Συνωμοσία-Η λέξη της εβδομάδας

Πρω­το­στα­τεί τις τελευ­ταίες ημέρες στις συζη­τή­σεις. Η συνω­μο­σιο­λο­γία είναι ένα από τα εθνικά μας σπορ. Δεν είναι λίγοι αυτοί που πιστεύ­ουν ότι υπάρχει για τους Έλληνες ένας αόρατος εχθρός που έχει πλέξει ολό­κληρη συνω­μο­σία σε βάρος τους. Οι συνω­μό­τες είναι άλλοτε οι ξένοι, άλλοτε κάποιες δυνά­μεις του σύμπα­ντος που συνω­μο­τούν σε βάρος τους. Η «συνω­μο­σία» δεν θα μπο­ρούσε να λείπει από την γκάμα των πολι­τι­κών, για να καλύψει την ανι­κα­νό­τητά τους να χει­ρι­στούν κατα­στά­σεις και προ­βλή­ματα. Σύνθετη η σημε­ρινή μας λέξη, με συν­θε­τικά το σύν και το ρήμα ὄμνυμι (=ορκί­ζο­μαι). Επο­μέ­νως, η συνω­μο­σία είναι κατά λέξη η συμ­φω­νία με όρκο. Προ­ϋ­πο­θέ­τει ότι οι συνω­μό­σιοι των αρχαίων μας ή οι συνω­μό­τες οι δικοί μας συμ­μα­χούν μυστικά και ορκί­ζο­νται σε κάτι ιερό. Όταν, για παρά­δειγμα, ο Αθη­ναίος ιστο­ρι­κός Θου­κυ­δί­δης ανα­φέ­ρει ότι οι συμπο­λί­τες του πάντοτε υπο­πτεύ­ο­νταν την ξυνω­μο­σίαν δήμου κατα­λύ­σεως (6. 60), τη δέσμευση με όρκο κάποιων να κατα­λύ­σουν το δημο­κρα­τικό πολί­τευμα. Αυτό το φόβο τον απέ­κτη­σαν μετά τη βίαιη κατά­ληψη της εξου­σίας από τον τύραννο Πει­σί­στρατο, ο οποίος τρεις φορές επι­χεί­ρησε συνω­μο­τικά να επι­βά­λει τυραν­νίδα. Η τρίτη συνω­μο­τική από­πειρα ήταν η πιο επι­τυ­χής·γι’ αυτό και έμεινε στην εξουσία μέχρι το θάνατό του το 527 π.Χ. Η συνω­μο­σία, όμως, στα αρχαία μας κείμενα έχει παράλ­ληλα την έννοια μιας ομο­σπον­δίας, μιας ένωσης πόλεων, μιας συμ­μα­χίας με κάποιο κοινό σκοπό. Ἡ πρὸς Ἀργεί­ους ξυνω­μο­σί­α­γε­νο­μένη του Θου­κυ­δίδη (5. 83) αυτό ακριβώς είναι. Στα κείμενα του Πλάτωνα, ωστόσο, η λέξη ισο­δυ­να­μεί με τον πολι­τικό σύλλογο, με ένα σωμα­τείο ανδρών, του οποίου τα μέλη συν­δέ­ο­νται με όρκο. Για τέτοιου είδους οργα­νώ­σεις είχαμε στην αρχαιό­τητα και τον όρο ἑται­ρεία. Ας έλθουμε στη δική μας τωρινή συνω­μο­σία. Αυτή μπορεί να μην περι­λαμ­βά­νει όρκο κατ’ ανάγκη, αλλά ενδέ­χε­ται να γίνεται μέσα από μυστι­κές επαφές και παρά­νο­μες πράξεις. Έχει μέσα της το στοι­χείο της μυστι­κό­τη­τας και φυσικά σε αυτή συμ­με­τέ­χουν περισ­σό­τε­ροι του ενός. Αυτό δηλώ­νε­ται από το συν του πρώτου συν­θε­τι­κού. Στην ιστορία της ανθρω­πό­τη­τας κατα­γρά­φουμε διε­θνείς συνω­μο­σίες, παγκό­σμιες και σκο­τει­νές. Αυτές τις ονο­μά­ζουμε δια­φο­ρε­τικά δολο­πλο­κίες, μηχα­νορ­ρα­φίες, πλε­κτά­νες. Ταυ­τό­χρονα έτσι απο­κα­λούμε κάθε δόλια ενέρ­γεια σε βάρος άλλων που γίνεται κρυφά. Συνω­μο­σία σε βάρος προ­σώ­πων ή ραδιουρ­γία, την λέμε με άλλο τρόπο. Ορι­σμέ­νοι πιστεύ­ουν σε θεωρίες συνω­μο­σίας σαν κι αυτές που ανα­φέ­ραμε προη­γου­μέ­νως. Η θεωρία συνω­μο­σίας απο­τε­λεί μετα­φρα­στικό δάνειο από τον αγγλικό όρο conspiracy theory. Συνω­μο­σιο­λο­γία, όπως κατα­λά­βατε, κυριο­λε­κτικά και μετα­φο­ρικά. (Με την ετυ­μο­λο­γική βοήθεια του liberal.gr)