Στη δημοσιότητα το πόρισμα για το Μάτι: Χάος στις αρμοδιότητες

Άναρχη χρήση γης, έλλειψη θεσμι­κών μέτρων, ανε­παρ­κής ή πεπα­λαιω­μέ­νος εξο­πλι­σμός, ανα­πο­τε­λε­σμα­τική οργά­νωση και συντο­νι­σμός ανθρώ­πι­νων πόρων, απουσία αντι­πυ­ρι­κού σχε­δια­σμού και ετε­ρο­βα­ρής κατα­νομή κον­δυ­λίων, και αλαλούμ αρμο­διο­τή­των στους φορείς που πρέπει να συνερ­γα­στούν, κατα­γρά­φει το πόρισμα της ανε­ξάρ­τη­της επι­τρο­πής που συστά­θηκε μετά την πολύ­νε­κρη πυρ­κα­γιά στο Μάτι για την ανάλυση των αιτίων και τη διε­ρεύ­νηση των προ­ο­πτι­κών δια­χεί­ρι­σης των μελ­λο­ντι­κών δασικών πυρ­κα­γιών.

Στη μακρο­σκελή έκθεση των 150 και πλέον σελίδων, η εξα­με­λής επι­στη­μο­νική επι­τροπή με επι­κε­φα­λής τον πρόεδρο του Ινστι­τού­του Μαξ Πλανκ και διευ­θυ­ντή του Παγκό­σμιου Κέντρου Παρα­κο­λού­θη­σης Πυρ­κα­γιών, καθη­γητή δρ. Γιόχαν Γκέοργκ Γολ­ντά­μερ (dr. Johann Georg Goldammer), απο­τυ­πώ­νει λεπτο­με­ρώς την υφι­στά­μενη κατά­σταση σε ό,τι αφορά την πρόληψη και κατα­στολή των δασικών πυρ­κα­γιών στην Ελλάδα, κατα­γρά­φει τα μελανά σημεία του δια­χει­ρι­στι­κού μηχα­νι­σμού και κατα­θέ­τει ολο­κλη­ρω­μένη πρόταση για την απο­τε­λε­σμα­τική αντι­με­τώ­πιση του φυσικού φαι­νο­μέ­νου στο μέλλον.

Στην έκθεση σημειώ­νε­ται ότι οι πυρ­κα­γιές δασών και υπαί­θρου απο­τε­λούν ένα από τα σημα­ντι­κό­τερα προ­βλή­ματα του φυσικού, πολι­τι­σμι­κού και περιαστικού-βιομηχανικού τοπίου στην Ελλάδα και ότι το πρό­βλημα επι­δει­νώ­νε­ται λόγω των κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κών (χρήσεων γης, δημο­γρα­φι­κών) και κλι­μα­το­λο­γι­κών αλλαγών, της έλλει­ψης μη κατάλ­λη­λων θεσμι­κών μέτρων, του ανε­παρ­κούς και παλαιω­μέ­νου εξο­πλι­σμού και της ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κής οργά­νω­σης, των ανθρώ­πι­νων δρα­στη­ριο­τή­των, αλλά και του συν­δυα­σμού των αλλη­λε­πι­δρά­σεων όλων των παρα­πάνω παρα­γό­ντων.

Χαρα­κτη­ρι­στικά ανα­φέ­ρε­ται ότι υπάρχει αύξηση του αριθμού των δασικών πυρ­κα­γιών και των καμένων δασικών εκτά­σεων στη χώρα από τη δεκα­ε­τία του ’80 και μετά, φθά­νο­ντας μάλιστα τα 2.700.000 καμένα στρέμ­ματα κατά τη δρα­μα­τική χρονιά του 2007 -περίπου πεντα­πλά­σια του μέσου όρου των τελευ­ταίων σαράντα ετών. Επίσης, από τα στα­τι­στικά στοι­χεία, που παρου­σιά­ζο­νται στην έκθεση, προ­κύ­πτει ότι 75% των καμένων εκτά­σεων είναι από πυρ­κα­γιές που ξεπερ­νούν τα 10.000 στρέμ­ματα και αντι­στοι­χούν σε 4% του συνόλου των πυρ­κα­γιών, δεί­χνο­ντας ότι υπάρχει σαφώς ένα πρό­βλημα μεγάλων δασικών πυρ­κα­γιών.

