Ελλάδα εμφα­νί­ζουν υψη­λό­τα­τες βαθ­μο­λο­γίες κατά τα σχολικά χρόνια ωστόσο τα απο­τε­λέ­σματα στις πανελ­λή­νιες εξε­τά­σεις είναι απο­γοη­τευ­τικά. Πού κατά τη γνώμη σας οφεί­λε­ται αυτό;

Το γεγονός αυτό οφεί­λε­ται στο ό,τι οι βαθ­μο­λο­γίες του σχο­λείου δεν αντι­κα­το­πτρί­ζουν το επίπεδο των γνώσεων των μαθητών.

Στη βαθ­μο­λό­γηση του σχο­λείου μετρούν και άλλοι παρά­γο­ντες όπως είναι η προ­σπά­θεια που κατα­βάλ­λει ο μαθητής, η συμ­με­τοχή του στο μάθημα και άλλα. Η αλήθεια είναι ότι και πολλοί γονείς πιέζουν τους εκπαι­δευ­τι­κούς για υψηλές βαθ­μο­λο­γίες με απο­τέ­λε­σμα σήμερα ένας μαθητής με μέσο όρο 16 να θεω­ρεί­ται μέτριος ενώ πριν 30 χρόνια θεω­ρείτο καλός μαθητής.

Οι Πανελ­λα­δι­κές Εξε­τά­σεις από την άλλη είναι ένας δια­γω­νι­σμός συμπλή­ρω­σης θέσεων και όχι εξε­τά­σεις πιστο­ποί­η­σης γνώσεων. Αυτό σημαί­νει ότι οι θεμα­το­δό­τες επι­λέ­γουν θέματα που θα εξα­σφα­λί­σουν την ομαλή κατα­νομή των υπο­ψη­φίων στη βαθ­μο­λο­γική κλίμακα, με απο­τέ­λε­σμα, τα τελευ­ταία ιδίως χρόνια, τα θέματα να είναι εξαι­ρε­τικά δύσκολα. Έτσι έχουμε πολύ μεγάλα ποσοστά χαμηλών επι­δό­σεων.

Με αφορμή την παρα­πάνω ερώτηση επι­χει­ρή­στε να κάνετε μια σύγκριση ανάμεσα στους Έλληνες μαθητές με συνο­μή­λι­κους τους από σχολεία της Ευρώπης.

Τη σύγκριση την κάνει το πρό­γραμμα PISA του ΟΟΣΑ, που μας δείχνει ότι οι μαθητές της Α Λυκείου (η ηλικία που γίνεται η αξιο­λό­γηση) είναι σε πολύ χαμηλό επίπεδο.Συγκε­κρι­μένα το 20% των μαθητών δεν μπορεί να χει­ρι­στεί βασικές έννοιες και στα Μαθη­μα­τικά και στις Φυσικές Επι­στή­μες και έχει πολύ μεγάλα προ­βλή­ματα στην κατα­νό­ηση κει­μέ­νου. Δηλαδή ένας στους πέντε μαθητές είναι λει­τουρ­γικά αναλ­φά­βη­τος.

Το πρό­βλημα ξεκινά από πολύ νωρίς για να εισπράτ­τουμε αυτά τα απο­τε­λέ­σματα στην Α Λυκείου. Και μετά είναι αργά. Μαθητές που στε­ρού­νται στοι­χειώ­δεις γνώσεις πολύ δύσκολα κατα­φέρ­νουν να καλύ­ψουν στο Λύκειο όλα αυτά τα κενά που έχουν ήδη συσ­σω­ρευ­τεί σε 9 χρόνια στο σχολείο.

Παράλ­ληλα στις προ­τά­σεις που κατα­θέ­τει η Υπουρ­γός προ­βλέ­πε­ται και η διπλή κατά­θεση μηχα­νο­γρα­φι­κού δελτίου. Πώς σχο­λιά­ζετε την απόφαση αυτή;

Το διπλό μηχα­νο­γρα­φικό είναι λάθος όχι γιατί κάνει πιο πολύ­πλοκη τη δια­δι­κα­σία του μηχα­νο­γρα­φι­κού, αλλά γιατί θέτει τεχνι­κής φύσεως διλήμ­ματα στους υπο­ψη­φί­ους που είναι ανόητα. Ένας υπο­ψή­φιος που συγκε­ντρώ­νει 8.000 μόρια και επι­θυ­μεί την εισα­γωγή του στα Παι­δα­γω­γικά ή στη Φιλο­λο­γία θα αντι­με­τω­πί­σει το εξής δίλημμα: Να δηλώσει τα Παι­δα­γω­γικά, που έχουν χαμη­λό­τερη βάση περί τα 11.000 μόρια, ή να δηλώσει τις φιλο­λο­γίες, που έχουν χαμη­λό­τερη βάση τα 7.700 μόρια και μπορεί να πετύχει από το πρώτο μηχα­νο­γρα­φικό; Γιατί στο δεύτερο μηχα­νο­γρα­φικό θα υπάρ­χουν μόνο οι θέσεις που έμειναν κενές και ποιος ξέρει αν θα έχει την ευκαι­ρία να πετύχει σε κάποιο τμήμα Φιλο­λο­γίας στο δεύτερο μηχα­νο­γρα­φικό. Διλήμ­ματα που δεν έχουν κανένα νόημα.

