ΙΝΕ/ΓΣΕΕ: Λογαριασμοί, φόροι και χρέη «πνίγουν» τα νοικοκυριά

Σύμφωνα με το Ινστι­τούτο Εργα­σίας της ΓΣΕΕ, «με βάση τα νέα δεδο­μένα, που προ­κά­λεσε η πρω­το­φα­νής σε έκταση ανα­θε­ώ­ρηση των επι­δό­σεων του α’ εξα­μή­νου του 2019 από την ΕΛΣΤΑΤ (από 1,5% στο 2,1%, ετησίως), καθώς και η αντί­στοιχη μεγέ­θυνση κατά 2,3% το γ’ τρίμηνο του έτους, αρκεί το ΑΕΠ να αυξηθεί κατά 1,5% το δ’ τρίμηνο, προ­κει­μέ­νου να επι­τευ­χθεί ο επί­ση­μος στόχος για 2% το 2019.

Συνεπώς, από τυπική άποψη, η ελλη­νική οικο­νο­μία θα ξεκι­νή­σει με σχετικά καλές προ­ϋ­πο­θέ­σεις την επι­δί­ωξη του υψη­λό­τε­ρου ανα­πτυ­ξια­κού στόχου (2,8%) για το 2020. Από ουσια­στική, ωστόσο, άποψη η ανα­πτυ­ξιακή δυνα­μική της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας παρα­μέ­νει ποιο­τικά εύθραυ­στη και εξω­τε­ρικά ευάλωτη. Εύθραυ­στη, γιατί στη­ρί­ζε­ται, κυρίως, στην εξω­τε­ρική ζήτηση (εξα­γω­γές, του­ρι­σμό) και στην επα­νεκ­κί­νηση των κατα­σκευών και όχι τόσο στις επεν­δύ­σεις ή την ιδιω­τική κατα­νά­λωση, που παρα­μέ­νουν χωρίς δυνα­μική. Ευάλωτη γιατί η διεθνής οικο­νο­μική επι­βρά­δυνση συνε­χί­ζε­ται, παρά τις όψιμες ενδεί­ξεις κάποιας ανα­κο­πής αυτής της τάσης και οι γεω­πο­λι­τι­κοί κίν­δυ­νοι σταθερά εντεί­νο­νται, με υπαρκτό πάντα τον κίνδυνο μίας νέας οικο­νο­μι­κής ύφεσης ή και κρίσης».

Το ΙΝΕ της ΓΣΕΕ τονίζει σταθερά πως για τη μετά­βαση της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας από μία φάση ήπιας ανά­καμ­ψης σε μία φάση ανα­ζή­τη­σης δια­τη­ρή­σι­μης ανα­πτυ­ξια­κής δυνα­μι­κής χωρίς απο­κλει­σμούς απαι­τεί­ται η τήρηση τριών προ­ϋ­πο­θέ­σεων: η αύξηση των θέσεων πλήρους απα­σχό­λη­σης, η υλο­ποί­ηση σημα­ντι­κού όγκου ιδιω­τι­κών και δημό­σιων επεν­δύ­σεων και, κυρίως, ο μετα­σχη­μα­τι­σμός του παρα­γω­γι­κού υπο­δείγ­μα­τος της χώρας μας

Ωστόσο, όπως σημειώ­νει, «καμία από αυτές δεν εξε­λίσ­σε­ται ικα­νο­ποι­η­τικά ως σήμερα, ώστε οι προσ­δο­κίες ταχείας επι­στρο­φής της οικο­νο­μίας και της κοι­νω­νίας σε δυνα­μική συνοχής και ανά­πτυ­ξης να είναι ρεα­λι­στι­κές. Βασική αιτία για την κατά­σταση αυτή είναι το ότι η ελλη­νική οικο­νο­μία, παρά την προ­σω­ρινή ρύθμιση και βιω­σι­μό­τητα του δημό­σιου χρέους, παρα­μέ­νει “αιχ­μά­λωτη” στην παγίδα του ιδιω­τι­κού χρέους (και της συνα­κό­λου­θης έκθεσης των τρα­πε­ζών στον όγκο των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων), ενός φαι­νο­μέ­νου που έχει παγκό­σμια διά­σταση».

Όπως υπο­γραμ­μί­ζει το ΙΝΕ της ΓΣΕΕ, «σε αυτό το αντίξοο παγκό­σμιο περι­βάλ­λον καλεί­ται η ελλη­νική οικο­νο­μία να ανα­κάμ­ψει ταχύ­τερα, αντι­με­τω­πί­ζο­ντας παρό­μοια προ­βλή­ματα ιδιω­τι­κής υπερ­χρέ­ω­σης και αδυ­να­μίας πιστω­τι­κής επέ­κτα­σης (π.χ. κόκκινα δάνεια), πέραν των λοιπών δομικών της ανι­σορ­ρο­πιών, όπως είναι η περιο­ρι­σμένη βιο­μη­χα­νική βάση, το μεγάλο έλλειμμα επεν­δυ­τι­κής δέσμευ­σης της εγχώ­ριας επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας, η υψηλή ανεργία, η χαμηλή παρα­γω­γι­κό­τητα και η διαρ­θρω­τική αντα­γω­νι­στι­κό­τητα, η θεσμική ανε­πάρ­κεια, το υψηλό δημόσιο χρέος και η δέσμευση για υψηλά πρω­το­γενή πλε­ο­νά­σματα.