Όσον αφορά τους λόγους για την επι­δεί­νωση του προ­βλή­μα­τος, σημα­ντικό ρόλο παίζει η αύξηση της ποσό­τη­τας της καύ­σι­μης ύλης, εξαι­τίας της εγκα­τά­λει­ψης της υπαί­θρου και της ελλι­πούς δια­χεί­ρι­σης των δασών λόγω περιο­ρι­σμού των δια­θέ­σι­μων κον­δυ­λίων, αλλά και η άνευ σχε­δια­σμού, οικο­νο­μική και περι­φε­ρειακή ανά­πτυξη πολλών περιο­χών. Επι­πλέον, παρα­τη­ρεί­ται αύξηση του κιν­δύ­νου εκδή­λω­σης και εξά­πλω­σης πυρ­κα­γιών στις παρυφές των αστικών περιο­χών, των οικι­σμών της υπαί­θρου, των αγρο­τι­κών εκμε­ταλ­λεύ­σεων και των του­ρι­στι­κών περιο­χών. Τα περι­στα­τικά της τελευ­ταίας δεκα­ε­τίας και ιδιαι­τέ­ρως η κατα­στρο­φική πυρ­κα­γιά στο Μάτι τον Ιούλιο του 2018, κατα­δει­κνύ­ουν ότι η ανθρώ­πινη ασφά­λεια και υγεία, ιδιω­τικά και δημόσια αγαθά, καθώς και κρί­σι­μες υπο­δο­μές, βρί­σκο­νται υπό την απειλή τέτοιων κατα­στρο­φι­κών πυρ­κα­γιών.

Όπως τονί­ζε­ται στο πόρισμα, οι αδυ­να­μίες στο κομμάτι της απο­τε­λε­σμα­τι­κής πρό­λη­ψης, μπορούν να απο­δο­θούν, μεταξύ άλλων, «στην έλλειψη ενιαίου και κοινού σχε­δια­σμού αντι­πυ­ρι­κής προ­στα­σίας, στην απουσία εγκε­κρι­μέ­νων και τεκ­μη­ριω­μέ­νων τοπικών αντι­πυ­ρι­κών σχεδίων, στη δυσκο­λία να υιο­θε­τη­θεί η χρήση σύγ­χρο­νων τεχνο­λο­γι­κών εργα­λείων και επι­στη­μο­νι­κών μεθόδων στον επι­χει­ρη­σιακό σχε­δια­σμό, στην άναρχη και απρο­γραμ­μά­τι­στη δόμηση δασικών εκτά­σεων και τη δημιουρ­γία ζωνών μείξης δασών οικι­σμών γύρω από μεγάλα αστικά και του­ρι­στικά κέντρα.

Επίσης, στην περι­στα­σιακή ενη­μέ­ρωση, ευαι­σθη­το­ποί­ηση και κινη­το­ποί­ηση των πολιτών και την ανα­πο­τε­λε­σμα­τική οργά­νωση του εθε­λο­ντι­σμού, αλλά και στη μεγάλη δυσαρ­μο­νία των κον­δυ­λίων που δια­τί­θε­νται για την πρόληψη σε σχέση με τα πολ­λα­πλά­σια κον­δύ­λια που δαπα­νώ­νται για την κατα­στολή των πυρ­κα­γιών».

Για το θέμα της κατα­στο­λής, το πόρισμα της επι­τρο­πής επι­ση­μαί­νει ότι «τα αυξα­νό­μενα κον­δύ­λια της τελευ­ταίας εικο­σα­ε­τίας δεν οδή­γη­σαν σε αντί­στοιχη αύξηση στην απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα και απο­δο­τι­κό­τητα του μηχα­νι­σμού», ενώ «τα επί μέρους προ­βλή­ματα αφορούν τόσο τις δυνά­μεις και τα μέσα (επίγεια, εναέρια), όσο και τον τρόπο συνερ­γα­σίας των φορέων μεταξύ τους».

Γενι­κό­τερα, η πεποί­θηση που σχη­μα­τί­σθηκε από τη μελέτη της νομο­θε­σίας, τα ερω­τη­μα­το­λό­για που συμπλή­ρω­σαν ειδικοί εμπει­ρο­γνώ­μο­νες και οι εμπλε­κό­με­νοι φορείς, αλλά και από τις δια ζώσης επαφές με εκπρο­σώ­πους των φορέων αυτών, είναι ότι θεσμικό πλαίσιο και η εφαρ­μογή στην πράξη της δια­χεί­ρι­σης των πυρ­κα­γιών δασών και υπαί­θρου στην Ελλάδα, απο­τε­λούν τους κύριους λόγους για ανα­πο­τε­λε­σμα­τική δια­κυ­βέρ­νηση σχετικά με την αντι­με­τώ­πιση του προ­βλή­μα­τος.

