Ερευνα διαΝΕΟσις: Με φόβο «ασφυξία» και κατάθλιψη βίωσαν οι Ελληνες την πανδημία

Μία ενδια­φέ­ρουσα σκια­γρά­φηση των κυρί­αρ­χων συναι­σθη­μά­των των Ελλήνων κατά τη διάρ­κεια της κρίσης της παν­δη­μίας του κορω­νοϊού εμφα­νί­ζουν τα στοι­χεία από τη λει­τουρ­γία της πεντα­ψή­φιας Τηλε­φω­νι­κής Γραμμής Ψυχο­κοι­νω­νι­κής Υπο­στή­ρι­ξης 10306, τα οποία παρου­σιά­ζει η καθη­γή­τρια της Α’ Ψυχια­τρι­κής Κλι­νι­κής του ΕΚΠΑ Μαρίνα Οικονόμου-Λαλιώτη για λογα­ρια­σμό της διαΝΕΟσις.

Τα στοι­χεία της έρευνας προ­κύ­πτουν από τις κλήσεις πολιτών στην πεντα­ψή­φια Γραμμή Ψυχο­κοι­νω­νι­κής Υπο­στή­ρι­ξης 10306, την ανοιχτή γραμμή επι­κοι­νω­νίας που παρέχει ανώνυμα και εμπι­στευ­τικά ενη­μέ­ρωση για τις ψυχο­κοι­νω­νι­κές συνέ­πειες της COVID-19 και ψυχια­τρική, ψυχο­λο­γική και κοι­νω­νική υπο­στή­ριξη, η οποία τέθηκε σε λει­τουρ­γία το Σάββατο 4 Απρι­λίου 2020 και λει­τουρ­γεί μέχρι σήμερα. Ανα­φο­ρικά με το διά­στημα πριν τον Απρίλιο, στοι­χεία αντλή­θη­καν από την αντί­στοιχη γραμμή που θέσπισε η Α’ Ψυχια­τρική Κλινική του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών αμέσως μετά τις 10 Μαρτίου, με τη δια­δι­κα­σία του επεί­γο­ντος και σε συνερ­γα­σία με τις Πρυ­τα­νι­κές Αρχές του ΕΚΠΑ.

Όπως ανα­φέ­ρει το σχετικό άρθρο της διαΝΕΟσις, «κατά τη διάρ­κεια της κλήσης ή και μετά την ολο­κλή­ρωσή της, οι επαγ­γελ­μα­τίες ψυχικής υγείας που δια­χει­ρί­ζο­νταν την κλήση συμπλή­ρω­ναν τα στοι­χεία της φόρμας κατα­γρα­φής, η οποία περιε­λάμ­βανε ερω­τή­σεις ανα­φο­ρικά με τα κοινωνικο-δημογραφικά χαρα­κτη­ρι­στικά του καλού­ντος, την έκθεση στα ΜΜΕ, τη συμ­πτω­μα­το­λο­γία άγχους και κατά­θλι­ψης (κλί­μα­κες ανί­χνευ­σης του Γκόλντ­μπεργκ), τα συναι­σθή­ματα που βίωναν τις τελευ­ταίες 2 εβδο­μά­δες και το είδος της παρέμ­βα­σης που παρεί­χαν». Στη συνέ­χεια, οι επαγ­γελ­μα­τίες ψυχικής υγείας που απα­ντού­σαν στις κλήσεις, συμπλή­ρω­ναν και το βασικό αίτημα του καλού­ντους περι­φρα­στικά. Από το σύνολο των 6.424 ολο­κλη­ρω­μέ­νων ερω­τη­μα­το­λο­γίων, πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε τυχαία επιλογή 1.606 ερω­τη­μα­το­λο­γίων, στα οποία βασί­στη­καν και τα ερευ­νη­τικά συμπε­ρά­σματα.

Σύμφωνα με την έρευνα, έντονο ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζουν οι εξής παρά­με­τροι, που προ­έ­κυ­ψαν από την ανάλυση των ερω­τη­μα­το­λο­γίων:

– Ανα­φο­ρικά με τα κοινωνικο-δημογραφικά στοι­χεία, το 65,2% είναι γυναί­κες, το 41,1% έγγαμοι, το 42,1% έχει ολο­κλη­ρώ­σει προ­πτυ­χια­κές ή μετα­πτυ­χια­κές σπουδές και το 53% ανήκει στις οικο­νο­μικά ενεργές ομάδες.

