Χ. Γιασιράνη: Η έμφυλη βία δεν γνωρίζει σύνορα…

Συ­νέ­ντευ­ξη

στη Μαίρη Φώτη

Τα πολλά πρό­σω­πα της έμ­φυ­λης βίας ανα­λύ­ει σή­με­ρα σε συ­νέ­ντευ­ξή της στη «δη­μο­κρα­τι­κή», η πρό­ε­δρος της ΜΚΟ «Γυ­ναί­κες Χωρίς Σύ­νο­ρα» κ. Χα­ρού­λα Για­σι­ρά­νη, απο­κα­λύ­πτο­ντας συ­γκλο­νι­στι­κές ιστο­ρί­ες που εκτυ­λίσ­σο­νται πίσω από τις κλει­στές πόρ­τες, οι­κο­γε­νειών… υπε­ρά­νω υπο­ψί­ας.

Με τη ση­με­ρι­νή συ­νέ­ντευ­ξή της η κ. Για­σι­ρά­νη, γκρε­μί­ζει στε­ρε­ό­τυ­πα χρό­νων και δίνει διέ­ξο­δο σε γυ­ναί­κες που κα­κο­ποιού­νται συ­στη­μα­τι­κά στη Ρόδο, να σπά­σουν τον φαύλο κύκλο της βίας στέλ­νο­ντας το μή­νυ­μα ότι «δεν είναι οι μόνες και δεν είναι μόνες»…

• Θα ήθελα να σας ρω­τή­σω, ξε­κι­νώ­ντας την συ­νέ­ντευ­ξη τι γί­νε­ται στη Ρόδο, τι γί­νε­ται δίπλα μας, με την κα­κο­ποί­η­ση των γυ­ναι­κών. Μπο­ρεί να ακού­γε­ται ως κλισέ η κα­κο­ποί­η­ση, αλλά φαί­νε­ται ότι μόνο κλισέ δεν είναι.

Η κα­κο­ποί­η­ση των γυ­ναι­κών, να πούμε για πολ­λο­στή φορά, δεν αφορά μόνο τη σω­μα­τι­κή ή την σε­ξουα­λι­κή βία. Κα­κο­ποί­η­ση είναι και η λε­κτι­κή βία και η ψυ­χο­λο­γι­κή βία που ασκεί­ται, όπως επί­σης και η οι­κο­νο­μι­κή βία. Αυτό έχει ως απο­τέ­λε­σμα, πολ­λές γυ­ναί­κες να ζουν κάτω από το κα­θε­στώς του φόβου και της βίας, μέσα στο σπίτι τους ή μέσα στη σχέση τους ακόμα. Πρέ­πει να τα λέμε αυτά γιατί όσο απο­δο­μείς την ει­κό­να της βίας, τόσο πε­ρισ­σό­τε­ρο οι γυ­ναί­κες αντι­λαμ­βά­νο­νται ότι μπο­ρεί να είναι και αυτές σε μια από αυτές τις κα­τη­γο­ρί­ες.

• Μπο­ρεί δη­λα­δή να μην αντι­λαμ­βά­νο­νται ότι ζουν σε κα­θε­στώς βίας;

Ακρι­βώς. Είναι πολύ ση­μα­ντι­κό να αντι­λη­φθούν ότι είναι δυ­να­τόν να ζουν σε κα­θε­στώς βίας και να μην το έχουν απο­κω­δι­κο­ποι­ή­σει… Το να συ­νη­θί­ζεις τη βία, είναι χει­ρό­τε­ρο και από την ίδια την βία. Διότι θε­ω­ρείς ότι η βίαιη κα­τά­στα­ση που ζεις, με τον έναν ή με τον άλλο τρόπο, είναι φυ­σιο­λο­γι­κή ενώ δεν είναι. Αν για πα­ρά­δειγ­μα ο σύ­ζυ­γος ή ο σύ­ντρο­φός σου, σου απα­γο­ρεύ­ει να ερ­γα­στείς, είναι μια μορφή βίας. Γιατί θα πρέ­πει κά­ποιος να σου το επι­τρέ­ψει; Πρέ­πει η γυ­ναί­κα να μπο­ρεί μόνη της να απο­φα­σί­ζει αν θέλει ή αν πρέ­πει να δου­λέ­ψει ή να μην δου­λέ­ψει.