Το γεγονός ότι οι αλλαγές αυτές διε­νερ­γού­νται εν μέσω παν­δη­μίας και με τα σχολεία κλειστά θεω­ρείτε ότι θα απο­συ­ντο­νί­σουν τους μαθητές της Γ Λυκείου που ήδη βιώνουν μια δύσκολη κατά­σταση;

Οι μαθητές που φοιτούν φέτος στη Γ Λυκείου έχουν πολύ μεγάλα προ­βλή­ματα καθώς στη διάρ­κεια της Β Λυκείου το 1/3 της χρονιάς έκαναν τηλεκ­παί­δευση που μας έπιασε όλους απρο­ε­τοί­μα­στους και τώρα στη Γ Λυκείου δεν γνω­ρί­ζουμε για πόσο ακόμη θα μαθαί­νουν μέσω τηλεκ­παί­δευ­σης. Όλοι συμ­φω­νούν ότι η τηλεκ­παί­δευση είναι πολύ πιο κου­ρα­στική για όλους μαθητές και εκπαι­δευ­τι­κούς.

Πέρα από την επι­πλέον κούραση που απαιτεί η προ­ε­τοι­μα­σία τους υπάρχει και η ψυχο­λο­γία τους που είναι στα χει­ρό­τερά της εξαι­τίας του εγκλει­σμού. Ο έφηβος θέλει να γνω­ρί­σει τον κόσμο και αυτό μπορεί να το κάνει μόνο έξω από το σπίτι. Δεν αντέχει, λοιπόν, τον εγκλει­σμό που του φαί­νε­ται πολύ βαρύ­τε­ρος από ότι σε εμάς τους μεγα­λύ­τε­ρους.

Η παν­δη­μία που πλήττει τον πλανήτη έχει επι­φέ­ρει ανα­τρε­πτι­κές αλλαγές και στα θέματα της εκπαί­δευ­σης. Η ψηφιακή εκπαί­δευση έχει ήδη γίνει τρόπος ζωής των μαθητών. Αυτό θα επη­ρε­ά­σει την απόδοση των υπο­ψη­φίων;

Φυσικά και θα επη­ρε­ά­σει την απόδοση των υπο­ψη­φίων. Το είδαμε και στις Πανελ­λα­δι­κές Εξε­τά­σεις του 2020. Οι καλοί μαθητές βρήκαν περισ­σό­τερο χρόνο και διά­βα­σαν περισ­σό­τερο. Οι πιο αδύ­να­τοι μαθητές απο­συ­ντο­νί­στη­καν και η απόδοσή τους μειώ­θηκε. Αυτό απο­τυ­πώ­θηκε και στις βαθ­μο­λο­γίες των Πανελ­λα­δι­κών όπου είδαμε στα Αρχαία Ελλη­νικά, για παρά­δειγμα, περισ­σό­τε­ρους υπο­ψη­φί­ους με βαθμούς πάνω από 18 και περισ­σό­τε­ρους με βαθμούς κάτω από το 10.

Ένα μεγάλο και δια­χρο­νικό πρό­βλημα που κατα­γρά­φε­ται στην Ελλάδα, είναι η έλλειψη σοβαρού επαγ­γελ­μα­τι­κού προ­σα­να­το­λι­σμού στο σχολείο. Πόσο σημα­ντικό θεω­ρείτε ότι είναι αυτό και τι θα συμ­βου­λεύ­ατε τους νέους ανα­φο­ρικά με τις σπουδές τους;

Ο επαγ­γελ­μα­τι­κός προ­σα­να­το­λι­σμός είναι πολύ σοβαρή υπόθεση. Η ταχύ­τητα των αλλαγών στην παγκό­σμια οικο­νο­μία αλλάζει ταχύ­τατα τα επαγ­γέλ­ματα. Νέα επαγ­γέλ­ματα δημιουρ­γού­νται και άλλα εξα­φα­νί­ζο­νται. Αλλάζει, επο­μέ­νως, και ο επαγ­γελ­μα­τι­κός προ­σα­να­το­λι­σμός, γιατί οι σημε­ρι­νοί νέοι θα χρεια­στεί να αλλά­ξουν αρκετές φορές αντι­κεί­μενο εργα­σίας στην επαγ­γελ­μα­τική τους ζωή. Δεν ισχύει αυτό που γνω­ρί­ζαμε παλιά ένας νέος να επι­λέ­γει ένα επάγ­γελμα που ακο­λου­θεί σε όλη του τη στα­διο­δρο­μία. Τα πράγ­ματα έχουν γίνει πολύ πιο πολύ­πλοκα. Αυτό που θα συμ­βού­λευα τους νέους μας είναι να ακο­λου­θή­σουν το δρόμο της καρδιάς τους και να επι­λέ­ξουν τις σπουδές που θέλουν, ώστε να γίνουν καλοί φοι­τη­τές και αργό­τερα καλοί επαγ­γελ­μα­τίες. Να μην επι­λέ­ξουν με κρι­τή­ριο τις επαγ­γελ­μα­τι­κές προ­ο­πτι­κές, βάζο­ντας σε δεύτερη μοίρα τα θέλω τους, γιατί θα γίνουν κακοί επαγ­γελ­μα­τίες και, συνεπώς, θα μείνουν άνεργοι ακόμη και το πιο περι­ζή­τητο πτυχίο και αν έχουν.

