Αναδοχή και υιοθεσία παιδιών χωρίς καθυστερήσεις -Τι αλλάζει

Αλλαγές στο νόμο για αναδοχή και υιο­θε­σία παιδιών.

Σήμερα, μάλιστα, ανα­μέ­νε­ται να ξεκι­νή­σει η εκπαί­δευση της πρώτης ομάδας, 120 ατόμων, τα οποία θα χει­ρι­στούν τις αιτή­σεις των υπο­ψη­φίων γονιών. Μετά από ένα μήνα θα εκπαι­δευ­τούν οι χει­ρι­στές των φακέλων των ανη­λί­κων σε δημόσια και ιδιω­τικά ιδρύ­ματα, δήλωσε η υπουρ­γός Κοι­νω­νι­κής Αλλη­λεγ­γύης, Θεανώ Φωτίου,.

Οι κρα­τι­κές υπη­ρε­σίες, δέχο­νται ετησίως πάνω από 300 αιτή­σεις για υιο­θε­σία, αλλά, σύμφωνα με τη Σοφία Κων­στα­ντέλ­λια, πρόεδρο του Κέντρου Κοι­νω­νι­κής Πρό­νοιας Περι­φέ­ρειας Αττικής, οι κρα­τι­κές υιο­θε­σίες δεν ξεπερ­νούν τις 75 το χρόνο. Την ίδια στιγμή, περίπου 2.500 παιδιά φιλο­ξε­νού­νται σε ιδρύ­ματα σε όλη την Ελλάδα.

Το 2017 προ­χώ­ρη­σαν συνο­λικά 360 υιο­θε­σίες στην Ελλάδα, στη συντρι­πτική τους πλειο­ψη­φία με ιδιω­τι­κές συμ­βά­σεις, ενώ οι 60 έγιναν μέσω του κρα­τι­κού φορέα, του Κέντρου Κοι­νω­νι­κής Πρό­νοιας Αττικής, και λίγες απο­τε­λούν υιο­θε­σίες από άλλες χώρες (δια­κρα­τι­κές). Οι ανα­δο­χές ήταν 225, εκ των οποίων οι 35 νέες μέσα στο έτος, οι υπό­λοι­πες συνε­χί­ζο­νται από τα προη­γού­μενα χρόνια.

Μέχρι τώρα, ο χρόνος ανα­μο­νής για τους υπο­ψή­φιους γονείς μπορεί να έφτανε τα έξι χρόνια, γεγονός που, είτε απο­θάρ­ρυνε πολλά ζευ­γά­ρια, είτε κατέ­φευ­γαν σε παρά­νο­μες μεθό­δους από­κτη­σης ενός παιδιού.

Στο εξής, με το νέο νόμο για την αναδοχή και την υιο­θε­σία, θα απαι­τού­νται οκτώ ως δώδεκα μήνες για την ολο­κλή­ρωση της δια­δι­κα­σίας, σύμφωνα με την υπουργό Κοι­νω­νι­κής Αλλη­λεγ­γύης.

Οι υπο­ψή­φιοι γονείς ως τώρα υπέ­βα­λαν το αίτημα, κατά κύριο λόγο στην Αθήνα, ανε­ξάρ­τητα με τον τόπο δια­μο­νής τους, ανα­φέ­ρει η κ. Κων­στα­ντέλ­λια. Με το νέο νόμο αρμόδια θα είναι όλα τα Κέντρα Κοι­νω­νι­κής Πρό­νοιας και όλες οι Περι­φέ­ρειες, δηλαδή οι γονείς θα μπορεί να κάνουν την αίτηση στην Καλα­μάτα, στην Καβάλα ή σε όποια πόλη είναι κοντά ο τόπος δια­μο­νής τους.

