“Εφυγε ο Μανόλης Λαγωνικός, ο επιφανέστερος πολίτης της σύγχρονης Καρπάθου

 

Επι­κή­δειος εκφω­νη­θείς από τον καθη­γητή του Δημο­κρι­τείου Πανε­πι­στη­μίου Θράκης στις 28.1.2018

Αγαπητέ Μανόλη,

Εκ μέρους του Μορ­φω­τι­κού και Εξω­ραϊ­στι­κού Ομίλου Όθους Εργασία και Χαρά,το θεω­ρούμε χρέος μας να εκφρά­σουμε το τελευ­ταίο αντίο κι ένα μεγάλο ευχά­ρι­στο για την ανε­κτί­μητη πνευ­μα­τική προ­σφορά σου.

Υπήρξες όχι μόνο,γραμ­μα­τέας της κοι­νό­τη­τας μας,όχι μόνο ιδρυ­τικό μέλος του Συλ­λό­γου Εργασία και Χαρά,θεμε­λιω­τής της βιβλιο­θή­κης,του λαο­γρα­φι­κού μου­σείου,του αγρο­τι­κού συνε­ται­ρι­σμού,αλλά και ακού­ρα­στος εργάτης τους,ώστε καθένα απ’ αυτά να λει­τουρ­γεί και να απο­φέ­ρει καρπούς.Συνεπής στις ιδέες και στα ιδανικά σου,συνέ­βα­λες ώστε να καλ­λιερ­γη­θεί το συνε­ται­ρι­στικό πνεύμα,η αγρο­τική οικο­νο­μία, η αγάπη για τις παρα­δό­σεις της Καρ­πά­θου και η αγάπη για τη γνώση και το βιβλίο.Πρώτος εσύ φιλα­να­γνώ­στης,γνω­ρί­ζο­ντας ότι το διά­βα­σμα είναι η καλύ­τερη επέν­δυση,συντρο­φιά και σύμ­βου­λος για τη ζωή,έστρε­ψες γενιές και γενιές στο βιβλίο.Αγα­πη­τοί Ειρήνη,Φωτεινή,Άννα και Μιχάλη,νοιώ­θουμε και μείς υπε­ρή­φα­νοι μαζί με σας,που ήταν φίλος μας και συγ­χω­ρια­νός μας,τιμούμε τη σεμνό­τητα,το ανοικτό μυαλό του,το πείσμα,τη δημιουρ­γι­κό­τητα αλλά περισ­σό­τερο την αγάπη που μας προ­σέ­φερε.Τέλος εκφρά­ζουμε τα θερμά μας συλ­λυ­πη­τή­ρια και απο­φα­σί­ζουμε να ονο­μα­σθεί η αίθουσα της βιβλιο­θή­κης του Συλ­λό­γου μας, σε αίθουσα Εμμα­νουήλ Λαγω­νι­κού,ως ελά­χι­στο φόρο τιμής,στην προ­σφορά του στην ανύψωση του πνευ­μα­τι­κού επι­πέ­δου του Όθους.

Μανόλης Κρι­τσιώ­της,

εκπρό­σω­πος του Συλ­λό­γου Εργασία και Χαρά Όθους Καρ­πά­θου

 

Aγαπημένε φίλε,

 

-Ψηλά τ’ανηφορίζαμε

Μαζί τα μονο­πά­τια

Τσι είχαμε πάντοτ’ ανοιχτά  του κυνηγού τα μάτια.

 

Τσαι τώρα που χωρί­ζε­σαι

Απ’ όσους αγα­πού­σες

Απο­χαι­ρέτα τα βουνά

Ετσεί που κυνη­γού­σες!

«Έχετε γεια ψηλά βουνά

τσαι στράτες που ‘πορ­πά­του

Βρύσες απού ‘πινα νερό

Τσαι κοπε­λιές που ΄γάπου».

 

Στράτες τσαι μονο­πά­τια, Μανολή. Που σήμερο ζωντά­νε­ψαν για σένα. Ποδο­βο­λητό.Δικοί τσαι ξένοι. 3 βασι­λιά­δες μάγοι με ταφικά κτε­ρί­σματα. Κουρ­νια­χτός! Βουβό το πλήθος. Πεζούρα και καβα­λα­ρία. Λιγνά κι ανά­λα­φρα παλι­κά­ρια – οι παι­δι­κοί σου φίλοι που αλα­φια­σμέ­νοι σηκώ­νο­νται από το βαθύ τσαι αιώνιο λήθαργο. Ξεπε­ζεύ­ουν κοντά σου!