– Η πλειο­ψη­φία των καλού­ντων (63%) δεν ανέφερε να πάσχει από κάποια ψυχική νόσο.

– Ο ένας στους δύο δεν είχε ποτέ απευ­θυν­θεί σε επαγ­γελ­μα­τία ψυχικής υγείας, ούτε τώρα ούτε στο παρελ­θόν.

– Ο φόβος είναι το κυρί­αρχο συναί­σθημα που οι καλού­ντες ανέ­φε­ραν ότι ένιωσαν σε μεγα­λύ­τερη συχνό­τητα (67,6% απά­ντη­σαν συνέ­χεια ή αρκετές φορές), με τη λύπη (58,2%), τον αιφ­νι­δια­σμό (43%) και τον θυμό (42,8%) να ακο­λου­θούν.

Πιο συγκε­κρι­μένα, ο φόβος ανα­φο­ρικά με τον κίνδυνο μόλυν­σης από τον ιό του ίδιου του καλού­ντα ή αγα­πη­μέ­νων του προ­σώ­πων, κυριαρ­χεί το πρώτο δεκα­πεν­θή­μερο λει­τουρ­γίας της Γραμμής, με το 90% των κλήσεων να αφορά στην COVID-19. Ωστόσο, το πρώτο αυτό διά­στημα είναι εξαι­ρε­τικά έντονο και το αίσθημα «πνιγ­μο­νής» που έφερε στους πολίτες ο υπο­χρε­ω­τι­κός εγκλει­σμός, με το 86% των κλήσεων να αφορά και τα περιο­ρι­στικά μέτρα και την καρα­ντίνα. Την ίδια περίοδο, τα άγχη για την οικο­νο­μία απα­σχο­λούν εμφανώς λιγό­τε­ρους πολίτες, με ένα 44,3% των κλήσεων να αφορά το ζήτημα των οικο­νο­μι­κών παρα­μέ­τρων της παν­δη­μίας.

Η πάροδος του χρόνου θα παίξει σημα­ντικό ρόλό στη μείωση του φόβου για την υγεία των ίδιων των καλού­ντων ή αυτή συγ­γε­νι­κών και φιλικών τους προ­σώ­πων, με τα αιτή­ματα που αφορούν στην COVID-19 να έχουν το χαμη­λό­τερο ποσοστό (54,6%) κατά το τελευ­ταίο δεκα­πεν­θή­μερο του Μαΐου.

Στον αντί­ποδα, η στα­διακή μείωση των κρου­σμά­των, η χρονική εγγύ­τητα με τη λήξη της καρα­ντί­νας και η έκθεση στις νέες κανο­νι­κό­τη­τες, θα ενι­σχύ­σει την ανα­σφά­λεια για τα οικο­νο­μικά ζητή­ματα, η οποία πλέον θα παρου­σιά­ζει πτωτική τάση κατά τις χρο­νι­κές στιγμές που η κυβέρ­νηση ανα­κοι­νώ­νει μέτρα στή­ρι­ξης της οικο­νο­μίας και των εργα­ζο­μέ­νων. «Τα χρονικά σημεία όπου δια­φαί­νε­ται μείωση των ποσο­στών που σχε­τί­ζο­νται με τις οικο­νο­μι­κές παρα­μέ­τρους της κρίσης, φαί­νε­ται να συμπί­πτουν με την περίοδο που η κυβέρ­νηση ανα­κοι­νώ­νει μέτρα στή­ρι­ξης, “ανα­κου­φί­ζο­ντας” του­λά­χι­στον πρό­σκαιρα, την αγχώδη αντί­δραση των πολιτών για εκείνο το διά­στημα», ανα­φέ­ρει χαρα­κτη­ρι­στικά το κείμενο της διαΝΕΟσις.

Όσον αφορά τα αιτή­ματα που αφορούν στην καρα­ντίνα και τα περιο­ρι­στικά μέτρα στην επαφή ή στην από­σταση, χαρα­κτη­ρι­στικό είναι το εύρημα ότι δια­τη­ρού­νται σε όλη τη χρονική περίοδο της παν­δη­μίας σε υψηλά επίπεδα (σχεδόν άνω του 80%), ακο­λου­θώ­ντας καθο­δική πορεία μόνο κατά το τελευ­ταίο δεκα­πεν­θή­μερο του Μαΐου, αλλά παρα­μέ­νο­ντας αισθητά υψη­λό­τερα από τα αντί­στοιχα του φόβου για τον ιό και την οικο­νο­μία.