Η επι­τροπή στιγ­μα­τί­ζει την πληθώρα των φορέων που εμπλέ­κο­νται στο έργο της πρό­λη­ψης των δασικών πυρ­κα­γιών, σημειώ­νο­ντας χαρα­κτη­ρι­στικά: «Είναι ενδει­κτικό ότι στην πρόληψη των δασικών πυρ­κα­γιών συμ­με­τέ­χουν 45 συναρ­μό­διοι φορείς που πρέπει να συντο­νι­στούν σε ένα κοινό πλαίσιο. Ο συντο­νι­σμός της πρό­λη­ψης θα έπρεπε να ασκεί­ται σύμφωνα με το Ν.2612/1998 από τη Δασική Υπη­ρε­σία, κάτι το οποίο λόγω νομικού κενού (μη ενερ­γο­ποί­ηση του άρθρου 100 του Ν.4249/2014) δεν γίνεται. Για την κατα­στολή των πυρ­κα­γιών πρέπει να συνερ­γα­στούν 17 φορείς, που ανήκουν σε 6 υπουρ­γεία, προ­κει­μέ­νου να ασκή­σουν 11 δια­φο­ρε­τι­κές αρμο­διό­τη­τες».

Η επι­τροπή προ­τεί­νει την αντι­με­τώ­πιση των πυρ­κα­γιών από την πολι­τεία «ενιαία, μέσα από ένα ολο­κλη­ρω­μένο και συνε­κτικό πλαίσιο δια­χεί­ρι­σης των πυρ­κα­γιών δασών και υπαί­θρου, και όχι με μεμο­νω­μέ­νες και ασύν­δε­τες υπη­ρε­σίες και δράσεις πρό­λη­ψης ή κατα­στο­λής. Ο συνο­λι­κός και ενιαίος σχε­δια­σμός θα πρέπει να αφορά την πρόληψη και κατα­στολή των πυρ­κα­γιών, καθώς και την απο­κα­τά­σταση των καμένων εκτά­σεων σε μία λυσι­τελή δια­δι­κα­σία με σκοπό την ενί­σχυση της ανθε­κτι­κό­τη­τας όλων των παρα­γό­ντων που πρέπει να προ­στα­τευ­τούν (κοι­νω­νία, οικο­νο­μία, περι­βάλ­λον).

Είναι ανάγκη να αξιο­ποιού­νται οι νομο­θε­τι­κές προ­βλέ­ψεις, με την ενσω­μά­τωσή τους στον επι­χει­ρη­σιακό σχε­δια­σμό στο πλαίσιο ενός ενιαίου εθνικού σχεδίου προ­στα­σίας και ασφά­λειας από τις πυρ­κα­γιές δασών και υπαί­θρου. Η αντι­με­τώ­πιση όλων των παρα­πάνω ζητη­μά­των θα πρέπει να απο­τε­λέ­σει αντι­κεί­μενο ενός επι­στη­μο­νι­κού, συμ­βου­λευ­τι­κού και συντο­νι­στι­κού οργα­νι­σμού για τη συστη­μα­τική οργά­νωση της δια­χεί­ρι­σης των Πυρ­κα­γιών Δασών και Υπαί­θρου (ΟΔΙΠΥ) σε εθνικό επίπεδο.

Ο οργα­νι­σμός αυτός θα πρέπει να λει­τουρ­γεί επι­τε­λικά και συνερ­γα­τικά με τους άλλους αρμό­διους φορείς έχοντας ρόλο συμ­βου­λευ­τικό, συντο­νι­στικό και επι­τε­λικό σε θέματα δια­χεί­ρι­σης των δασικών πυρ­κα­γιών στη χώρα και την απο­στολή να σχε­διά­ζει, να παρα­κο­λου­θεί και να δίνει ρυθμό στο επι­χει­ρη­σιακό έργο της δια­χεί­ρι­σης των πυρ­κα­γιών δασών και υπαί­θρου».