Τσαι στα σοκά­τσια του χωριού συρ­φε­τός τσ’ οχλαλοή. Οι αρχο­ντο­πού­λες του Όθους τσ’  οι καλο­κυ­ρά­δες του νησιού. Με μοίρα για να ‘αγιά­σουν το δικό σου σκήνωμα. Και να ψάλλουν εξό­διους ύμνους και επι­τά­φιους στο όνομά σου. Όλοι τούτοι

«…Πήραν στρατί-στρατί το μονο­πάτι

αρχο­ντο­πού­λες τσαι καλο­τσυρά(δ)ες

από τις ξένες χώρες βασιληά(δ)ες

τσαι καβα­λάρη(δ)ες απάνω στ’ άτι».

Κανείς, ωστόσο, καλέ μου φίλε, δεν εμπό­ρεσε!

«Κανείς για τη δικιά σου την αγάπη

Δε σκότωσε το δράκο ή τον αράπη

Τσαι να σου φέρεια­θά­νατο νερό».

Όλοι δίπλα σου, μοι­ρο­λο­γού­με­νοι:

«…Απόθανε, απόθανε ο βράχος! και θρήνος και κλάψα πολλή!».

Και τώρα τι μας απο­μέ­νει Μανολή από εσένα; Ποια κλη­ρο­νο­μιά μας αφήνεις; Αν κάποιοι που δε σε καλο­γνώ­ρι­σαν ρωτή­σουν για σένα, δίχως αμφι­βο­λία

Θα πάρουν την απά­ντηση που ται­ριά­ζει: ότι ααν­φί­βολα:

Ο προ­κεί­με­νος νεκρός υπήρξε ένας αλη­θι­νός άντρας.Με ανα­ρίθ­μη­τες αρετές.Που τάχα χαθή­κανε μαζί με το σώμα του, αλλά όμως θα περι­φέ­ρο­νται αιώνια ως πολύ­τιμη κλη­ρο­νο­μιά μαζί με την ψυχή του.

Εχάσαμε το πιο τίμιο, τη φυσιο­γνω­μία σου, τη μορφή σου! Το πιο ακριβό πράγμα δηλαδή, την ωραία σου θωριά.

Που πήγαινε χέρι-χέρι με την καλο­κα­γα­θία σου. Υπήρξες καλός καγαθός, ένα αμιγώς θετικό άτομο. Με καλές δηλαδή κι αγνές προ­θέ­σεις. Που επι­λέ­γει να περι­φρο­νεί το κακό!

Ήσουν ντό­μπρος, ευθύς και ανοι­χτός χαρα­χτή­ρας. Δεν έκρυβες ποτέ τις προ­θέ­σεις σου. Δε δίστα­ζες να μιλάς ανοιχτά και καθαρά.

Υπήρξες η φωνή της λογικής και της νηφά­λιας σκέψης

Δίκαιος κι ίσιος σ’ όλες σου τις πράξεις

Ποτέ από το χρέος μη κινών

Αλλά με λύπη κιόλας κι ευσπλα­χνία…

Τίμιος και ακέ­ραιος, άκαμ­πτος και ασυμ­βί­βα­στος μπροστά σε πάγιες ατο­μι­κές, οικο­γε­νεια­κές και κοι­νω­νι­κές αξίες. Καμιά επι­φύ­λαξη βέβαια δε δια­τη­ρούν γι αυτό η Ειρήνη, η Φωτεινή, η Άννα και ο Μιχάλης. Ούτε ασφαλώς οι φίλοι και συντο­πί­τες σου.

Εξού και η γενική εκτί­μηση και αγάπη στο πρόσωπό σου.

‘Ένα πρόσωπο, ένας χαρα­χτή­ρας  που παρου­σί­αζε, θα λέγαμε,  δύο βασικές πτυχές. Μία Ιωνική/Αθη­ναϊκή που εκφρά­ζε­ται από τον Περικλή. Που ο Θου­κυ­δί­δης τον χαρα­χτη­ρί­ζει στιβαρό και σοβαρό άνθρωπο: «άθρυ­πτον εις γέλωτα». Δηλαδή δε χασκο­γε­λούσε, δε χαχά­νιζε, αλλά μονάχα χαμο­γε­λούσε με φυσικό τρόπο, αυθόρ­μητα και εγκάρ­δια.