• Στη Ρόδο, που υπο­τί­θε­ται ότι εί­μα­στε μια προ­ο­δευ­τι­κή κοι­νω­νία, πόσο βαθιά έχει ει­σχω­ρή­σει η βία στην κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά μας, στις σχέ­σεις μας, στην οι­κο­γέ­νειά μας;

Δεν θα κου­ρα­στώ να επα­να­λαμ­βά­νω ότι η βία δεν γνω­ρί­ζει ούτε επί­πε­δο μόρ­φω­σης, ούτε οι­κο­νο­μι­κή τάξη… Ο,τι έχει να κάνει με τη βία, αφορά όλη την κοι­νω­νία, είναι δια­στρω­μα­τω­μέ­νη πα­ντού είτε σε υψηλό μορ­φω­τι­κό επί­πε­δο, είτε σε υψηλό ει­σο­δη­μα­τι­κό επί­πε­δο είτε σε πολύ χα­μη­λά επί­πε­δα, αντί­στοι­χα. Μπο­ρεί ένας πολύ ευ­κα­τά­στα­τος κύ­ριος, κα­θω­σπρέ­πει για την κοι­νω­νία και μορ­φω­μέ­νος, να είναι εξαι­ρε­τι­κά βί­αιος απέ­να­ντι στη σύ­ζυ­γό του, ή στην σύ­ντρο­φό του, ή στην κόρη του και να ασκεί κάθε μορφή βίας είτε σω­μα­τι­κή, είτε σε­ξουα­λι­κή, είτε ψυ­χο­λο­γι­κή, είτε λε­κτι­κή είτε ακόμα και οι­κο­νο­μι­κή.

• Στον καιρό της κρί­σης έχουν αυ­ξη­θεί τα κρού­σμα­τα οι­κο­νο­μι­κής βίας;

Τα συ­να­ντά­με συχνά και είναι πολύ ση­μα­ντι­κό να γνω­ρί­ζει μια γυ­ναί­κα τι είναι οι­κο­νο­μι­κή βία. Το ει­σό­δη­μά της, τα χρή­μα­τά της, την πε­ριου­σία της, θα πρέ­πει να τα δια­χει­ρί­ζε­ται η ίδια. Είναι εμ­φα­νές ότι στις μέρες της κρί­σης, ο κα­θέ­νας κοι­τά­ζει να απο­δεί­ξει ότι μπο­ρεί να επι­βιώ­σει, με ό,τι αυτό συ­νε­πά­γε­ται. Μέσα σε αυτό το πλαί­σιο, δεν είναι λίγα τα κα­τα­γε­γραμ­μέ­να πε­ρι­στα­τι­κά που έχου­με όπου ο σύ­ζυ­γος ή ο σύ­ντρο­φος δια­χει­ρί­ζε­ται τα χρή­μα­τα, το ει­σό­δη­μα ή την πε­ριου­σία της συ­ζύ­γου ή συ­ντρό­φου, χωρίς η ίδια να έχει κα­νέ­ναν λόγο και χωρίς να γνω­ρί­ζει τι ακρι­βώς συμ­βαί­νει. Ακόμα κι αν συμ­βαί­νει με την θέ­λη­σή της, επει­δή ο σύ­ζυ­γός της την έχει πεί­σει ότι η ίδια είναι ανί­κα­νη να το κάνει, ότι η δια­χεί­ρι­ση είναι σωστή ή είναι προς όφε­λός της, είναι μορφή βίας. Κάθε γυ­ναί­κα πρέ­πει να αντι­λη­φθεί ότι είναι κυρία του εαυ­τού της, ότι δια­χει­ρί­ζε­ται μόνη της τη ζωή της και οι απο­φά­σεις είναι δικές της.

• Τα χρή­μα­τα είναι ένα μέσο επι­βο­λής εξου­σί­ας…

Βε­βαί­ως και είναι.

• Αρα και το να μην επι­τρέ­πε­ται στη σύ­ζυ­γο να ερ­γα­στεί παρά το ότι εκεί­νη το επι­θυ­μεί, πολ­λές φορές συμ­βαί­νει επει­δή ο άντρας δεν θέλει να απο­κτή­σει η γυ­ναί­κα οι­κο­νο­μι­κή ανε­ξαρ­τη­σία για να μπο­ρεί να την εξου­σιά­ζει.

Ναι, είναι ένας πολύ συ­νη­θι­σμέ­νος τρό­πος.