Ένας από τους κύριους λόγους για τις χρο­νο­βό­ρες ανα­μο­νές, εξηγεί η κ. Φωτίου στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ήταν η έλλειψη κοι­νω­νι­κών λει­τουρ­γών, οι οποίοι πολλές φορές, είτε δεν επαρ­κού­σαν, λόγω του μεγάλου αριθμού αιτή­σεων, είτε δεν υπήρχαν σε αρκετές πόλεις. Τώρα αυτό θα αντι­με­τω­πι­στεί, καθότι, για παρά­δειγμα, κάνει κάποιος αίτηση από την Ξάνθη, και αν δεν υπάρχει εκεί κοι­νω­νι­κός λει­τουρ­γός για να έρθει σε επαφή με τους γονείς, ο Σύλ­λο­γος Κοι­νω­νι­κών Λει­τουρ­γών Ελλάδας (ΣΚΛΕ) θα ορίζει έναν και η δια­δι­κα­σία θα προ­χω­ράει. Επίσης, με το εθνικό μητρώο θα ανα­ζη­τού­νται παιδιά σε όλη την Ελλάδα, ενώ θα αφορά και αυτά, που μέχρι τώρα ήταν σε ιδιω­τικά ιδρύ­ματα.

Μια σημα­ντική παρά­με­τρος του νέου νόμου αφορά τα παιδιά, τα οποία δια­μέ­νουν σε ιδιω­τικά ιδρύ­ματα, ώστε να φύγουν από τα ιδρύ­ματα και να βρουν μια οικο­γέ­νεια. Εφόσον οι υπο­ψή­φιοι γονείς κριθούν κατάλ­λη­λοι, το ίδρυμα δεν μπορεί να κρα­τή­σει πια τα παιδιά, πρέπει να τα δώσει. Μέχρι τώρα ήταν στη διοι­κη­τική τους ευχέ­ρεια αν θα δεχό­ντου­σαν ή όχι. Άλλα ιδρύ­ματα ήταν συνερ­γά­σιμα σε αυτή την κατεύ­θυνση, όπως τα Χωριά SOS, άλλα όχι.

Το μεγάλο στοί­χημα: τα μεγα­λύ­τερα παιδιά ή τα παιδιά με ανα­πη­ρία

Στην Ελλάδα η υιο­θε­σία σχε­τί­ζε­ται ακόμα με την αντί­ληψη του ενήλικα «δεν έχω παιδί, θέλω παιδί με αυτές τις προ­δια­γρα­φές και οφεί­λεις ως πολι­τεία να μου το βρεις», περι­γρά­φει η κ. Κων­στα­ντέλ­λια στο ΑΠΕ-ΜΠΕ «και αυτή η νοο­τρο­πία πρέπει να αλλάξει».

Στην υπό­λοιπη Ευρώπη, στο επί­κε­ντρο βρί­σκε­ται το παιδί, οι ενδια­φε­ρό­με­νοι γονείς δεν το βλέπουν σα δικαί­ωμα, αλλά σαν ευκαι­ρία. Στην Αμερική λει­τουρ­γούν πρα­κτο­ρεία, όπου κανείς πλη­ρώ­νει για να βρει παιδί. Στην Ελλάδα, ευτυχώς, δεν έχει μπει ο παρά­γο­ντας χρήμα, συμπλη­ρώ­νει η κ. Κων­στα­ντέλ­λια.

Στην αρχή οι συντρι­πτική πλειο­ψη­φία των γονέων έρχο­νται με συγκε­κρι­μέ­νες προσ­δο­κίες, το στε­ρε­ό­τυπο παιδιού βρέφος-υγιές. «Αν αυτό είναι η μόνη σας επι­θυ­μία, δεν μπο­ρούμε να συνερ­γα­στούμε», απαντά η κ. Κων­στα­ντέλ­λια.