Οι επι­στή­μο­νες της έκθεσης καθι­στούν σαφές ότι «χωρίς έναν τέτοιο μηχα­νι­σμό δεν θα είναι δυνατό να επι­τευ­χθεί, ούτε η συνεχής και ουσια­στική προ­σπά­θεια για την πρόληψη, ούτε το απα­ραί­τητο κλίμα και πνεύμα συνερ­γα­σίας ανάμεσα στους εμπλε­κό­με­νους φορείς».

Όπως τονί­ζε­ται στο πόρισμα, η λει­τουρ­γία του ΟΔΙΠΥ θα πρέπει να διέ­πε­ται από διε­πι­στη­μο­νι­κό­τητα και και­νο­το­μία, ολι­στική, ολο­κλη­ρω­μένη προ­σέγ­γιση, συνοχή, συνε­κτι­κό­τητα και συντο­νι­σμό, καθώς η εφαρ­μογή των δράσεων στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Δια­χεί­ρι­σης Πυρ­κα­γιών θα πρέπει να συντο­νί­ζε­ται συστη­μα­τικά και απο­τε­λε­σμα­τικά.

Ειδι­κό­τερα, ο ΟΔΙΠΥ θα πρέπει να εργα­στεί ώστε να δια­σφα­λι­στούν, μεταξύ άλλων:

* Δημιουρ­γία του Εθνικού Σχεδίου Δια­χεί­ρι­σης πυρ­κα­γιών δασών και υπαί­θρου που θα περι­λά­βει τον ενιαίο και κοινό σχε­δια­σμό μέτρων και δράσεων δια­χεί­ρι­σης των πυρ­κα­γιών σε όλα τα επίπεδα διοί­κη­σης με τη συμ­με­τοχή και συνερ­γα­σία όλων των εμπλε­κο­μέ­νων φορέων.

* Ανα­θε­ώ­ρηση της διάρ­κειας και της έναρξης-λήξης αντι­πυ­ρι­κής περιό­δου σύμφωνα με τα δια­θέ­σιμα στα­τι­στικά δεδο­μένα και τις προ­βλέ­ψεις για την κλι­μα­τική αλλαγή.

* Δημιουρ­γία ενός επι­στη­μο­νικά τεκ­μη­ριω­μέ­νου εθνικού συστή­μα­τος εκτί­μη­σης κιν­δύ­νου δασικών πυρ­κα­γιών.

* Εξι­σορ­ρό­πηση της σχέσης και εξορ­θο­λο­γι­σμός των δαπανών μεταξύ πρό­λη­ψης και κατα­στο­λής των δασικών πυρ­κα­γιών.

* Αξιο­ποί­ηση της χρήσης όλων των πόρων βάσει κεντρι­κού σχε­δια­σμού και με έμφαση στη βελ­τι­στο­ποί­ηση της απο­δο­τι­κό­τη­τας του συστή­μα­τος της δασο­πυ­ρό­σβε­σης.

* Διε­νέρ­γεια κοινών ετήσιων και περιο­δι­κών ασκή­σεων μεταξύ των εμπλε­κό­με­νων υπη­ρε­σιών για εξοι­κεί­ωση των συμ­με­τε­χό­ντων όσον αφορά ρόλους και δια­δι­κα­σίες (ειδι­κό­τερα με τους κανόνες εμπλο­κής), για εκπαι­δευ­τι­κούς σκοπούς (στο πλαίσιο πιστο­ποι­η­μέ­νης εκπαί­δευ­σης) και για αξιο­λό­γηση της ετοι­μό­τη­τας των εμπλε­κό­με­νων φορέων.

* Σε συνερ­γα­σία με την ΓΓΠΠ (ΕΥΔΕΑ), ανά­πτυξη ενο­ποι­η­μέ­νου και κοινού συστή­μα­τος διοί­κη­σης περι­στα­τι­κών κατα­στο­λής των πυρ­κα­γιών δασών και υπαί­θρου (NIMS/ICS) βασι­σμένο στις αρχές της επι­χει­ρη­σια­κής συνερ­γα­σίας, τη διάθεση και την αξιο­ποί­ηση των πόρων και των δυνα­το­τή­των (υπη­ρε­σιών) όλων των εμπλε­κό­με­νων φορέων.

* Ανά­πτυξη κεντρι­κού συστή­μα­τος ανα­φο­ράς ημε­ρή­σιας ετοι­μό­τη­τας (αντι­πυ­ρική περί­ο­δος) των εμπλε­κό­με­νων φορέων σε θέματα αντι­πυ­ρι­κής προ­στα­σίας και συστή­μα­τος κατα­γρα­φής και χαρ­το­γρά­φη­σης χρη­μα­το­δο­τού­με­νων έργων πρό­λη­ψης (π.χ. ΟΤΑ).