Την άλλη πτυχή θα μπο­ρού­σαμε να την ονο­μά­σουμε Λακω­νική/Σπαρ­τια­τική. «Το Λακω­νί­ζειν εστί φιλο­σο­φείν». «Των φρο­νί­μων ολίγα», έλεγε συνέ­χεια ο Μανόλης. Απέ­φευγε την πολυ­λο­γία.

Αεί φιλο­σο­φώ­ντας στη ζωή και βάζο­ντας διλήμ­ματα στον εαυτό του. Ιδιαί­τερα όταν πρό­κει­ται για ζητή­ματα αυτο­σε­βα­σμού και περή­φα­νης αξιο­πρέ­πειας: ακο­λου­θούσε τις διδαχές του αγα­πη­μέ­νου του Καβάφη:

 

Όσο μπορείς

 

Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως την θέλεις,

τούτο προ­σπά­θησε του­λά­χι­στον

όσο μπορείς: μην την εξευ­τε­λί­ζεις

μες στην πολλή συνά­φεια του κόσμου,

μες στες πολλές κινή­σεις κι ομιλίες.

Μην την εξευ­τε­λί­ζεις πηαί­νο­ντάς την,

γυρί­ζο­ντας συχνά κ’ εκθέ­το­ντάς την

στων σχέσεων και των συνα­να­στρο­φών

την καθη­με­ρι­νήν ανοησία,

ώς που να γίνει σα μια ξένη φορτική.

 

Η προ­σω­πική σχέση μαζί σου κρατά 40 χρόνια. Βαθιά αμοι­βαία εκτί­μηση, στενή φιλία, πνευ­μα­τική, αλλά και κυνη­γε­τική συνερ­γα­σία. Συνε­χείς συζη­τή­σεις γύρω από καθη­με­ρινά, κοι­νω­νικά, φιλο­σο­φικά, ιστο­ρικά ζητή­ματα, όπως και τοπικά θέματα. Τακτι­κές υπαί­θριες εξορ­μή­σεις για κυνήγι, συχνά σε συν­δυα­σμό με αρχαιο­λο­γική εξε­ρεύ­νηση. Λάστος, Κούρι, Κραμπά, Εϋροι, Αφιάρ­της, Σαρία. Τερά­στια η συμβολή του στις επι­στη­μο­νι­κές μου ανα­ζη­τή­σεις και στη διδα­κτο­ρική μου δια­τριβή. Αλλά και στις μακρο­χρό­νιες πανε­πι­στη­μια­κές έρευνες που ακο­λού­θη­σαν.

Μαζί εκδό­σαμε το επι­τυ­χη­μένο περιο­δικό ποι­κί­λης ύλης «Κάρ­πα­θος», όπου έβλεπαν στο φως εξαι­ρε­τι­κές συνερ­γα­σίες σου. Συνερ­γα­στή­καμε επίσης στο σπου­δαίο περιο­δικό του Συλ­λό­γου των Απα­ντα­χού Καρ­πα­θίων «Καρ­πα­θιακή Ηχώ». Εδώ δημο­σί­ευ­σες πολλά κείμενα μεγάλης λογο­τε­χνι­κής αξίας.

Το όνομά του ως λογο­τέ­χνη ξεπέ­ρασε τα όρια της Καρ­πά­θου, και ανέ­πτυ­ξες στενή φιλία και συνερ­γα­σία με σπυ­δαί­ους λογο­τέ­χνες, όπως ο Βάσος Βαρίκας και ο Νίκος Κάσ­δα­γλης και με άλλους σημα­ντι­κούς Δωδε­κα­νή­σιους συγ­γρα­φείς.

            Συνερ­γα­στή­καμε ακόμα επί είκοσι τόσα χρόνια στις πολι­τι­στι­κές εκδη­λώ­σεις του Καρ­πα­θια­κού Κέντρου (ΚΚΕΠ) που τον ετίμησε δεόντως για τη συμβολή του αυτή. Τιμούσε συχνά τις Συνα­ντή­σεις αυτές, συχνά συνο­δεύ­ο­ντας τις αγα­πη­μέ­νες του θυγα­τέ­ρες που έκαναν σχε­τι­κές ομιλίες, ενώ ο μονα­χο­γιός του Μιχάλης έδειχνε πάντα προ­θυ­μία να παίξει τη τσα­μπούνα του για το ΚΚΕΠ.