Τα παιδιά που είναι δια­θέ­σιμα, με τα παρα­πάνω χαρα­κτη­ρι­στικά είναι λίγα, γιατί οι γονείς κρατούν πλέον τα παιδιά και τα μεγα­λώ­νουν, εκτός ακραίων κατα­στά­σεων ή αν το δικα­στή­ριο δια­πι­στώ­σει εκμε­τάλ­λευση, κακο­ποί­ηση κλπ. Επίσης, έχουν μειωθεί οι ανε­πι­θύ­μη­τες γέννες, πιθανόν, να έχει συμ­βά­λει και ο μεγα­λύ­τε­ρος έλεγχος της ερω­τι­κής πράξης από ότι τις προη­γού­με­νες δεκα­ε­τίες. Υπάρ­χουν, όμως μεγα­λύ­τερα παιδιά και παιδιά με ανα­πη­ρίες, τα οποία χρειά­ζο­νται και αυτά μια οικο­γέ­νεια. Όσοι τελικά θα εμπλα­κούν στη δια­δι­κα­σία θα προ­τι­μή­σουν κάποιο από αυτά, ανα­φέ­ρει η κ. Κων­στα­ντέλ­λια.

Προ­σα­να­το­λι­σμός των παιδιών στην οικο­γε­νειακή φρο­ντίδα, όχι στην ιδρυ­μα­τική

«Αυτό που θέλουμε, είναι το παιδί να μην εισα­χθεί καθόλου στο ίδρυμα, αλλά να πάει κατευ­θείαν σε ανάδοχη οικο­γέ­νεια. Γι’ αυτό και όσοι προ­τί­θε­νται να πάρουν αδέρφια, είτε για αναδοχή, είτε για υιο­θε­σία, προ­τι­μώ­νται. Αν υπάρχει η δυνα­τό­τητα, προ­τι­μούμε να μη χάσει την επαφή το παιδί με τη φυσική του οικο­γέ­νεια και όταν οι συν­θή­κες το επι­τρέ­ψουν, να επι­στρέ­ψει», εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Κων­στα­ντέλ­λια.

Έρχο­νται παιδιά κακο­ποι­η­μένα 2, 5 και 10 χρόνων, λέει η κ. Κων­στα­ντέλ­λια. Ανάλογα με την περί­πτωση κρί­νε­ται αν θα πάει για αναδοχή ή υιο­θε­σία. Οι περισ­σό­τε­ρες περι­πτώ­σεις αφορούν γονείς εξαρ­τη­μέ­νους από ουσίες.

Μονο­γο­νεϊ­κές οικο­γέ­νειες

Το 40% των αιτή­σεων για υιο­θε­σία είναι από μόνες γυναί­κες. Πρό­κει­ται για ανε­ξάρ­τη­τες γυναί­κες, που δεν θεωρούν ότι χρειά­ζο­νται για την επι­βί­ωσή τους ένα δεύτερο άτομο, απλώς θέλουν ένα παιδί, λέει η κ. Κων­στα­ντέλ­λια. Απο­τε­λεί, έτσι κι αλλιώς σημείο των καιρών, το γεγονός ότι όλο και περισ­σό­τε­ροι άνθρω­ποι δεν επεν­δύ­ουν στο γάμο, προ­σθέ­τει.

Αλλά η υιο­θε­σία από μονο­γο­νεϊκή οικο­γέ­νεια συχνά απο­τε­λεί ρίσκο, συνε­χί­ζει η κ. Κων­στα­ντέλ­λια. Συχνά έρχο­νται στην υπη­ρε­σία παιδιά από μονο­γο­νεϊ­κές οικο­γέ­νειες, κυρίως στην ηλικία της εφη­βείας, τα οποία έμειναν μόνα ή είναι πια ανε­πι­θύ­μητα, εξηγεί. Μπορεί να έχει πεθάνει η μητέρα, να μην υπάρχει η υπό­λοιπη οικο­γέ­νεια ή να μην θέλει πια το παιδί ούτε η μητέρα, ούτε κάποιος από την οικο­γέ­νειά της. «Στην εφηβεία βγαί­νουν όλα τα παρά­πονα, το παιδί αμφι­σβη­τεί το γονιό και ο γονιός, μην έχοντας τη βοήθεια, που χρειά­ζε­ται, δεν αντέχει τους κρα­δα­σμούς και παρα­δί­δει το παιδί».

