Η Ευρώπη στις φλόγες: Έρευνα της Telegraph για τις πυρκαγιές που σαρώνουν την ήπειρο

Πώς μπο­ρούμε να κατα­πο­λε­μή­σουμε τις πυρ­κα­γιές που σαρώ­νουν την ήπειρο – είναι αργά για να τερ­μα­τι­στεί αυτός ο πύρινος κύκλος;» διε­ρω­τά­ται η βρε­τα­νική εφη­με­ρίδα Telegraph που δημο­σιεύει μεγάλη έρευνα για τις πυρ­κα­γιές στην Ευρώπη. «Αυτό το καλο­καίρι ανε­ξέ­λεγ­κτες πυρ­κα­γιές  έπληξαν το Ηνωμένο Βασί­λειο και την Ευρώπη όπως ποτέ άλλοτε. Τι, ή ποιος, τις  πυρο­δό­τησε;

Στην Αττική, του­λά­χι­στον 91 άνθρω­ποι σκο­τώ­θη­καν και εκα­το­ντά­δες τραυ­μα­τί­στη­καν στις πυρ­κα­γιές που μόλις πριν από 10 ημέρες σάρωσαν το Μάτι, 18 μίλια ανα­το­λικά της Αθήνας, στην πιο θανα­τη­φόρο πυρ­κα­γιά της χώρας από το 2007. Πολλοί από τους κατοί­κους και τους παρα­θε­ρι­στές που επι­βί­ω­σαν τα κατά­φε­ραν πέφτο­ντας στη θάλασσα, καθώς οι φλόγες κατέ­στρε­ψαν περίπου 1.500 σπίτια και εκα­το­ντά­δες αυτο­κί­νητα. Είκοσι έξι άνθρω­ποι βρέ­θη­καν απαν­θρα­κω­μέ­νος σε ένα χωράφι λίγα μόλις μέτρα από τη θάλασσα. Ο Νίκος Οικο­νο­μό­που­λος, επι­κε­φα­λής του Ερυθρού Σταυρού της Ελλάδας, δήλωσε: «Προ­σπά­θη­σαν να βρουν μια δια­δρομή δια­φυ­γής, αλλά δυστυ­χώς αυτοί οι άνθρω­ποι και τα παιδιά τους δεν το κατά­φε­ραν. Ενστι­κτω­δώς, βλέ­πο­ντας το τέλος να πλη­σιά­ζει, αγκα­λιά­στη­καν όλοι μαζί».

Μια παρό­μοια τρα­γω­δία δια­δρα­μα­τί­στηκε στην ορεινή περιοχή του Pedrogao Grande στην κεντρική Πορ­το­γα­λία τον περα­σμένο Ιούνιο, όπου οι πυρ­κα­γιές στοί­χι­σαν τη ζωή 66 ανθρώ­πων. Στο χωριό Nodeirinho, η Ana Sofia Bechor ήταν μεταξύ δώδεκα κατοί­κων που κατέ­φυ­γαν  σε μια τσι­με­ντέ­νια στέρνα  3μx2μ, καθώς οι πυρ­κα­γιές κατέ­λα­βαν το χωριό. Η 39χρονη υπεν­θυ­μί­ζει ότι δίπλα της, μια ηλι­κιω­μένη γυναίκα στη δεξα­μενή  υπέστη σοβαρά εγκαύ­ματα. Άλλοι φώναξαν έντρο­μοι. Όλη τη νύχτα περί­μενε νέα για τον σύζυγο της, Sidnel, και τον τεσ­σά­ρων ετών ανιψιό της  Rodrigo, οι οποίοι προ­σπα­θού­σαν να επι­στρέ­ψουν στο χωριό. Κοντά στη στέρνα δύο αυτο­κί­νητα είχαν καεί. Η Άννα έπεισε έναν γείτονα να την οδη­γή­σει στα συντρίμ­μια και ανα­κά­λυψε το δικό της αυτο­κί­νητο παγι­δευ­μένο κάτω από ένα πεσμένο δέντρο. Ο Sidnel και ο Rodrigo ήταν ξαπλω­μέ­νοι αγκα­λια­σμέ­νοι στο έδαφος.