• Είναι όμως ένας από τους τρό­πους άσκη­σης βίας, που δεν είναι εύ­κο­λα αντι­λη­πτός, προς επίρ­ρω­ση προ­φα­νώς αυτού που προ­α­να­φέ­ρα­τε ότι μια γυ­ναί­κα μπο­ρεί να βιώ­νει βία και να μην το αντι­λαμ­βά­νε­ται.

Ακρι­βώς. Μπο­ρεί να βου­λιά­ζει στη βία μέρα με την ημέρα μέσα στο οι­κο­γε­νεια­κό πε­ρι­βάλ­λον και να μην το αντι­λαμ­βά­νε­ται, ακόμα κι αν δεν συ­γκα­τοι­κεί με τον σύ­ντρο­φό της. Δεν είναι απα­ραί­τη­το να ζουν κάτω από την ίδια στέγη.

• Στα χρό­νια που ασχο­λεί­στε με την ΜΚΟ «Γυ­ναί­κες Χωρίς Σύ­νο­ρα», υπάρ­χουν πε­ρι­στα­τι­κά τα οποία δια­χει­ρι­στή­κα­τε και είναι χα­ραγ­μέ­να στη μνήμη σας;

Ασφα­λώς, η ει­κό­να έρ­χε­ται αυ­τό­μα­τα στη μνήμη μου. Το πε­ρι­στα­τι­κό που με συ­γκλό­νι­σε, γιατί κάθε υπό­θε­ση έχει τη δική της ξε­χω­ρι­στή ιστο­ρία, είναι η πε­ρί­πτω­ση μιας κο­πε­λί­τσας μόλις 18 χρο­νών η οποία μέσα στο ίδιο της το σπίτι εκα­κο­ποιεί­το σε­ξουα­λι­κά και ψυ­χο­λο­γι­κά από τον σύ­ντρο­φο της μη­τέ­ρας της αλλά και από την ίδια την μάνα της! Αυτή η πε­ρί­πτω­ση, είχε συ­γκλο­νί­σει το πα­νελ­λή­νιο…

Ποτέ μα ποτέ δεν πρό­κει­ται αυτό το πε­ρι­στα­τι­κό να φύγει από τη μνήμη μου. Πρό­κει­ται για την πιο σο­κα­ρι­στι­κή πε­ρί­πτω­ση που έχω ζήσει στα 17 χρό­νια που ασχο­λού­μαι με την ΜΚΟ.

• Πε­ρι­στα­τι­κά οι­κο­νο­μι­κής βίας, έχετε κλη­θεί να αντι­με­τω­πί­σε­τε;

Πάντα, σε κάθε πε­ρι­στα­τι­κό υπο­κρύ­πτε­ται ο πα­ρά­γο­ντας της οι­κο­νο­μι­κής βίας, γιατί για τους άντρες απο­τε­λεί μοχλό. Οσα βή­μα­τα κι αν έχει κάνει η κοι­νω­νία, κι όσο χει­ρα­φε­τη­μέ­νες κι αν νιώ­θουν οι ση­με­ρι­νές γυ­ναί­κες, εντού­τοις πάντα υπάρ­χει συ­νει­δη­τά ή ασυ­νεί­δη­τα, η επι­θυ­μία από τον άνδρα για εξου­σία. Οι ρόλοι είναι δια­κρι­τοί για τον άνδρα και την γυ­ναί­κα από την ημέρα της γέν­νη­σής μας, και δεν θα έπρε­πε το ζη­τού­με­νο να είναι ποιος θα εξου­σιά­ζει τον άλλον αλλά η σχέση του ζευ­γα­ριού να διέ­πε­ται από αρ­μο­νία.

• Βαριά πε­ρι­στα­τι­κά ξυ­λο­δαρ­μού, έχετε συ­να­ντή­σει

Πάρα πολλά. Υπάρ­χει γυ­ναί­κα στη Ρόδο που έχει κα­τα­θέ­σει 17 μη­νύ­σεις στον εν δια­στά­σει σύ­ζυ­γό της ο οποί­ος όχι μόνο την έχει στεί­λει επα­νει­λημ­μέ­νως στο νο­σο­κο­μείο λόγω ξυ­λο­δαρ­μού, κα­κο­ποιώ­ντας την βά­ναυ­σα, αλλά μια φορά επι­χεί­ρη­σε ακόμα και την σκο­τώ­σει! Δυ­στυ­χώς έχου­με πολλά τέ­τοια πε­ρι­στα­τι­κά…