Ιδιω­τι­κές υιο­θε­σίες

Όσοι θα θελή­σουν να προ­χω­ρή­σουν σε ιδιω­τι­κές υιο­θε­σίες θα πρέπει να περά­σουν την ίδια δια­δι­κα­σία, πράγμα που μέχρι τώρα δεν ίσχυε. «Μέχρι τώρα, αυτές οι υιο­θε­σίες ήταν πιο ευά­λω­τες, πιο προ­βλη­μα­τι­κές, γιατί δεν υπήρχε έλεγχος για το νέο περι­βάλ­λον του παιδιού, κανένας περιο­ρι­σμός στην ηλικία των γονιών, οι μελ­λο­ντι­κοί γονείς δεν περ­νού­σαν από την αντί­στοιχη συμ­βου­λευ­τική δια­δι­κα­σία, κλπ» υπο­στη­ρί­ζει η κ. Κων­στα­ντέλ­λια.

Ενώ ο νόμος απα­γο­ρεύει τη μεσο­λά­βηση χρη­μά­των για την υιο­θε­σία ενός παιδιού, γεν­νιού­νται παιδιά για να πωλη­θούν. Για παρά­δειγμα, ένας γιατρός ξέρει κάποια γυναίκα που γεννάει και δεν επι­θυ­μεί το παιδί, και τη φέρνει σε επαφή με ένα ζευγάρι που θέλει παιδιά, περι­γρά­φει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Κων­στα­ντέλ­λια.

Όλες οι υιο­θε­σίες, όπου απο­δει­κνύ­ε­ται ότι υπάρχει ανταλ­λαγή χρη­μά­των, είναι παρά­νο­μες, αλλά αυτό απο­κα­λύ­πτε­ται μια φορά στα δυο χρόνια, εξηγεί η κ. Κων­στα­ντέλ­λια.

Δια­κρα­τι­κές υιο­θε­σίες

Οι δια­κρα­τι­κές υιο­θε­σίες γίνο­νται είτε από την Περι­φέ­ρεια, είτε από τη Διεθνή Κοι­νω­νική Υπη­ρε­σία.

Βάσει των στοι­χείων της Διε­θνούς Κοι­νω­νι­κής Υπη­ρε­σίας σημειώ­νε­ται αυξη­τική τάση για δια­κρα­τι­κές υιο­θε­σίες. Την τελευ­ταία δεκα­ε­τία ο οργα­νι­σμός έχει προ­χω­ρή­σει τις δια­δι­κα­σίες για 150 οικο­γέ­νειες από την Ελλάδα, ενώ μέσω του κρα­τι­κού φορέα έχουν ολο­κλη­ρω­θεί από το 2010 ως το 2017, 28 υιο­θε­σίες από διάφορα κράτη.

Η κύρια χώρα, που συνερ­γα­ζό­ταν η Διεθνή Κοι­νω­νική Υπη­ρε­σία μέχρι πρό­τι­νος ήταν η Αιθιο­πία, ανα­φέ­ρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η πρό­ε­δρος του οργα­νι­σμού, Βίκυ Μεγα­ρίτη. «Το 2018 η Αιθιο­πία ανέ­στειλε τις δια­κρα­τι­κές υιο­θε­σίες, γιατί κάποιες χώρες δεν τηρού­σαν τη μετα­πα­ρα­κο­λού­θηση, που επι­βάλ­λε­ται μέχρι το παιδί να ενη­λι­κιω­θεί και δια­πι­στώ­θη­καν περι­πτώ­σεις παιδιών, τα οποία είχαν παρα­με­λη­θεί». Έχει ξεκι­νή­σει μια συνερ­γα­σία με την Ουγκά­ντα, ενώ συνε­χί­ζε­ται, αλλά σε μικρό­τερο βαθμό, με τη Βουλ­γα­ρία και την Ταϊ­λάνδη.