Παρά ταύτα, η οικο­νο­μία ανέ­καμψε το γ’ τρίμηνο του 2019 (10ο συνε­χό­μενο) κατά 2,3% και μετά τις ανα­θε­ω­ρη­μέ­νες επι­δό­σεις των δύο προη­γού­με­νων τρι­μή­νων, μάλλον υπερ­κα­λύ­πτει τον φετινό στόχο (2%), υπερ­βαί­νο­ντας για δεύτερη χρονιά τη μέση ευρω­παϊκή επίδοση. Πρό­κει­ται για υψη­λό­τερη επίδοση από την αντί­στοιχη του γ’ τρι­μή­νου του 2018 (2%), αλλά χαμη­λό­τερη από το β’ τρίμηνο του 2019 (2,8%)».

«Πόσο στέρεη είναι, όμως, η ανά­καμψη αυτή του ΑΕΠ, όταν στο εννε­ά­μηνο (2,2%) βασί­ζε­ται σχεδόν απο­κλει­στικά στην αύξηση των καθαρών εξα­γω­γών αγαθών και υπη­ρε­σιών (6,6%) και στη δημόσια κατα­νά­λωση (3%); Πόσο ποιο­τική μπορεί να είναι η εν λόγω ανά­καμψη, όταν η κατα­νά­λωση των νοι­κο­κυ­ριών και οι ακα­θά­ρι­στες πάγιες επεν­δύ­σεις περιο­ρί­ζο­νται αντί­στοιχα σε αυξή­σεις μόλις 0,2% και 1%, αντί­στοιχα, στο εννε­ά­μηνο του 2019;» διε­ρω­τά­ται το ΙΝΕ της ΓΣΕΕ, προ­σθέ­το­ντας ότι, από την εκτί­μηση της συμ­βο­λής των επι­μέ­ρους συνι­στω­σών στην αύξηση 2,2% του ΑΕΠ το εννε­ά­μηνο του 2019 προ­κύ­πτει ότι τη μεγα­λύ­τερη συμβολή με 1,08 ποσο­στιαίες μονάδες είχαν οι καθαρές εξα­γω­γές αγαθών και υπη­ρε­σιών (2,24 ποσο­στιαίες μονάδες οι εξα­γω­γές μείον 1,16 ποσο­στιαίες μονάδες οι εισα­γω­γές), εκ των οποίων καθο­ρι­στική ήταν η συμβολή των εξα­γω­γών υπη­ρε­σιών (1,63 ποσο­στιαίες μονάδες) –δηλαδή πρω­τί­στως του του­ρι­σμού–, ενώ αξιο­ση­μεί­ωτη ήταν η συμβολή της δημό­σιας κατα­νά­λω­σης (0,62 ποσο­στιαίες μονάδες). Αντί­θετα, η συμβολή της ιδιω­τι­κής κατα­νά­λω­σης (0,14 ποσο­στιαίες μονάδες) και των πάγιων επεν­δύ­σεων (0,11 ποσο­στιαίες μονάδες) ήταν ελά­χι­στη και στα όρια των στα­τι­στι­κών δια­φο­ρών (0,09 ποσο­στιαίες μονάδες).

«Με τα απο­τε­λέ­σματα του γ’ τρι­μή­νου και συνο­λικά του εννε­α­μή­νου του 2019 επι­βε­βαιώ­νε­ται η ανη­συ­χία του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ για απουσία δυνα­μι­κής ενδο­γε­νών μηχα­νι­σμών, όπως της ιδιω­τι­κής κατα­νά­λω­σης και των παρα­γω­γι­κών επεν­δύ­σεων, με συνέ­πεια να δημιουρ­γεί­ται ένα πλέγμα δυνη­τι­κών εμπλο­κών στη μετά­βαση της χώρας σε σταθερά υψη­λό­τε­ρους ρυθμούς ανά­πτυ­ξης. Τα προ­σκόμ­ματα εντο­πί­ζο­νται και στους τρεις πυλώνες επε­κτα­τι­κής δυνα­μι­κής (εξα­γω­γές, επεν­δύ­σεις και κατα­νά­λωση)» δια­πι­στώ­νει το ΙΝΕ της ΓΣΕΕ.