Σύμφωνα με έρευνες ενώ υπάρχει επάρ­κεια υπο­ψη­φίων με τυπικά προ­σό­ντα οι εται­ρείες δυσκο­λεύ­ο­νται στην πρό­σληψη εξει­δι­κευ­μέ­νου και ικανού προ­σω­πι­κού κυρίως δε σε θέσεις ευθύνης. Αυτό οφεί­λε­ται σε έλλειψη δεξιο­τή­των ή και σε κάτι άλλο;

Σίγουρα οφεί­λε­ται σε έλλειψη δεξιο­τή­των, αλλά και στο σχε­δια­σμό της τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης, που δε λαμ­βά­νει υπόψη της τις σύγ­χρο­νες καται­γι­στι­κές εξε­λί­ξεις στην παγκό­σμια οικο­νο­μία. Δεν λέμε να παρά­γουμε επι­στή­μο­νες όπως τους θέλει η αγορά εργα­σίας, που είναι το ένα άκρο, γιατί αυτό θα τους δημιουρ­γούσε πρό­βλημα στην προ­σαρ­μογή τους στις μελ­λο­ντι­κές απαι­τή­σεις των καιρών, αλλά εμείς βρι­σκό­μα­στε στο άλλο άκρο. Δεν μας ενδια­φέ­ρει καθόλου αν θα μπορούν να βρουν εργασία οι από­φοι­τοι των Πανε­πι­στη­μίων μας. Το 2020 εισή­χθη­σαν 907 φοι­τη­τές στα τμήματα Θεο­λο­γίας. Είναι αδύνατο να βρουν εργασία 600 επι­πλέον θεο­λό­γοι το χρόνο κάθε χρόνο. Το απο­τέ­λε­σμα είναι η λεγό­μενη ετε­ρο­α­πα­σχό­ληση. Δηλαδή άλλο σπου­δά­ζεις και σε άλλο αντι­κεί­μενο εργά­ζε­σαι. Και το ερώτημα είναι πώς θα εκπαι­δευ­τεί ο θεο­λό­γος μας σε ένα άλλο αντι­κεί­μενο. Θα πρέπει να το κάνει μόνος του είτε δίνο­ντας κατα­τα­κτή­ριες εξε­τά­σεις, είτε επι­λέ­γο­ντας ένα μετα­πτυ­χιακό, είτε πηγαί­νο­ντας σε ένα κολέγιο. Φυσικά δεν λέμε να κλεί­σουν οι σχολές Θεο­λο­γίας, αλλά πρέπει να κοι­τά­ζουμε λίγο και το μέλλον όταν ιδρύ­ουμε νέα τμήματα. Από τα 133 νέα τμήματα που ιδρύ­θη­καν το 2019, με την ανω­τα­το­ποί­ηση των ΤΕΙ, τα 28 ήταν εντελώς νέα. Σε αυτά δεν υπήρχε ούτε ένα τμήμα πλη­ρο­φο­ρι­κής, όταν οι από­φοι­τοι των σχολών πλη­ρο­φο­ρι­κής απο­τε­λούν το 3% των απο­φοί­των των ΑΕΙ. Στις χώρες που προ­σπα­θούν να μπουν στον κόσμο της τεχνο­λο­γίας το ποσοστό είναι διπλά­σιο.

Εμείς δεί­χνουμε να μην ενδια­φε­ρό­μα­στε να ακο­λου­θή­σουμε την παγκό­σμια τάση στην ανά­πτυξη της τεχνο­λο­γίας. Έχουμε όραμα και στρα­τη­γική για την ανά­πτυ­ξης της πατρί­δας μας; Μάλλον όχι. Είδαμε με την κρίση του κορο­νοϊού ότι ο του­ρι­σμός είναι πολύ ευά­λω­τος για να στη­ρι­χθεί μία ολό­κληρη χώρα πάνω του. Πρέπει να ξέρουμε που θέλουμε να πάμε για να εκπαι­δεύ­σουμε το κατάλ­ληλο ανθρώ­πινο δυνα­μικό. Αν δεν ξέρουμε που θέλουμε να πάμε απλά πελα­γο­δρο­μούμε, όπως κάνουμε τόσα χρόνια τώρα.