Απροστάτευτα τα Μνημεία μας από τον Εγκέλαδο-Καμπανάκι από τον δ/ντή Αντισεισμικής Τεχνολογίας του ΕΜΠ

Τη ζωή τους εκθέ­τουν δυνη­τικά σε κίνδυνο όσοι επι­σκέ­πτο­νται ιστο­ρικά ή νεότερα μνημεία στην Ελλάδα, καθώς στα περισ­σό­τερα από αυτά δεν έχουν γίνει οι απα­ραί­τη­τες αντι­σει­σμι­κές παρεμ­βά­σεις. Η έλλειψη νόμου για χιλιά­δες κτί­σματα, όπως αυτό που κατέρ­ρευσε στην Κω και στοί­χισε τη ζωή σε δύο του­ρί­στες, έρχεται να ανα­δεί­ξει με βίαιο τρόπο την ανάγκη για άμεση ολο­κλή­ρωση του αντι­σει­σμι­κού κανο­νι­σμού, ο οποίος θα φέρει υπο­χρε­ω­τι­κές παρεμ­βά­σεις σε χιλιά­δες επι­κίν­δυνα κτίρια σε όλη τη χώρα.

Πέτρινα αλλά και πλιν­θό­κτι­στα κτίρια που σήμερα χρη­σι­μο­ποιού­νται ως μουσεία, εκκλη­σίες, σχολεία, ακόμη και ως χώροι δια­σκέ­δα­σης, είναι εξαι­ρε­τικά ευάλωτα στο είδος των σει­σμι­κών δονή­σεων που γίνο­νται στη χώρα μας. «Υπάρχει μεγάλος κίν­δυ­νος κατάρ­ρευ­σης, καθώς όταν χτί­στη­καν αυτά δεν υπήρχε αντι­σει­σμι­κός σχε­δια­σμός. Επι­πλέον, σε πάρα πολλά από αυτά δεν έχουν γίνει οι απα­ραί­τη­τες παρεμ­βά­σεις, καθώς δεν υφί­στα­ται κανο­νι­σμός που να το επι­βάλ­λει» λέει στα «ΝΕΑ» ο Κώστας Σπυ­ρά­κος, καθη­γη­τής στη Σχολή Πολι­τι­κών Μηχα­νι­κών του Εθνικού Μετσό­βιου Πολυ­τε­χνείου (ΕΜΠ) και διευ­θυ­ντής του Εργα­στη­ρίου Αντι­σει­σμι­κής Τεχνο­λο­γίας. Ο ίδιος, ο οποίος είναι μέλος της ομάδας που συντάσ­σει τον νέο αντι­σει­σμικό κανο­νι­σμό για τα παλιά κτίρια και μέλος του Κεντρι­κού Αρχαιο­λο­γι­κού Συμ­βου­λίου, εκτιμά ότι σύντομα θα έχει ολο­κλη­ρω­θεί.

ΚΑΝΕΝΑΣ ΕΛΕΓΧΟΣ. Την ίδια στιγμή, παρόλη τη γνωστή επι­κιν­δυ­νό­τητα των κτιρίων αυτών, δεν έχει υπάρξει κρατική μέριμνα για έλεγχο ή παρέμ­βαση, με απο­τέ­λε­σμα τα κτίρια αυτά να παρα­μέ­νουν εν λει­τουρ­γία και να υπο­δέ­χο­νται, ειδικά τους μήνες του καλο­και­ριού, εκα­τομ­μύ­ρια επι­σκέ­πτες. Και φυσικά πολλά από αυτά έχουν προ­σω­πικό που εργά­ζε­ται μόνιμα στο εσω­τε­ρικό τους.

Οπως εξηγεί ο Κώστας Σπυ­ρά­κος, με τα εργα­λεία που έχουμε στα χέρια μας, με την πρόοδο της τεχνο­λο­γίας, μπο­ρούμε πλέον να κάνουμε εύκολα διά­γνωση της κατά­στα­σης οποιου­δή­ποτε κτιρίου. Επι­πλέον, «έχουμε προηγ­μέ­νες μεθό­δους και νέα υλικά για να κάνουμε παρεμ­βά­σεις οικο­νο­μικά, απο­τε­λε­σμα­τικά και γρήγορα. Αρα αυτό που χρεια­ζό­μα­στε είναι να ολο­κλη­ρω­θεί ο κανο­νι­σμός για την τοι­χο­ποιία».