• Γιατί μια γυ­ναί­κα να ανέ­χε­ται τη βία;

Πολ­λές φορές το οι­κο­γε­νεια­κό πε­ρι­βάλ­λον ή το στενό πε­ρι­βάλ­λον της γυ­ναί­κας, μπο­ρεί να μην είναι υπο­στη­ρι­κτι­κό και αυτό είναι σύ­νη­θες φαι­νό­με­νο. Τώρα τε­λευ­ταία έχει αρ­χί­σει να αλ­λά­ζει κάπως η κα­τά­στα­ση, από τη στιγ­μή που η κοι­νω­νία άρ­χι­σε να μα­θαί­νει…

Η εκ­παί­δευ­ση της κοι­νω­νί­ας είναι πολύ με­γά­λη υπό­θε­ση, ακόμα κι αυτά που λέμε τώρα και θα γρά­ψε­τε στην εφη­με­ρί­δα, είναι εκ­παί­δευ­ση. Η κοι­νω­νία πρέ­πει να μάθει ότι κα­νείς δεν μπο­ρεί να φέ­ρε­ται βίαια, ή βά­ναυ­σα ή να εξου­σιά­ζει τη σύ­ζυ­γο, την σύ­ντρο­φο ή την κόρη του. Πρέ­πει να κα­τα­πο­λε­μή­σου­με το στε­ρε­ό­τυ­πο, την νο­ο­τρο­πία και τον τρόπο που με­γα­λώ­νου­με τα παι­διά μας. Η απο­στο­λή μας θα πρέ­πει να είναι στο εξής ως μη­τέ­ρες, ως οι­κο­γέ­νειες, να με­γα­λώ­νου­με τα παι­διά μας, αγό­ρια και κο­ρί­τσια με τον ίδιο τρόπο, ισό­τι­μα. Και τα δύο να έχουν τις ίδιες υπο­χρε­ώ­σεις, τα ίδια δι­καιώ­μα­τα και να κά­νουν τις ίδιες δου­λειές μέσα στο σπίτι…

• Υπάρ­χουν γυ­ναί­κες που αν και ζή­τη­σαν τη βο­ή­θειά σας για να απε­γκλω­βι­στούν, τε­λι­κώς επέ­λε­ξαν να επι­στρέ­ψουν στον άνδρα-τύ­ραν­νο;

Δυ­στυ­χώς έχου­με πάρα πολλά πε­ρι­στα­τι­κά που υπο­τρο­πιά­ζουν… Είναι ανα­με­νό­με­νο ως ένα ση­μείο. Προ ημε­ρών συ­νά­ντη­σα μια 28χρονη που ζούσε μέσα σε μια εξαι­ρε­τι­κά βίαιη σχέση, αρκεί να σας πω ότι ο σύ­ντρο­φός της την είχε κλει­δω­μέ­νη επί τρεις ημέ­ρες σε ένα δω­μά­τιο και της άνοι­γε μόνο να για της δώσει νερό και τροφή (!), και μου ανα­κοί­νω­σε ότι επι­θυ­μεί να επι­στρέ­ψει στη σχέση της… Η από­φα­ση είναι δική της, αλλά της είπα ότι θα πρέ­πει να το σκε­φτεί πολύ καλά. Κάθε φορά που επι­στρέ­φεις σε μια βίαιη σχέση, σε έναν βίαιο σύ­ντρο­φο, η κα­τά­στα­ση γί­νε­ται χει­ρό­τε­ρη. Η ανοχή είναι συ­νε­νο­χή, ξε­κά­θα­ρα.

• Φα­ντά­ζο­μαι ότι θα υπάρ­χουν και γυ­ναί­κες που κα­λύ­πτουν τον δυ­νά­στη σύ­ζυ­γο ή σύ­ντρο­φο, βρί­σκο­ντας δι­καιο­λο­γί­ες για τα εμ­φα­νή ση­μά­δια βίας.