Τα χρέη βαρίδι στην ιδιω­τική κατα­νά­λωση

«Τη διετία 2017-2018, η ιδιω­τική κατα­νά­λωση αυξή­θηκε 1%, ετησίως, για να υπο­χω­ρή­σει σε 0,2%, το εννε­ά­μηνο του 2019, παρά την επι­τά­χυνση της αύξησης της απα­σχό­λη­σης στο οκτά­μηνο (από 1,7% το 2018 στο 2% το 2019), τις φορο­λο­γι­κές ελα­φρύν­σεις, την αύξηση του κατώ­τα­του μισθού και την κατάρ­γηση του υπο­κα­τώ­τα­του, που καθόλου δεν εμπό­δι­σαν τη συνε­χι­ζό­μενη μείωση της ανερ­γίας. Μολο­νότι, λοιπόν, το ακα­θά­ρι­στο δια­θέ­σιμο εισό­δημα των νοι­κο­κυ­ριών αυξή­θηκε 5%, το πρώτο εξάμηνο (4,5% σε στα­θε­ρές τιμές), η ιδιω­τική κατα­νά­λωση περιο­ρί­στηκε σε 0,4% (μηδε­νική αύξηση σε στα­θε­ρές τιμές)» σχο­λιά­ζει το ΙΝΕ της ΓΣΕΕ.

Όπως ανα­φέ­ρει, «η αδυ­να­μία της κατα­νά­λω­σης των νοι­κο­κυ­ριών να ακο­λου­θή­σει την αύξηση του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τός τους οφεί­λε­ται, κυρίως, στις υψηλές υπο­χρε­ώ­σεις τους και στις ρυθ­μί­σεις όσων εξ αυτών δεν εξυ­πη­ρε­τού­νται υπό την πίεση των κατα­σχέ­σεων και πλει­στη­ρια­σμών. Στα χρόνια της κρίσης, η κάμψη της κατα­νά­λω­σης των νοι­κο­κυ­ριών ήταν μονίμως μικρό­τερη από την κάμψη του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τός τους, γεγονός που απέ­τρεψε μία ακόμη μεγα­λύ­τερη ύφεση στον πραγ­μα­τικό τομέα της οικο­νο­μίας. Παράλ­ληλα, οι απο­τα­μιεύ­σεις των νοι­κο­κυ­ριών ήταν αρνη­τι­κές, εξέλιξη που απο­τύ­πωνε την αδυ­να­μία τους να αντα­πο­κρι­θούν στις δανεια­κές, φορο­λο­γι­κές κ.ά. υπο­χρε­ώ­σεις, συμ­βάλ­λο­ντας στο μείζον τρα­πε­ζικό πρό­βλημα των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων.

Το 2018 και το πρώτο εξάμηνο του 2019, το δια­θέ­σιμο εισό­δημα αυξά­νε­ται ταχύ­τερα της κατα­νά­λω­σης. Μάλιστα, είναι πιθανόν να έχουμε αντι­στροφή των επι­πτώ­σεων: η αύξηση, δηλαδή, του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τος να ωφελεί πλέον λιγό­τερο το ρυθμό ανά­πτυ­ξης της πραγ­μα­τι­κής οικο­νο­μίας και περισ­σό­τερο το τρα­πε­ζικό σύστημα, ως απο­τέ­λε­σμα της απο­πλη­ρω­μής υπο­χρε­ώ­σεων και της αύξησης των κατα­θέ­σεων».

Ειδι­κό­τερα, από έρευνα των ΣΕΛΠΕ-ELTRUN προ­κύ­πτει ότι το 44% του μηνιαίου εισο­δή­μα­τος των νοι­κο­κυ­ριών πηγαί­νει σε πλη­ρω­μές λογα­ρια­σμών (ΔΕΚΟ, κ.ά.) και φόρων. Επίσης, σύμφωνα με την Ανε­ξάρ­τητη Αρχή Δημο­σίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), περισ­σό­τε­ροι από 1,2 εκα­τομ­μύ­ρια φορο­λο­γού­με­νοι έχουν υποστεί κατα­σχέ­σεις, ενώ περίπου 1,8 εκα­τομ­μύ­ρια οφει­λέ­τες είναι εκτε­θει­μέ­νοι σε ανα­γκα­στικά μέτρα είσπρα­ξης.

«Από την παρα­πάνω ανάλυση προ­κύ­πτει πως η ιδιω­τική κατα­νά­λωση είναι και θα παρα­μεί­νει του­λά­χι­στον και το 2020 δέσμια του βάρους ανει­λημ­μέ­νων χρεών και, συνεπώς, είναι πιθανόν να μην μπορεί να επι­δρά­σει με την προσ­δο­κώ­μενη επε­κτα­τική συνει­σφορά της στην ουσια­στική ανά­καμψη της οικο­νο­μίας» κατα­λή­γει το ΙΝΕ της ΓΣΕΕ.