«Λίφτινγκ» στη νομοθεσία για το άσυλο για να πάρουν «ανάσα» τα νησιά

Στην ανα­μόρ­φωση της νομο­θε­σίας για το άσυλο ανα­μέ­νε­ται να προ­χω­ρή­σει, ίσως και εντός της εβδο­μά­δας, το υπουρ­γείο Μετα­να­στευ­τι­κής Πολι­τι­κής, σε μια προ­σπά­θεια να μειωθεί δρα­στικά ο πλη­θυ­σμός των μετα­να­στών και προ­σφύ­γων που παρα­μέ­νουν εγκλω­βι­σμέ­νοι στα νησιά σε άθλιες συν­θή­κες εδώ και πολλούς μήνες, καθώς οι ροές συνε­χί­ζο­νται αλλά παράλ­ληλα δεν πραγ­μα­το­ποιού­νται επι­στρο­φές.

«Ο μόνος τρόπος να επι­λυ­θεί το πρό­βλημα που έχει δημιουρ­γη­θεί στα ελλη­νικά νησιά είναι να εφαρ­μο­στεί απο­τε­λε­σμα­τικά η κοινή δήλωση Ευρω­παϊ­κής Ενωσης – Τουρ­κίας και να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί σημα­ντι­κός αριθμός επι­στρο­φών στην Τουρκία. Ετσι, από τη μία πλευρά θα απο­συμ­φο­ρη­θούν τα νησιά –κυρίως η Λέσβος, η Χίος και η Σάμος– αλλά και από την άλλη θα δοθεί ένα σαφές μήνυμα στους λαθρο­δια­κι­νη­τές, ώστε να στα­μα­τή­σουν οι ροές μετα­να­στών από την Τουρκία», τονίζει στέ­λε­χος του υπουρ­γείου Προ­στα­σίας του Πολίτη στην «Κ».

Εδώ και σχεδόν δύο χρόνια, από τον Μάρτιο του 2016, η εφαρ­μογή της κοινής δήλωσης όσον αφορά τις επι­στρο­φές σκο­ντά­φτει στη νομο­θε­σία που δια­μορ­φώ­θηκε –με την επιρροή της εσω­κομ­μα­τι­κής αντι­πο­λί­τευ­σης του ΣΥΡΙΖΑ– με τέτοιον τρόπο, ώστε να επι­μη­κύ­νε­ται για πολλούς μήνες έως και χρόνια η δια­δι­κα­σία εξέ­τα­σης των αιτη­μά­των ασύλου. Ομως η κατά­σταση που έχει δια­μορ­φω­θεί στα νησιά με τους χιλιά­δες ανθρώ­πους που παρα­μέ­νουν εγκλω­βι­σμέ­νοι αλλά και το κλίμα στην Ευρώπη, όπως φάνηκε έντονα στη Σύνοδο Κορυφής της προη­γού­με­νης Πέμπτης, έχουν οδη­γή­σει σε αδιέ­ξοδο την κυβέρ­νηση.

Αύξηση αφίξεων

Με την έναρξη εφαρ­μο­γής της κοινής δήλωσης οι μετα­να­στευ­τι­κές ροές από την Τουρκία προς τα ελλη­νικά νησιά μειώ­θη­καν δρα­στικά, ωστόσο σε καμία περί­πτωση δεν μηδε­νί­στη­καν. Μάλιστα από τον Αύγου­στο του 2017 παρα­τη­ρή­θηκε αύξηση του μέσου όρου των ημε­ρή­σιων αφίξεων, η οποία συνε­χί­ζε­ται. Ενδει­κτικά, από τις αρχές Απρι­λίου 2016 έως και το τέλος Νοεμ­βρίου 2017 συνο­λικά έφτασαν στα ελλη­νικά νησιά 48.600 άτομα, σύμφωνα με στοι­χεία της Υπατης Αρμο­στείας του ΟΗΕ για τους Πρό­σφυ­γες. Δεδο­μέ­νου ότι τα σύνορα για τους μετα­νά­στες προς την Ευρώπη είναι κλειστά, όσοι φθάνουν στην Ελλάδα παρα­μέ­νουν στη χώρα έως ότου εξε­τα­στεί το αίτημα ασύλου τους, ενώ δεν μπορούν να μετα­κι­νη­θούν από τα νησιά πριν από την ολο­κλή­ρωση της δια­δι­κα­σίας.