Η συ­νη­θέ­στε­ρη αι­τιο­λο­γία που χρη­σι­μο­ποιεί μια γυ­ναί­κα η οποία θέλει να κα­λύ­ψει την βία που υφί­στα­ται, είναι ότι έπεσε από τις σκά­λες…

• Τις ανα­γνω­ρί­ζε­τε τις γυ­ναί­κες που είναι κα­κο­ποι­η­μέ­νες ακόμα και χωρίς να σας μι­λή­σουν;

Εν­νο­εί­ται… Επει­τα από τόσα χρό­νια, ακόμα και από τον τρόπο που θα με προ­σεγ­γί­σει μια γυ­ναί­κα, από τις ερω­τή­σεις που θα μου κάνει αντι­λαμ­βά­νο­μαι τι θέλει να πει και τι κρύ­βε­ται πίσω από όσα μου λέει.

• Και κάθε υπό­θε­ση, κρύ­βει μια δική της πο­νε­μέ­νη ιστο­ρία.

Ασφα­λώς. Η κάθε ιστο­ρία είναι ξε­χω­ρι­στή. Βέ­βαια οι εκ­φο­ρές των βί­αιων αν­δρών έχουν κά­ποια κοινά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά.

• Όπως;

Για πα­ρά­δειγ­μα, σε πε­ρί­πτω­ση χω­ρι­σμού η πρώτη κου­βέ­ντα που θα πει ο πρώην ή εν δια­στά­σει σύ­ζυ­γός θύτης είναι ότι η γυ­ναί­κα του είχε εξω­συ­ζυ­γι­κή σχέση. Στην πλειο­νό­τη­τα των πε­ρι­πτώ­σε­ων, βέ­βαια είναι ψέ­μα­τα. Επί­σης προ­σπα­θούν να κα­λύ­ψουν τις δικές τους ανε­πάρ­κειες, γιατί οι πε­ρισ­σό­τε­ροι άν­δρες που κα­κο­ποιούν αι­σθά­νο­νται ανα­σφα­λείς, ασκώ­ντας βία.

• Κλεί­νο­ντας, τι θέ­λε­τε να πείτε στις γυ­ναί­κες που θα δια­βά­σουν την συ­νέ­ντευ­ξη και ζουν σε κα­θε­στώς βίας;

Πρέ­πει να κα­τα­λά­βουν ότι δεν είναι ούτε μόνες, ούτε οι μόνες. Να μην το ξε­χά­σουν ποτέ αυτό. Ευ­τυ­χώς στη Ρόδο έχουν δη­μιουρ­γη­θεί δομές υπο­στή­ρι­ξης για τις γυ­ναί­κες που δέ­χο­νται κα­κο­ποί­η­ση. Να μην φο­βού­νται να μοι­ρα­στούν αυτό που ζουν είτε με οι­κεία τους πρό­σω­πα, είτε ερ­χό­με­νες σε εμάς, είτε στο Κέ­ντρο Συμ­βου­λευ­τι­κής για Γυ­ναί­κες Θύ­μα­τα Βίας που λει­τουρ­γεί στη Ρόδο και εί­μα­στε ευ­τυ­χείς που το έχου­με, γιατί γί­νε­ται συ­στη­μα­τι­κή δου­λειά. Οι γυ­ναί­κες πρέ­πει να ξέ­ρουν ότι ακόμα κι αν θέ­λουν να φύ­γουν από το σπίτι τους, μπο­ρούν να πάνε στον Ξε­νώ­να Γυ­ναι­κών Θυ­μά­των Βίας όπου μπο­ρούν να μεί­νουν με ασφά­λεια και να σι­τί­ζο­νται δω­ρε­άν, για όσο διά­στη­μα θέ­λουν.

• Υπάρ­χουν γυ­ναί­κες που ξα­να­στά­θη­καν στα πόδια τους και ήρθαν να σας βρουν μετά, έχο­ντας πλέον και­νού­ρια ζωή;

Ασφα­λώς και υπάρ­χουν και είναι πολ­λές! Την κάθε γυ­ναί­κα που έχει σπά­σει τον κύκλο του φόβου και της βίας και έχει στα­θεί στα πόδια της, έχει δη­μιουρ­γή­σει και­νού­ρια ζωή, αρκεί να την κοι­τά­ξεις στα μάτια για να κα­τα­λά­βεις πόσο ευ­τυ­χι­σμέ­νη είναι, όχι γιατί έχει αντι­κα­τα­στή­σει τον σύ­ντρο­φό ή τον σύ­ζυ­γό της αλλά γιατί πλέον ζει τη ζωή της χωρίς φόβο και χωρίς βία…