* Ενη­μέ­ρωση και ευαι­σθη­το­ποί­ηση του κοινού με σκοπό την καλ­λιέρ­γεια της αντί­λη­ψης ασφά­λειας (από τις πυρ­κα­γιές) και την ενί­σχυση της εθε­λο­ντι­κής συμ­με­το­χής των πολιτών στον κύκλο δια­χεί­ρι­σης των πυρ­κα­γιών δασών και υπαί­θρου.

Για την επι­τροπή, σημα­ντικό στοι­χείο του νέου συστή­μα­τος θα πρέπει να είναι και η ουσια­στική ανα­διορ­γά­νωση της δασικής υπη­ρε­σίας η οποία θα πρέπει να υπο­στη­ρι­χθεί κατάλ­ληλα σε μέσα και πόρους. «Χωρίς δια­χεί­ριση του αγρο-δασικού χώρου το πρό­βλημα των πυρ­κα­γιών νομο­τε­λειακά θα αυξάνει ξεπερ­νώ­ντας τις όποιες μονό­πλευ­ρες πολι­τι­κές ενί­σχυ­σης του μηχα­νι­σμού κατα­στο­λής» σημειώ­νει.

Σε ό,τι αφορά το Πυρο­σβε­στικό Σώμα, «που θα συνε­χί­σει να προ­σφέ­ρει τις υπη­ρε­σίες του όσον αφορά τη δασο­πυ­ρό­σβεση, απο­τε­λώ­ντας ως προς το μέγεθος των δυνά­μεών του, τον κεντρικό πυλώνα του μηχα­νι­σμού της κατα­στο­λής στη χώρα», στο πόρισμα κατα­γρά­φο­νται σειρά πρω­το­βου­λιών για τη βελ­τί­ωση της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τάς του.

Επι­πλέον, ζητεί­ται:

– Τάχιστη ολο­κλή­ρωση της δια­δι­κα­σίας κατάρ­τι­σης και θεσμο­θέ­τη­σης των δασικών χαρτών και του δασο­λο­γίου και ανά­κληση των ρυθ­μί­σεων που περι­λαμ­βά­νο­νται στους ψηφι­σμέ­νους νόμους (Ν.4280/2014 και Ν.4315/2014), οι οποίοι αυξά­νουν την ένταση και τον αριθμό των χρήσεων που επι­τρέ­πο­νται στα ελλη­νικά δάση.

– Άμεση επίλυση των χρόνιων προ­βλη­μά­των και τρο­πο­ποί­ηση της δασικής νομο­θε­σίας όσον αφορά την αλλαγή χρήσης γης των εκτά­σεων που χαρα­κτη­ρί­σθη­καν ως ΑΔ (δασω­θέ­ντες αγροί) στο κτη­μα­το­λό­γιο, ώστε να μειωθεί η συνέ­χεια και το φορτίο της καύ­σι­μης ύλης.

– Τρο­πο­ποί­ηση της νομο­θε­σίας ανα­φο­ρικά με τη δια­δι­κα­σία αδειο­δό­τη­σης για παρεμ­βά­σεις στη φυσική βλά­στηση εντός ιδιο­κτη­σιών (γηπέδων, οικο­πέ­δων κ.λπ.).

– Συμβολή των ΟΤΑ στη δημιουρ­γία μιας κεντρι­κής και ενιαίας βάσης δεδο­μέ­νων Ολο­κλη­ρω­μέ­νου Πλη­ρο­φο­ρια­κού Συστή­μα­τος (ΟΠΣ) Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας με τα μέσα, εργα­λεία και προ­σω­πικό όλων των εμπλε­κό­με­νων φορέων που δια­τί­θε­νται για επι­χει­ρη­σιακή χρήση στη δια­χεί­ριση των πυρ­κα­γιών.

– Νομο­θε­τική ρύθμιση για την εκπό­νηση από τους ΟΤΑ ολο­κλη­ρω­μέ­νων τοπικών σχεδίων αντι­πυ­ρι­κής προ­στα­σίας σε επίπεδο δημο­τι­κού δια­με­ρί­σμα­τος και των πολε­ο­δο­μι­κών τους συγκρο­τη­μά­των.

Δείτε εδώ το πόρισμα

πηγή kathimerini.gr