ΤΙ ΙΣΧΥΕΙ ΣΗΜΕΡΑ. Ο αντι­σει­σμι­κός κανο­νι­σμός που ισχύει σήμερα για τις τοι­χο­ποι­ίες είναι ο ευρω­παϊ­κός κώδικας. Αυτός όμως αφορά κυρίως τις νέες κατα­σκευές. Είναι επίσης αρκετά συνο­πτι­κός και δεν καλύ­πτει τις περισ­σό­τε­ρες περι­πτώ­σεις κατα­σκευών από λιθο­δομή στην Ελλάδα, ιδιαί­τερα των ιστο­ρι­κών, όπως αυτές που είχαν προ­βλή­ματα στην Κω, πριν από λίγο καιρό στη Μυτι­λήνη, πριν από τριά­μισι χρόνια στην Αμφί­κλεια κ.ο.κ. Στις ίδιες περιο­χές οι κατα­σκευές από σκυ­ρό­δεμα δεν έπαθαν τίποτα, ενώ όσες ήταν από πέτρα και τούβλα υπέ­στη­σαν σημα­ντι­κές ζημιές.

Το θέμα είναι ακόμη πιο ευαί­σθητο και πολύ­πλοκο από ό,τι φαντά­ζει, διότι πολλά βαριά, λίθινα κτίρια είναι ιστο­ρικά μνημεία και η παρέμ­βαση σε αυτές τις κατα­σκευές χρειά­ζε­ται ιδιαί­τερη μελέτη ώστε να αυξηθεί η ασφά­λεια και παράλ­ληλα να δια­τη­ρη­θούν τα ιστο­ρικά αρχι­τε­κτο­νικά του στοι­χεία. Κι αυτό διότι κατά τη μετα­κί­νηση του κτιρίου από σεισμό οι αδρα­νεια­κές δυνά­μεις που ανα­πτύσ­σο­νται από τα σει­σμικά φορτία είναι ανά­λο­γες της μάζας του. Οσο δηλαδή βαρύ­τερο είναι το κτίριο τόσο μεγα­λύ­τερη είναι η ανα­λι­σκό­μενη σει­σμική ενέρ­γεια, με απο­τέ­λε­σμα να είναι πιο ευαί­σθητο σε ζημιές, ακόμη και σε κατάρ­ρευση. Αρα, ενώ επι­κρα­τεί η άποψη ότι τα πέτρινα κτίρια είναι «γερά», στην πραγ­μα­τι­κό­τητα δεν συμ­βαί­νει κάτι τέτοιο.

«ΚΛΕΙΔΙ» Η ΕΝΙΣΧΥΣΗ. Ο νέος αντι­σει­σμι­κός κανο­νι­σμός για τα παλιά κτίρια που βρί­σκε­ται υπό ανά­πτυξη αυτή τη στιγμή έχει ως βασικό αντι­κεί­μενο τον έλεγχο και την ενί­σχυσή τους. Στις ήδη υπάρ­χου­σες κατα­σκευές θα μπο­ρού­σαν να γίνουν παρεμ­βά­σεις ώστε να απο­τρα­πούν αυτού του είδους οι επι­κίν­δυ­νες αστο­χίες. «Και μάλιστα με κόστος που δεν είναι σημα­ντικό. Είναι πολύ καλύ­τερα να κάνουμε προ­λη­πτι­κές παρεμ­βά­σεις, παρά να προ­σπα­θούμε να παρέμ­βουμε σε ένα κτίριο που έχει καταρ­ρεύ­σει» λέει ο Σπυ­ρά­κος. Οι παρεμ­βά­σεις συνί­στα­νται σε ένα περι­με­τρικό δοκάρι που τοπο­θε­τεί­ται στην οροφή του τελευ­ταίου ορόφου του κάθε κτιρίου και μπορεί να είναι είτε από σκυ­ρό­δεμα είτε από χάλυβα. Αν είχε τοπο­θε­τη­θεί ένα τέτοιο στην οροφή του κτιρίου στην Κω, το πιο πιθανό είναι να μην είχαμε θρη­νή­σει θύματα.
Σε κάθε περί­πτωση αν θέλει ένας μηχα­νι­κός να ενι­σχύει μια κατα­σκευή, μπορεί να το κάνει, διότι υπάρχει η γνώση και η τεχνο­λο­γία. «Απλώς θα πρέπει να εκδοθεί ο κανο­νι­σμός για να γίνει υπο­χρε­ω­τι­κός στα δημόσια κτίρια. Δεν είναι δικαιο­λο­γία το ότι δεν υπάρχει κανο­νι­σμός για να μην κάνουμε παρεμ­βά­σεις» κατα­λή­γει ο Κώστας Σπυ­ρά­κος.