Το αίτημα των νησιω­τών για μετα­φορά των αιτού­ντων άσυλο από τα νησιά στην ενδο­χώρα μπορεί να εισα­κου­στεί έως έναν βαθμό, εφόσον στην ηπει­ρω­τική Ελλάδα μετα­φέ­ρο­νται μόνον όσοι κρί­νο­νται «ευά­λω­τοι» με βάση συγκε­κρι­μέ­νες παρα­μέ­τρους που έχουν τεθεί.

Στην ενδο­χώρα

Οπως ανα­κοί­νωσε το υπουρ­γείο Μετα­να­στευ­τι­κής Πολι­τι­κής, την προη­γού­μενη εβδο­μάδα «από τις 16 Οκτω­βρίου μέχρι τις 10 Δεκεμ­βρίου μετα­φέρ­θη­καν στην ενδο­χώρα 5.701 πρό­σφυ­γες, εκ των οποίων οι 3.589 από τη Λέσβο, ενώ η επι­χεί­ρηση συνε­χί­ζε­ται με εντα­τι­κούς ρυθμούς».

Αντί­στοιχα όμως οι αφίξεις από την Τουρκία συμπλη­ρώ­νουν γρήγορα τις κενές θέσεις που δημιουρ­γού­νται στα hotspots ή αλλιώς ΚΥΤ στα νησιά (Κέντρα Υπο­δο­χής και Ταυ­το­ποί­η­σης). Τον Νοέμ­βριο 2017 έφθασαν στα ελλη­νικά νησιά 3.800 άτομα από την Τουρκία, ενώ στο ίδιο χρονικό διά­στημα μετα­φέρ­θη­καν 2.128 αιτού­ντες άσυλο στην ενδο­χώρα.

Ωστόσο η κοινή δήλωση Ε.Ε. – Τουρ­κίας προ­έ­βλεπε επίσης την επι­στροφή των αιτού­ντων άσυλο, για τους οποίους η Τουρκία κρί­νε­ται ασφαλής τρίτη χώρα – κάτι που στην πράξη δεν συμ­βαί­νει. Από τον Μάρτιο του 2016 έως και το τέλος Νοεμ­βρίου έχουν επι­στρέ­ψει στην Τουρκία περίπου 1.500 άτομα στο πλαίσιο της κοινής δήλωσης.

Η αλλαγή της νομο­θε­σίας για την εξέταση των αιτη­μά­των ασύλου κρί­νε­ται επι­βε­βλη­μένη, ωστόσο η δια­δι­κα­σία συνεχώς ανα­βάλ­λε­ται εδώ και πολλούς μήνες κυρίως λόγω των αντι­δρά­σεων της εσω­κομ­μα­τι­κής αντι­πο­λί­τευ­σης. Η Γενική Επι­τρο­πεία της Επι­κρά­τειας των τακτι­κών διοι­κη­τι­κών δικα­στη­ρίων, έπειτα από έκτακτη συνά­ντηση στο υπουρ­γείο Εσω­τε­ρι­κών στις 8 Νοεμ­βρίου «για την επι­τά­χυνση των δια­δι­κα­σιών στις υπο­θέ­σεις αιτη­μά­των χορή­γη­σης διε­θνούς προ­στα­σίας», σε έγγραφό της προς τους συναρ­μό­διους υπουρ­γούς δια­πι­στώ­νει ότι υπάρχει «ανα­κο­λου­θία στις δια­τά­ξεις του νόμου 4375/2016». Προ­τεί­νει συγκε­κρι­μέ­νες νομικές λύσεις τις οποίες, σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες, ανα­μέ­νε­ται να ακο­λου­θή­σει το υπουρ­γείο Μετα­να­στευ­τι­κής Πολι­τι­κής.

Δύο σημεία

Δύο βασικά σημεία της νομο­θε­σίας τα οποία επι­μη­κύ­νουν το χρονικό διά­στημα εξέ­τα­σης των αιτη­μά­των ασύλου και εμπο­δί­ζουν τις επι­στρο­φές επι­βάλ­λε­ται να αλλά­ξουν.

• Το πρώτο αφορά το δικαί­ωμα του αλλο­δα­πού μετά την έκδοση απορ­ρι­πτι­κής από­φα­σης σε πρώτο αλλά και σε δεύτερο βαθμό να προ­σφύ­γει σε διοι­κη­τικό δικα­στή­ριο, ζητώ­ντας επα­νε­ξέ­ταση του αιτή­μα­τος ασύλου του. Το υπουρ­γείο Προ­στα­σίας του Πολίτη έχει ζητήσει επα­νει­λημ­μέ­νως όσοι προ­σφεύ­γουν σε διοι­κη­τικό δικα­στή­ριο να τίθε­νται στο μεταξύ υπό κράτηση, καθώς σε αντί­θετη περί­πτωση οι μετα­νά­στες χρη­σι­μο­ποιούν το συγκε­κρι­μένο χρονικό διά­στημα για να «εξα­φα­νι­στούν».