Όπως εκείνοι που πέθαναν στην Ελλάδα, ο 38χρονος κρα­τούσε τον ανιψιό του αγκαλιά. «Μπορώ μόνο να φαντα­στώ την απο­γο­ή­τευσή τους προ­σπα­θώ­ντας να ξεφύ­γουν», θυμάται, καθώς τα δάκρυα τρέχουν στα μάγουλά της. Η καμένη  ελλη­νική Ριβιέρα και οι ακόμα μαυ­ρι­σμέ­νοι λόφοι του Pedrοgao Grande απο­τε­λούν μαρ­τυ­ρία για την εντει­νό­μενη απειλή των πυρ­κα­γιών σε όλη την υδρό­γειο. Πέρυσι ήταν το χει­ρό­τερο έτος της Πορ­το­γα­λίας για τις πυρ­κα­γιές – 121 άνθρω­ποι έχασαν τη ζωή τους και χιλιά­δες σπίτια και εκτάρια γης κατα­στρά­φη­καν σε δύο μεγάλες εστίες τον Ιούνιο και τον Οκτώ­βριο – ήταν οι πιο κατα­στρο­φι­κές σε ολό­κληρη την Ευρώπη, για να ακο­λου­θή­σουν οι μεγάλες πυρ­κα­γιες της Ισπα­νίας, της Γαλλίας και της Ιταλίας μέχρι το Νοέμ­βριο. Αλλά το 2018 απο­δει­κνύ­ε­ται ήδη ένα άλλο annus horribilis. Εκτός από την  Ελλάδα, η μακρά ξηρασία που περι­βάλ­λει το βόρειο ημι­σφαί­ριο έχει προ­κα­λέ­σει τερά­στιες πυρ­κα­γιές σε περιο­χές που είναι συνήθως λιγό­τερο επιρ­ρε­πείς σε πυρ­κα­γιά, από τη Σιβηρία μέχρι το Saddleworth Moor στην περιοχή Peak της Αγγλίας. Περιο­χές του Καναδά, της Καλι­φόρ­νια και της Ασίας καί­γο­νται επίσης. Τις τελευ­ταίες εβδο­μά­δες, η Σουηδία έχει απευ­θύ­νει έκκληση για διεθνή βοήθεια μετά από 11 πυρ­κα­γιές, οι οποίες έφτασαν ως τον Αρκτικό Κύκλο. Καθώς το κλίμα μας θερ­μαί­νε­ται, η πύρινη κόλαση, που κάποτε θεω­ρεί­ται ως εξαί­ρεση, γίνεται ο νέος κανόνας. Το ερώτημα είναι αν είναι ήδη πολύ αργά για να τερ­μα­τι­στεί ο πύρινος κύκλος.

Στις 19 Ιουλίου, η πυρ­κα­γιά Saddleworth Moor – η μεγα­λύ­τερη στη ζωντανή μνήμη της Αγγλίας – σβή­στηκε, σχεδόν ένα μήνα μετά την εκκί­νηση της σε έναν αχυρώνα. Στην αιχμή της, το μέτωπο ήταν επτά τετρα­γω­νικά μίλια και ο στρατός κλήθηκε για να βοη­θή­σει εκα­το­ντά­δες πυρο­σβέ­στες. Περίπου 50 σπίτια εκκε­νώ­θη­καν γύρω από το αχυρώνα, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων 34 στο Carrbrook, Stalybridge, και τέσσερα κοντινά σχολεία επίσης προ­σω­ρινά έκλει­σαν προ­λη­πτικά. Με μια άλλη πυρ­κα­γιά που έπληξε το κοντινό Winter Hill στο Μπόλτον, το σύννεφο της τέφρας έφτασε μέχρι το Μάν­τσε­στερ. Ένα αερο­σκά­φος BAe 146, το οποίο ανήκει  στο Συμ­βού­λιο Έρευνας Φυσικού Περι­βάλ­λο­ντος, πέταξε πάνω από την πυρ­κα­γιά και μια ομάδα ειδικών  πήρε δείγ­ματα για να κατα­γρά­ψει τους ρύπους στον αέρα. Τα απο­τε­λέ­σματα εξε­τά­ζο­νται επί του παρό­ντος από επι­στή­μο­νες στα πανε­πι­στή­μια του Μάν­τσε­στερ και του Λιντς. Μια μελέτη του Χάρ­βαρντ και του Κολού­μπια σχετικά με τις επι­πτώ­σεις  του καπνού από πυρ­κα­γιά στην Ινδο­νη­σία – μια χώρα ιδιαί­τερα επιρ­ρε­πής σε αυτό ως απο­τέ­λε­σμα των δασικών εκκα­θα­ρί­σεων για τη βιο­μη­χα­νία φοι­νι­κέ­λαιου – έχει υπο­δεί­ξει ότι έως και 100.000 πρόωροι θάνατοι μπορεί τελικά να προ­κλη­θούν από τις τοξικές ουσίες που απε­λευ­θε­ρω­θή­καν στην ατμό­σφαιρα  από τις πυρ­κα­γιές του 2015.