Από τη στιγμή, που ένα ζευγάρι ή μια γυναίκα κάνουν την αίτηση και στεί­λουν τα δικαιο­λο­γη­τικά (οικο­νο­μική και οικο­γε­νειακή κατά­σταση, σωμα­τική και ψυχική υγεία), η δια­δι­κα­σία αξιο­λό­γη­σης πρέπει να έχει ολο­κλη­ρω­θεί μέσα σε ένα εξάμηνο και να σταλεί ο φάκελος στις αρχές της χώρας. Τότε ξεκι­νούν οι διερ­γα­σίες για το ταί­ρια­σμα γονιών και παιδιού, ενώ ακο­λου­θούν άλλα δυόμιση χρόνια με ταξίδια στη χώρα προ­έ­λευ­σης για τη γνω­ρι­μία γονέων και παιδιών, πριν μπο­ρέ­σουν να φέρουν ορι­στικά οι γονείς το παιδί στην Ελλάδα, περι­γρά­φει η κ. Μεγα­ρίτη.

Ο νέος νόμος επη­ρε­ά­ζει έμμεσα και θετικά τις δια­κρα­τι­κές υιο­θε­σίες, διότι η εγγραφή των γονέων στο μητρώο θα δίνει πιο άμεσα στοι­χεία στη χώρα αίτησης.

Η δια­δι­κα­σία

Για τους υπο­ψή­φιους θετούς ή ανά­δο­χους γονείς η δια­δι­κα­σία θα είναι ενιαία, πράγμα επίσης και­νούρ­γιο. Οι δια­δι­κα­σίες γίνο­νται ηλε­κτρο­νικά. Κάποιος μπορεί να συμπλη­ρώ­σει την αίτηση από τον υπο­λο­γι­στή του και να παρα­κο­λου­θεί το φάκελό του. «Δεν περι­μέ­νει στο σκοτάδι, ούτε μπορούν να γίνουν πράγ­ματα κάτω από το τραπέζι», τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Φωτίου.

Όλα τα παιδιά για αναδοχή ή υιο­θε­σία είτε βρί­σκο­νται σε ίδρυμα, δημόσιο ή ιδιω­τικό, είτε σε οικο­γέ­νεια, είτε εγκα­τα­λεί­πο­νται σε νοσο­κο­μεία ή μαιευ­τή­ρια απο­κτούν δικό τους ηλε­κτρο­νικό φάκελο με όλα τα στοι­χεία της κατα­γω­γής τους. Συγ­χρό­νως, κάθε παιδί θα το συνο­δεύει το ΑΣΟΑ (Ατομικό Σχέδιο Οικο­γε­νεια­κής Απο­κα­τά­στα­σης), στο οποίο ανα­φέ­ρο­νται πλη­ρο­φο­ρίες για το μέλλον του παιδιού (αν ζουν οι γονείς του, αν θα δοθεί για υιο­θε­σία, κλπ).

Στον νέο νόμο οι υπο­ψή­φιοι γονείς θα εκπαι­δεύ­ο­νται, ώστε να είναι έτοιμοι να αντι­με­τω­πί­σουν τυχόν προ­βλή­ματα, και στο τέλος θα εξε­τά­ζο­νται. Μέχρι τώρα, γινόταν μια συμ­βου­λευ­τική για το γονεϊκό ρόλο, τώρα όμως παίρνει πιο επίσημη μορφή, με ευρύ θεμα­τικό αντι­κεί­μενο και επι­στη­μο­νικό προ­σω­πικό (ψυχο­λό­γους, νομι­κούς κλπ).

Κάποιοι γονείς θα βρουν παιδιά όπως τα έχουν ζητήσει, άλλοι όχι, και κάποιοι θα πρέπει να αλλά­ξουν τις προ­τι­μή­σεις τους ή να περι­μέ­νουν.

Αν πάντως, στα τρία χρόνια δε βρουν παιδί, βγαί­νουν από το σύστημα, διευ­κρι­νί­ζει η κ. Φωτίου, και θα μπορούν μετά από τρία χρόνια να ξαναϋ­πο­βά­λουν αίτηση.

Όταν το παιδί ενη­λι­κιώ­νε­ται, έχει πρό­σβαση, εφόσον το επι­θυ­μεί, στα δυο αυτά αρχεία, μια ακόμη και­νο­το­μία του νέου νόμου.

Πηγή iefimerida.gr