• Το δεύτερο σημείο αφορά τη δια­δι­κα­σία επί­δο­σης της δεύ­τε­ρης απορ­ρι­πτι­κής από­φα­σης, δεδο­μέ­νου ότι η προ­θε­σμία (60 ημέρες) για την προ­σφυγή ξεκι­νάει ακριβώς με την επίδοση. Εξε­τά­ζε­ται το ενδε­χό­μενο η επίδοση να γίνεται στον δικη­γόρο του αιτού­ντος ή στον διευ­θυ­ντή του ΚΥΤ όπου μένει ο αιτών άσυλο. «Με αυτόν τον τρόπο θα θεω­ρεί­ται ότι ο αιτών με το που ανε­βαί­νει η απόφαση ενη­με­ρώ­νε­ται και έτσι θα απο­φύ­γουμε το κρυ­φτούλι», τονίζει νομικός που επε­ξερ­γά­ζε­ται τη σχετική νομο­θε­σία. «Οταν είσαι αιτών άσυλο έχεις υπο­χρέ­ωση να ενη­με­ρώ­νεις για το πού βρί­σκε­σαι. Δεν είναι δυνατόν να κάνεις τον γύρο της Ελλάδας και να μην ξέρει κανείς πού είσαι», προ­σθέ­τει.

Τέλος, σύμφωνα πάντα με πλη­ρο­φο­ρίες, εξε­τά­ζε­ται σοβαρά η πιθα­νό­τητα να προ­βλε­φθούν δύο ακόμα ρυθ­μί­σεις: α) να δοθεί η δυνα­τό­τητα να αντι­κα­θί­στα­νται οι δικα­στι­κοί λει­τουρ­γοί στις επι­τρο­πές εξέ­τα­σης των αιτη­μά­των ασύλου σε β΄ βαθμό, όταν κρί­νε­ται ότι καθυ­στε­ρούν πολύ να εκδώ­σουν απο­φά­σεις και β) από το άρθρο 14, παρά­γρα­φος 8 του νόμου που ορίζει ποια πρόσωπα ανήκουν στις ευά­λω­τες ομάδες (οπότε και εξαι­ρού­νται από τις επι­στρο­φές), σχε­διά­ζε­ται να αφαι­ρε­θεί η περί­πτωση προ­σώ­πων «με σύν­δρομο μετα­τραυ­μα­τι­κής δια­τα­ρα­χής».

Αφίξεις – αιτή­σεις

Η ελλη­νική υπη­ρε­σία ασύλου –η οποία εξε­τά­ζει τις αιτή­σεις σε πρώτο βαθμό– διευ­κρι­νί­ζει ότι δεν υπάρ­χουν καθυ­στε­ρή­σεις όσον αφορά την εξέταση των αιτη­μά­των ασύλου στα νησιά. Σε μια προ­σπά­θεια να δια­χω­ρί­σει τη θέση της από την κατά­σταση που έχει δημιουρ­γη­θεί λόγω της επι­μή­κυν­σης της δια­δι­κα­σίας, τονίζει ότι τα αιτή­ματα σε πρώτο βαθμό διεκ­πε­ραιώ­νο­νται άμεσα παρά τον μεγάλο αριθμό των αφίξεων. Συγκε­κρι­μένα ανα­φέ­ρουν ότι από τον Μάρτιο 2016 έως και τις 10 Δεκεμ­βρίου 2017 έχουν διεκ­πε­ραιω­θεί, σε πρώτο βαθμό, 33.021 αιτή­σεις στα πέντε νησιά, με μέσον όρο διεκ­πε­ραί­ω­σης των αιτή­σεων ασύλου σε πρώτο βαθμό, κατά τον μήνα Νοέμ­βριο, τις 72 ημέρες. Οι εκκρε­μείς αιτή­σεις ασύλου σε πρώτο βαθμό στις 13 Δεκεμ­βρίου, ήταν συνο­λικά 7.716. Αυτές κατα­νέ­μο­νται: Λέσβος 4.454, Χίος 1.019, Σάμος 1.022, Κως 846, Λέρος 375.

Καθη­με­ρινη