Άγχος και κατά­θλιψη

Παρά τα υψηλά επίπεδα του άγχους κατά το πρώτο δεκα­πεν­θή­μερο της παν­δη­μίας (38.7%), η κατά­θλιψη είναι αυτή που μοιάζει να υπερ­τε­ρεί στο μεγα­λύ­τερο μέρος των καλού­ντων, καθώς μέσα από μία σειρά αυξο­μειώ­σεων καθ’ όλο το υπό εξέταση διά­στημα, το τελευ­ταίο δεκα­πεν­θή­μερο φτάνει στο 35,4%, παρου­σιά­ζο­ντας σημα­ντική αύξηση από το 21.8% του προη­γού­με­νου δεκα­πεν­θή­με­ρου, και υπερ­τε­ρώ­ντας κατά πολύ του άγχους σε αυτό το τελευ­ταίο διά­στημα της παν­δη­μίας (15.6%).

Για τα μεγα­λύ­τερα ποσοστά των αισθη­μά­των κατά­θλι­ψης έναντι αυτών του άγχους, η κ. Οικονομού-Λαλιώτη σημειώ­νει τα εξής:

«Καθώς οι μέρες περνούν και η εξά­πλωση του ιού ελέγ­χε­ται και αντι­με­τω­πί­ζε­ται απο­τε­λε­σμα­τικά, μειώ­νο­νται και τα άγχη νόσησης που προ­κύ­πτουν από αυτόν. Τα περιο­ρι­στικά μέτρα έχουν κατα­φέ­ρει πλέον να “εμπε­ριέ­ξουν” στη συλ­λο­γική συνεί­δηση την εξά­πλωση του ιού και της γενι­κό­τε­ρης απειλής που προ­κα­λεί η μετα­δο­τι­κό­τητά του.

Ωστόσο, το απο­τύ­πωμα της καρα­ντί­νας με τους συνε­πα­κό­λου­θους περιο­ρι­σμούς στην επι­κοι­νω­νία, τους νέους τρόπους φυσικής από­στα­σης, τη νέα “κουλ­τούρα” της ασώ­μα­της επαφής και το μειω­μένο αίσθημα ελευ­θε­ρίας στη μετα­κί­νηση ανα­δύ­ουν στα­διακά ένα “συλ­λο­γικό πένθος” απέ­να­ντι σε μια μεγάλη απώλεια: την απώλεια της παλιάς κανο­νι­κό­τη­τας στη συνύ­παρξη και τον απο­χω­ρι­σμό του ήδη γνώ­ρι­μου τρόπου ζωής. Καθώς υπο­χω­ρεί η παλίρ­ροια του πρώτου κύματος κατα­κλυ­σμιαίων συναι­σθη­μά­των, ξεσκε­πά­ζε­ται το τραυ­μα­τικό φορτίο που κου­βά­λησε μαζί της. Και βγαίνει στην επι­φά­νεια ένα σύμπλεγμα συμ­πτω­μά­των που είναι χαρα­κτη­ρι­στικά της κλι­νι­κής κατά­θλι­ψης.

Ταυ­τό­χρονα ξεσκε­πά­ζε­ται όμως και το σκληρό βίωμα της υπερ­δε­κα­ε­τούς οικο­νο­μι­κής κρίσης και επα­νε­νερ­γο­ποιού­νται οι διερ­γα­σίες της κατά­θλι­ψης, που ως νόσος ανα­δεί­χθηκε σε εθνική μάστιγα και απο­τυ­πώ­θηκε ως “εθνική κατά­θλιψη”, με τα ποσοστά της να εκτι­νάσ­σο­νται από 3,3% πριν από την κρίση (2008) στο 12,4% το 2013 σε επι­δη­μιο­λο­γι­κές έρευνες γενικού πλη­θυ­σμού.

Επο­μέ­νως, υπό αυτό το πρίσμα η παν­δη­μική κρίση της Covid-19 αποκτά ειδική βαρύ­τητα για το ατομικό και συλ­λο­γικό ψυχικό αφήγημα, ανα­μο­χλεύ­ο­ντας επώδυνα συναι­σθή­ματα και ψυχο­τραυ­μα­τι­κές μνήμες από το πρό­σφατο εθνικό παρελ­θόν».

Δείτε εδώ ανα­λυ­τικά την έρευνα