Η έρευνα για τις πυρ­κα­γιές στη νοτιο­α­να­το­λική Ασία έχει ανα­κα­λύ­ψει χημικές ουσίες, όπως το κυα­νιούχο υδρο­γόνο, το βεν­ζό­λιο και την αμμωνία που απε­λευ­θε­ρώ­νο­νται στον αέρα. Οι ορεινές χερ­σαίες εκτά­σεις της επαρ­χίας Peak κατέ­χουν επίσης δύο αιώνες βιο­μη­χα­νι­κής ρύπαν­σης που παρή­χθη­σαν από τις γύρω πόλεις και τις μεγάλες πόλεις παρα­γω­γής όπως το Μάν­τσε­στερ και το Σέφιλντ. «Η ανη­συ­χία μου είναι αν οι φωτιές απε­λευ­θε­ρώ­νουν τώρα ορι­σμέ­νους από τους βιο­μη­χα­νι­κούς ρύπους που δημιουρ­γού­νται στην ατμό­σφαιρα», λέει ο καθη­γη­τής Page. «Νομίζω ότι οι πυρ­κα­γιές θα γίνουν ολοένα και περισ­σό­τερο θέμα υγείας».

Ο καθη­γη­τής Chris Evans, ανώ­τε­ρος ερευ­νη­τής στο Κέντρο Οικο­λο­γίας και Υδρο­λο­γίας του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου, συμ­φω­νεί ότι είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα υπάρ­ξουν αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις στην υγεία των ανθρώ­πων. Ο Έβανς εργά­στηκε στη Βόρεια Ιρλαν­δία μελε­τώ­ντας την επί­δραση της πυρ­κα­γιάς στην ποιό­τητα των υδάτων και λέει ότι έχει βρεθεί ότι απε­λευ­θε­ρώ­νο­νται τοξίνες που χρειά­ζο­νται δύο δεκα­ε­τίες για να δια­λυ­θούν. «Οι περι­βαλ­λο­ντι­κές επι­πτώ­σεις είναι σοβαρές», λέει. «Οι πυρ­κα­γιές είναι ένα φυσικό μέρος ενός οικο­συ­στή­μα­τος, αλλά η αλλαγή που έχει συμβεί είναι η ανθρώ­πινη παρέμ­βαση στο τοπίο, καθι­στώ­ντας το πιο ευνοϊκό για τις πυρ­κα­γιές που συμ­βαί­νουν. Εξαι­ρε­τι­κές θερμές, ξηρές περί­ο­δοι ενθαρ­ρύ­νουν τη φωτιά, αλλά είναι σχεδόν πάντα οι άνθρω­ποι που τις ξεκι­νούν».