 

 

            Φίλτατε Μανώλη, ανάμεσα σε μας όλους τους Καρ­πά­θιους υπήρξες ξεχω­ρι­στός. Για ένα σχεδόν αιώνα πρό­σφε­ρες πολύ­τι­μες υπη­ρε­σίες στον τόπο σου. Πρό­σφε­ρες όμως ακόμη κάτι πιο πολύ­τιμο. Ένα ασύ­γκριτο πρότυπο ανδρός ενα­ρέ­του, με υψηλό αίσθημα ευθύνης και πατριω­τι­κής συνεί­δη­σης. Και ένα μονα­δικό παρά­δειγμα δημο­κρα­τι­κού ήθους και ελευ­θε­ρο­φρο­σύ­νης. Πράγμα που σε ανέ­δειξε σε εμβλη­μα­τική φυσιο­γνω­μία και σημείο ανα­φο­ράς για τον τόπο. Σε τέτοιο βαθμό που στο μέλλον, σε δύσκο­λους καιρούς αμή­χα­νης λει­ψαν­δρίας, «τέτοιους άνδρες βγάζει η Κάρ­πα­θος θα λέμε!».

            Μακρο­σκε­λής ζωή γεμάτη αγάπη, προ­σφορά και δημιουρ­γία. Που τη διέ­κρινε ιδιαί­τερα η σεμνό­τητα, η ψυχραι­μία, η ευγέ­νεια, οι χαμηλοί τόνοι, η ευπρέ­πεια και η περι­φά­νεια.

Με ανάλογο τρόπο αντι­με­τώ­πι­σες την οδύνη στις τελευ­ταίες σου στιγμές, στη διάρ­κεια της απο­χώ­ρη­σης από τη μάταιη τούτη ζωή, όταν ο μυστι­κός και αόρατος θίασος των αγγέλων σε συνό­δευαν με «μου­σι­κές εξαί­σιες». Έφυγες με χαμό­γελο, με γαλήνη, θάρρος και αξιο­πρέ­πεια.Όπως σου είχε διδάξει και για τούτη την περί­σταση ο λατρε­μέ­νος σου ποιητής.

 

Απο­λεί­πειν ο Θεός Αντώ­νιον          

Σαν έξαφνα, ώρα μεσάνυχτ’, ακου­σθεί
αόρατος θίασος να περνά
με μου­σι­κές εξαί­σιες, με φωνές—
την τύχη σου που ενδίδει πια, τα έργα σου
που απέ­τυ­χαν, τα σχέδια της ζωής σου
που βγήκαν όλα πλάνες, μη ανω­φέ­λετα θρη­νή­σεις.
Σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρ­ρα­λέος,
απο­χαι­ρέτα την, την Aλεξάνδρεια που φεύγει.
Προ πάντων να μη γελα­σθείς, μην πεις πως ήταν
ένα όνειρο, πως απα­τή­θη­κεν η ακοή σου·
μάταιες ελπίδες τέτοιες μην κατα­δε­χθείς.
Σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρ­ρα­λέος,
σαν που ται­ριά­ζει σε που αξιώ­θη­κες μια τέτοια πόλι,
πλη­σί­ασε σταθερά προς το παρά­θυρο,
κι άκουσε με συγκί­νη­σιν, αλλ’ όχι
με των δειλών τα παρα­κά­λια και παρά­πονα,
ως τελευ­ταία από­λαυσι τους ήχους,
τα εξαίσια όργανα του μυστι­κού θιάσου,
κι απο­χαι­ρέτα την, την Aλεξάνδρεια που χάνεις. 

………………………………………………….

Δεν έχω λόγια να σου πω

Να σ’ απο­χαι­ρε­τήσω

Αμέ­τρητά ναι τα καλά

Που άφησες οπίσω

 

Μονα­δική κλη­ρο­νο­μιά

‘αφησες στα παιδιά σου

Την καλο­σύνη, τη στοργή

Και την καλή καρδιά σου!

…………………………………………….

Του ‘χω μιάλη μάνητα

ω Μανωλή του Χάρου

μ’ εσού σου πρέπει ύμνος χρυσός

τ’ αθά­να­του Πιν­δά­ρου

με το’ όνομά σου λαξευτό

πα΄σε στητό, κατε­βατό μαρ­μά­ρου.

……………………….

Να είσαι καλο­τά­ξι­δος

Κι ευπρόσ­δε­κτος στον Άδη

Κι εμείς θα σε σκε­φτό­μα­στε

Κάθε πουρνό και βράδυ!

Αιωνία σου η Μνήμη

Αγα­πη­μένε μας φίλε!

 

Καθ. Μανόλης Μελάς

Πρό­ε­δρος του Καρ­πα­θια­κού Κέντρου Έρευνας και Πολι­τι­σμού (ΚΚΕΠ)