Οι «κομάντος» που κατέλαβαν το Αγαθονήσι στις 18 Νοεμβρίου του 1940

Ένα περι­στα­τικό που δεν είναι ιδιαί­τερα γνωστό, δια­δρα­μα­τί­στηκε λίγες μέρες μετά την έναρξη του ελλη­νοϊ­τα­λι­κού πολέμου. Ενώ οι μάχες στις ορο­σει­ρές της Πίνδου βρι­σκό­ταν σε πλήρη εξέλιξη, το βράδυ της 17ης Νοεμ­βρίου του 1940 μία μικρή ομάδα “κομά­ντος” έκανε απόβαση στο νησάκι Αγα­θο­νήσι, που βρι­σκό­ταν όπως και όλα τα Δωδε­κά­νησα, υπό ιταλική κατοχή από το 1912. Το Αθηναϊκό- Μακε­δο­νικό Πρα­κτο­ρείο παρου­σιά­ζει τα γεγο­νότα.

Επι­κε­φα­λής της ομάδας, εμπνευ­στής και χρη­μα­το­δό­της του εγχει­ρή­μα­τος ήταν ένας γιατρός από την Κάρπαθο, ο Βάσος Βεργής ο οποίος προ­χώ­ρησε στην ενέρ­γεια αυτή εκφρά­ζο­ντας το πάθος του για την απε­λευ­θέ­ρωση της Δωδε­κα­νή­σου που τελούσε υπό ιταλική κατοχή από το 1912 χωρίς να έχει την παρα­μι­κρή βοήθεια.

Με 18 «εθελοντές-κομάντος» ο Βάσος Βεργής το βράδυ της 17ης Νοεμ­βρίου ξεκί­νησε με ένα καΐκι από τη γει­το­νική Σάμο και τα ξημε­ρώ­ματα έφθασε στο Αγα­θο­νήσι. Η ομάδα απαρ­τι­ζό­ταν κυρίως από κατοί­κους της Σάμου και της Καρ­πά­θου

Στο νησί βρι­σκό­ταν σταθμός χωρο­φυ­λα­κής με επτά «καρα­μπι­νιέ­ρους» και ομάδα 10-15 κατα­δρο­μέων, που αιφ­νι­διά­στη­καν από την απρό­σμενη επίθεση.

Η ομάδα του Βάσου Βεργή ύστερα από σύντομη μάχη, κατέ­λαβε το νησί, συλ­λαμ­βά­νο­ντας όλους τους Ιταλούς (στη μάχη σκο­τώ­θη­καν δύο Ιταλοί στρα­τιώ­τες).

Σύμφωνα με τα δημο­σιεύ­ματα της εποχής (το θέμα έτυχε τότε μεγάλης προ­βο­λής στις αθη­ναϊ­κές εφη­με­ρί­δες) αλλά και σύμφωνα με μαρ­τυ­ρίες ο ίδιος ο Βεργής που μιλούσε άπται­στα ιταλικά, ειδο­ποί­ησε τους Ιταλούς από τον ασύρ­ματο για την επίθεση στο νησί.

Με το περι­στα­τικό ασχο­λή­θηκε επίσης το αμε­ρι­κα­νικό περιο­δικό TIME στο τεύχος του στις 2 Δεκεμ­βρίου 1940 με ένα ιδιαι­τέ­ρως κολα­κευ­τικό δημο­σί­ευμα

Στο κατόρ­θωμα της ομάδας Βεργή είχε ανα­φερ­θεί επίσης η εφη­με­ρίδα «Ακρό­πο­λις» που έγραφε στις 19 Νοεμ­βρίου του 1940 τα εξής:

«Έλλην, Δωδε­κα­νή­σιος, δια­μέ­νων και εργα­ζό­με­νος εις ελευ­θέ­ραν Ελλάδα, την νύκτα της 17ης – 18ην Νοεμ­βρίου, επι­κε­φα­λής συμπα­τριω­τών του και άλλων, απέ­πλευ­σαν εκ τινος ελλη­νι­κού όρμου δια βεν­ζι­νο­πλοίου και απε­βι­βά­σθη­σαν εις νησίδα τινά της Δωδε­κα­νή­σου. Η ομάς αύτη επετέθη κατά του ιτα­λι­κού φυλα­κίου καρα­μπι­νιέ­ρων, του οποίου ηχμα­λώ­τισε τον σταθ­μάρ­χην και τρεις καρα­μπι­νιέ­ρους, μετά του οπλι­σμού των. Εν συνε­χεία επετέθη κατά του ναυ­τι­κού φυλα­κίου της ιδίας νησίδος με απο­τέ­λε­σμα τον φόνον τριών, εν οις και του επι­κε­φα­λής βαθ­μο­φό­ρου. Οι επι­δρα­μό­ντες επέ­στρε­ψαν πάντες, μετά των τεσ­σά­ρων αιχ­μα­λώ­των και του οπλι­σμού των, εις τον όρμον εκ του οποίου απέ­πλευ­σαν».

Το καΐκι με τους «κομά­ντος» σήκωσε τουρ­κική σημαία για να μην εντο­πι­στούν από τα ιταλικά αερο­πλάνα και κατέ­φυγε στη Σάμο, ενώ οι Ιταλοί βομ­βάρ­δι­σαν το Αγα­θο­νήσι και στη συνέ­χεια όταν κατά­λα­βαν τι είχε συμβεί βομ­βάρ­δι­σαν το Βαθύ της Σάμου.

Η κίνηση του Βάσου Βεργή στην αρχή αντι­με­τω­πί­στηκε με δυσπι­στία και δισταγμό από την πολι­τική και στρα­τιω­τική ηγεσία, ήταν όμως τέτοια η αποδοχή από τον λαό, που γρήγορα ο Μεταξάς άλλαξε στάση και κάλεσε το Βάσο Βεργή, αλλά και τους συντρό­φους του, στην Αθήνα, τους παρα­ση­μο­φό­ρησε σε τελετή που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στο ξενο­δο­χείο Μεγάλη Βρε­τα­νία. Μάλιστα απέ­νειμε τιμη­τικά τη θέση του ταγ­μα­τάρχη του ελλη­νι­κού στρατού στον γιατρό.

Ο γιατρός Βάσος Βεργής, 60 χρόνων τότε, ήταν χει­ρουρ­γός και δια­τη­ρούσε κλινική στην Αθήνα. Μετά την απόβαση, διέφυγε εκτός Ελλάδας αφού οι Ιταλοί ήξεραν για αυτόν και τον ανα­ζή­τη­σαν για να υποστεί τις συνέ­πειες. Ο Βεργής ήταν ένθερ­μος υπο­στη­ρι­κτής της απε­λευ­θέ­ρω­σης της Δωδε­κα­νή­σου δρα­στη­ριο­ποιού­με­νος στην Αμερική και τη Νότια Αφρική..

Αρκετά χρόνια νωρί­τερα, το 1912 ο Βάσος Βεργής συμ­με­τείχε στο 5ο σώμα των «Γαρι­βαλ­δι­νών» και σε μάχη που είχε γίνει με τους Τούρ­κους στον Δρίσκο στα Γιάν­νενα, είχε τραυ­μα­τι­στεί σοβαρά στο χέρι. Επέ­στρεψε στην Ελλάδα μετά την απε­λευ­θέ­ρωση και πέθανε σε ηλικία 94 χρόνων στην Αθήνα, όπου διέμενε.

Πηγή: ΑΜΠΕ