Εμπρη­σμός η αιτία στις περισ­σό­τε­ρες πυρ­κα­γιές

Μεταξύ των υπαλ­λή­λων αντι­με­τώ­πι­σης κατα­στά­σεων έκτα­κτης ανάγκης στο Saddleworth Moor και στο Winter Hill ήταν ο Craig Hope, ο επι­κε­φα­λής αξιω­μα­τι­κός πυρό­σβε­σης της υπη­ρε­σίας  πυρό­σβε­σης και διά­σω­σης της Νότιας Ουαλίας. Ο 43χρονος είναι μέλος μιας ομάδας 25 ειδικών συμ­βού­λων που παρέ­χουν τακτική υπο­στή­ριξη όταν ξεσπούν πυρ­κα­γιές σε ολό­κληρη τη χώρα. Σύμφωνα με τον Hope, το 96%  των πυρ­κα­γιών στη νότια Ουαλία ξεκί­νη­σαν σκόπιμα και πιστεύει ότι παρό­μοιο ποσοστό συμ­βαί­νει σε όλη τη Βρε­τα­νία.

Ο εμπρη­σμός είναι επίσης πιθανή αιτία  στις τελευ­ταίες ελλη­νι­κές πυρ­κα­γιές. «Δεν γνω­ρί­ζουμε γιατί το κάνουν οι άνθρω­ποι», λέει ο Hope. «Προ­σπα­θή­σαμε να ανα­λύ­σουμε τη νοο­τρο­πία [των εμπρη­στών], αλλά απλά δεν ξέρουμε. Προ­σω­πικά, νομίζω ότι είναι όλα τα είδη ανθρώ­πων δια­φο­ρε­τι­κών ηλικιών και από όλα τα κοι­νω­νικά στρώ­ματα». Μερικοί αρχί­ζουν τις πυρ­κα­γιές από απρο­σε­ξία, πετώ­ντας τα τσιγάρα ή κάνο­ντας μπάρ­μπε­κιου. Άλλοι το κάνουν εσκεμ­μένα για να καθα­ρί­σουν τη γη, η οποία σε ένα ξηρό περι­βάλ­λον μπορεί γρήγορα να βγει εκτός ελέγχου. Ο Hope  και η ομάδα του επι­κε­ντρώ­θη­καν στην πρόληψη σε ολό­κληρη τη νότια Ουαλία, αυξά­νο­ντας τις περι­πο­λίες, μιλώ­ντας σε γαιο­κτή­μο­νες, επι­σκέ­πτο­ντας σχολεία και βάζο­ντας ελεγ­χό­με­νες πυρ­κα­γιές για να εκπαι­δεύ­σουν   πυρο­σβέ­στες. Κατά κάποιον τρόπο η δουλειά τους ήταν επι­τυ­χής – ο αριθμός των πυρ­κα­γιών που κατα­γρά­φη­καν μειώ­θηκε από 4.000 το 2009 σε 1.800 το 2015. Και όμως η συνο­λική μάζα της γης που επη­ρε­ά­ζε­ται συνε­χί­ζει να αυξά­νε­ται λόγω της αυξα­νό­με­νης βλά­στη­σης. «Όσο περισ­σό­τερο εργα­ζό­μα­στε  για να στα­μα­τή­σουμε τις πυρ­κα­γιές τόσο πιο δύσκολο είναι να τα κατα­φέ­ρουμε» λέει ο Hope. «Καί­γο­νται για μεγα­λύ­τερο χρονικό διά­στημα και επη­ρε­ά­ζουν τις κοι­νό­τη­τες περισ­σό­τερο… Είναι μόνο θέμα χρόνου πριν χάσουμε την ιδιο­κτη­σία ή τη ζωή μας».

«Το δένδρο της φωτιάς»

Οι παγκό­σμιες θερ­μο­κρα­σίες έχουν αυξηθεί σχεδόν 1C πάνω από τα προ­βιο­μη­χα­νικά επίπεδα, με τα δύο τρίτα της αύξησης να εμφα­νί­ζο­νται από το 1975. Το καλο­καίρι του 2018 θα μπο­ρούσε να απο­δει­χθεί ακόμα το πιο καυτό και ξηρό στη Βρε­τα­νία από τότε που άρχισαν να υπάρ­χουν αρχεία. Παρόλα αυτά, το κλίμα  θεω­ρεί­ται στην πραγ­μα­τι­κό­τητα ως ένας παρά­γο­ντας ενί­σχυ­σης παρά ως άμεση αιτία. Είναι οι άνθρω­ποι που βάζουν τη σπίθα, κυριο­λε­κτικά και με την ευρύ­τερη έννοια, αλλά­ζο­ντας τον τρόπο με τον οποίο χρη­σι­μο­ποιούμε τη γη.

Καθώς ο πλη­θυ­σμός σε όλον τον κόσμο αστι­κο­ποιεί­ται, τα ίδια  πρότυπα συμ­βαί­νουν σε όλο τον κόσμο.

Στην Πορ­το­γα­λία ο ευκά­λυ­πτος είναι γνωστός τοπικά ως «δέντρο της φωτιάς». Ήταν επίσης στο επί­κε­ντρο της τρα­γω­δίας που ξετυ­λί­χθηκε στις πυρ­κα­γιές της χώρας το περα­σμένο καλο­καίρι. Η Πορ­το­γα­λία είναι μια από τις πιο δασω­μέ­νες χώρες στην Ευρώπη, αλλά έχει και το χαμη­λό­τερο ποσοστό δημο­σίων δασών – μόλις 2%. Ένα πολύ­πλοκο κλη­ρο­νο­μικό σύστημα , όπου η γη χωρί­ζε­ται από συγ­γε­νείς, έχει οδη­γή­σει σε ένα αδια­πέ­ρα­στο συνον­θύ­λευμα ιδιο­κτη­σίας σε ολό­κληρη τη χώρα, με το 85% οικό­πεδα μικρό­τερα από τρία εκτάρια.

Σε προη­γού­με­νες γενιές, αυτή η γη καλ­λιερ­γή­θηκε με αγάπη από τους μικρούς κτη­νο­τρό­φους, την χρη­σι­μο­ποί­η­σαν  για βοσκή  και καλ­λιέρ­γειες, αλλά καθώς ο πλη­θυ­σμός της Πορ­το­γα­λίας μετα­φέρ­θηκε σε πόλεις, εγκα­τα­λεί­φθη­καν πολλές περιο­χές. Για τα ηλι­κιω­μένα μέλη της οικο­γέ­νειας που έχουν μείνει πίσω στη γη, η ευκο­λό­τερη καλ­λιέρ­γεια  ήταν αυτή του ευκα­λύ­πτου, η οποία τρο­φο­δο­τεί τη βιο­μη­χα­νία χαρτιού και χαρ­το­πολ­τού της Πορ­το­γα­λίας ύψους 2,6 δισε­κα­τομ­μυ­ρίων δολα­ρίων. Εκτός από τις βιο­μη­χα­νι­κές φυτείες μαμούθ, στους τοπι­κούς αγρότες προ­σφέ­ρο­νται χρήματα για την εγκα­τά­σταση φυτειών ευκα­λύ­πτου στη γη τους. Το απο­τέ­λε­σμα είναι ένα μη αυτό­χθονο δέντρο, το οποίο προ­έρ­χε­ται από την Αυστρα­λία, να καλύ­πτει  τώρα το 25% των πορ­το­γα­λι­κών δασών. Η υψηλή περιε­κτι­κό­τητα σε λάδι και οι βαθιές ρίζες του ευκα­λύ­πτου σημαί­νουν ότι μπορεί να εξα­πλω­θεί φωτιά σε απί­στευτη ένταση. Ο αυτο­κι­νη­τό­δρο­μος N236-1 στο Pedrogao Grande είναι ένας από τους πολλούς δρόμους της χώρας που δια­σχί­ζουν το δάσος των ευκα­λύ­πτων . Ένας πολυ­σύ­χνα­στος αυτο­κι­νη­τό­δρο­μος και η κύρια δια­δρομή μέσα και έξω από το Nodeirinho, μετο­νο­μά­στηκε σε «Δρόμο του Θανάτου » μετά από πυρ­κα­γιές του περα­σμέ­νου έτους. Στις 17 Ιουνίου 2017, 47 άνθρω­ποι έχασαν τη ζωή τους παγι­δευ­μέ­νοι στα αυτο­κί­νητά τους, καθώς οι ευκά­λυ­πτοι έκαψαν την κοιλάδα μέχρι την άκρη του δρόμου, δημιουρ­γώ­ντας μια τόσο έντονη θερ­μό­τητα που έλιωσε  την άσφαλτο.  Ο Nodeirinho Joao Viola ήταν ένας από τους λίγους κάτοι­κους που κατόρ­θω­σαν να επι­βιώ­σουν. Ο 61χρονος κηπου­ρός είχε περάσει το από­γευμα σε ένα κοντινό χωριό και  όταν είδε τον καπνό αργά το από­γευμα, προ­σπά­θησε να επι­στρέ­ψει στο Nodeirinho. Καθώς έφτασε στο N236-1 είδε τα εγκα­τα­λε­λειμ­μένα αυτο­κί­νητα. «Και οι δύο πλευρές του δρόμου φλέ­γο­νταν», λέει. «Ήταν σαν μια βροχή φλόγας». Με την ορα­τό­τητα στο μηδέν, κατά­φερε τελικά να γυρίσει και να οδη­γή­σει πίσω στην ασφά­λεια. «Υπήρχαν πολλά αυτο­κί­νητα που ακόμα περ­νού­σαν στη φωτιά», θυμάται.

Αφού πέρασε μια νύχτα με τη σύζυγό του Ντίνα σε ένα κοντινό κέντρο εκκέ­νω­σης, ο Joao έφτασε τελικά στο Nodeirinho στις 7 π.μ. την επόμενη μέρα μέσω μιας δια­φο­ρε­τι­κής δια­δρο­μής. Καθι­σμέ­νος στην κουζίνα του σπιτιού του, ο οποίος επέζησε με θαυ­μα­τουργό ύπνο (δίπλα από την πόρτα), θυμάται τον πρώτο νεκρό που ανα­κά­λυψε ανάμεσα στα απο­κα­ΐ­δια  του χωριού όπου έζησε όλη του τη ζωή. Ήταν ο ξάδερ­φος του, ο Afonso Conceicao. Από τους 11 κατοί­κους Nodeirinho που πέθαναν εκείνη την ημέρα, τέσ­σε­ρις ήταν συγ­γε­νείς του. «Το χει­ρό­τερο για μένα ήταν η σιωπή», θυμάται ο Joao. «Ούτε πουλιά, ούτε φωνές, ούτε άνεμος μέσα από τα δέντρα, μόνο δάκρυα. Όλα ήταν μαύρα. Ήταν σαν μια βόμβα είχε εξο­ντώ­σει τα πάντα».

Πολλοί από εκεί­νους που έχασαν τα σπίτια τους στην Πορ­το­γα­λία πέρυσι παρα­μέ­νουν χωρίς στέγη. O 51χρονος Άνταμ Χέντερ­σον, που ζει στην Πορ­το­γα­λία από το 1988, περι­μέ­νει ακόμα από τις Aρχές μια βοήθεια, καθώς το σπίτι του κάηκε ολο­σχε­ρώς στις περ­σι­νές πυρ­κα­γιές. «Υπήρχαν πάντα πυρ­κα­γιές, αλλά ποτέ τόσο μεγάλες», λέει. «Κάπως πιστεύ­αμε ότι δεν θα συμβεί ποτέ σε εμάς».

«Η απώλεια των προ­σω­πι­κών μας  πραγ­μά­των είναι τρομερή», λέει η σύζυγος του Ute. «Η σχολική μου κιθάρα, τα ρούχα, οι ταινίες των παιδιών μας έχουν εξα­φα­νι­στεί. Κανένα από τα ακίνητα μας δεν ήταν ασφα­λι­σμένο, παρόλο που οι πλη­γέ­ντες είχαν λάβει τη δια­βε­βαί­ωση  από την κυβέρ­νηση ότι τελικά θα ξανα­κτί­σουν τα σπίτια τους.

Ο πύρινος όλεθρος θα ενταθεί

Σύμφωνα με τον Alexander Held, ανώτερο εμπει­ρο­γνώ­μονα του Ευρω­παϊ­κού Ινστι­τού­του Δασών, το πύρινο σκηνικό που παρα­τη­ρή­σαμε σε ολό­κληρο τον κόσμο τα τελευ­ταία χρόνια θα εντα­τι­κο­ποι­η­θεί. «Αυτό το καλο­καίρι είναι σίγουρα ένα άλλο σημάδι για το τι μπο­ρούμε να περι­μέ­νουμε περισ­σό­τερο στο μέλλον», λέει. Ο Held ανα­φέ­ρει ότι η εποχή των πυρ­κα­γιών στην Ευρώπη αρχίζει τον Απρίλιο, ενώ πριν από λίγες δεκα­ε­τίες ξεκι­νούσε τον Ιούνιο, καθώς  η κλι­μα­τική αλλαγή θα συνε­χί­σει να επι­δει­νώ­νε­ται. Η μόνη μόνιμη λύση, επι­μέ­νει, είναι η καλύ­τερη δια­χεί­ριση των περιο­χών της άγριας φύσης και η απο­κα­τά­σταση πιο ποι­κί­λων μοντέ­λων γεωρ­γίας και δασο­κο­μίας. Εν ολίγοις: να ξανα­φτιά­ξουμε τη δια­τα­ραγ­μένη  σχέση μας με τη γη.

Τέτοιες προ­σπά­θειες βρί­σκο­νται ήδη σε εξέλιξη στην Πορ­το­γα­λία και ελπί­ζουμε ότι αυτές μπορούν να επα­να­λη­φθούν σε άλλα μέρη της Ευρώπης. Στο χωριό Ferraria de Sao Joao, λίγα μίλια από το Nodeirinho, ο πλη­θυ­σμός των μόλις 40 κατοί­κων έχει εφαρ­μό­σει μια «Ζώνη Προ­στα­σίας Περι­βάλ­λο­ντος» σε ακτίνα 100 μέτρων, αντι­κα­θι­στώ­ντας τον ευκά­λυ­πτο με αυτό­χθονα είδη πολύ πιο ανθε­κτικά στις πυρ­κα­γιές όπως δρυς, καρυ­διές  και κερα­σιές. Έχουν υπο­στη­ρι­χθεί στις προ­σπά­θειές τους από περίπου 500 εθε­λο­ντές, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων πολλών από το εξω­τε­ρικό.

Στην περιοχή Mafra, ακριβώς βόρεια της Λισα­βό­νας, η τοπική Πολι­τική Προ­στα­σία  άρχισε να εισάγει την τακτική της «προ­κα­θο­ρι­σμέ­νης καύσης» σε ιδιω­τική γη που θεω­ρεί­ται ότι απο­τε­λεί ιδιαί­τερη απειλή. Από το 2006, εξηγεί ο Carlos Trindade, συντο­νι­στής πολι­τι­κής προ­στα­σίας της Mafra, οι αρχές έκαψαν σκόπιμα γύρω στα 200 εκτάρια γης. Ως απο­τέ­λε­σμα, ο αριθμός των πυρ­κα­γιών μειώ­θηκε δρα­μα­τικά από ετήσιο μέσο όρο 368 μεταξύ 2001 και 2005 σε 115 μεταξύ 2011 και 2016. Δεν έχει χαθεί ούτε μία ζωή στη φωτιά στο Mafra από τότε που ξεκί­νησε το πρό­γραμμα.

Καθώς ανε­βαί­νουμε σε έναν απότομο λόφο όπου πρό­σφατα έλαβε χώρα μια προ­κα­θο­ρι­σμένη καύση, ο Trindade επι­ση­μαί­νει τη βλά­στηση των εγχώ­ριων βελα­νι­διών , οι οποίες αντι­κα­τέ­στη­σαν τους ευκα­λύ­πτους. Όπως και πέρυσι στην πατρίδα του και φέτος στην Ελλάδα, ο Trindade ξέρει πολύ καλά πόσο γρήγορα μπορεί να ξεσπά­σει μια τέτοια βου­κο­λική σκηνή. «Βλέπετε τη φύση», λέει. «Βλέπω καύσιμα».