ΕΛΑΦΡΙΑ ΥΛΙΚΑ
Η νέα παγκό­σμια τάση στις κατα­σκευές 
Αν και όπως εξηγούν οι ειδικοί, ο ευρω­παϊ­κός κανο­νι­σμός για τα νέα κτίρια είναι όχι απλώς καλός, αλλά πλήρης, και καλύ­πτει όλες τις πτυχές του αντι­σει­σμι­κού σχε­δια­σμού με οποια­δή­ποτε δομικά υλικά, οι κατα­σκευές χαμηλού βάρους με υλικά ξηράς δόμησης κερ­δί­ζουν ολοένα και περισ­σό­τερο έδαφος.

«Ερευνες ανά­λυ­σης της συμπε­ρι­φο­ράς ελα­φρύ­τε­ρων κατα­σκευών ξηράς δόμησης στον σεισμό έχουν διε­ξα­χθεί και στη χώρα μας τα τελευ­ταία χρόνια», μας ενη­με­ρώ­νει ο Κων­στα­ντί­νος Κολέ­τσος, αρχι­τέ­κτων/μηχα­νι­κός και υπεύ­θυ­νος προ­δια­γρα­φών και μελετών της εται­ρείας Knauf.

Αντι­προ­σω­πευ­τικό παρά­δειγμα του πλε­ο­νε­κτή­μα­τος των κατα­σκευών χαμηλού βάρους έναντι των βαρέων απο­τε­λούν τα συστή­ματα ξηράς δόμησης με ελα­φρο­βαρή στοι­χεία πλή­ρω­σης, τα οποία εδώ και πολλά χρόνια χρη­σι­μο­ποιού­νται παγκο­σμίως στην κατα­σκευή κτιρίων σε περιο­χές υψηλού σει­σμι­κού κιν­δύ­νου.

Χαρα­κτη­ρι­στικά παρα­δείγ­ματα τέτοιων ερευνών απο­τε­λούν τα προ­γράμ­ματα The Integrated Safe & Smart Built Project (I-SSB) και Energy Efficient Lightweight-Sustainable-Safe-Steel Construction (ELISSA), όπου ανα­πτύ­χθηκε σημα­ντική βιβλιο­γρα­φία, διε­ξή­χθη­σαν έρευνες και πει­ρά­ματα και κατα­σκευά­στη­καν αντι­σει­σμικά πει­ρα­μα­τικά κτίρια με συστή­ματα ξηράς δόμησης, τα οποία παρα­κο­λου­θού­νται ως προς τη συμπε­ρι­φορά τους στον σεισμό.

Το πείραμα. Ενα τέτοιο πει­ρα­μα­τικό κτίριο βρί­σκε­ται στον Στάνο Αμφι­λο­χίας. Σε ένα πρό­γραμμα όπου συμ­με­τέ­χουν 22 εταίροι από 11 ευρω­παϊ­κές χώρες και πρω­τα­γω­νι­στικό ρόλο παίζει το Εθνικό Μετσό­βιο Πολυ­τε­χνείο με τη συμ­με­τοχή της εται­ρείας Κnauf Γυψο­ποιία ΑΒΕΕ, του Πανε­πι­στη­μίου Πατρών και του ΕΛΟΤ, οι ειδικοί κατα­σκεύ­α­σαν εδώ και χρόνια ένα σπίτι το οποίο όχι απλώς δεν γκρε­μί­ζε­ται από σεισμό, αλλά αυτο­ε­πι­σκευά­ζε­ται και στις περι­πτώ­σεις που έχει ρωγμές.

Παράλ­ληλα, ένα αντί­στοιχο πρότυπο κτίριο σε φυσικό μέγεθος δοκι­μά­στηκε στη σει­σμική τράπεζα του Εργα­στη­ρίου Εδα­φο­μη­χα­νι­κής της Σχολής Πολι­τι­κών Μηχα­νι­κών του Εθνικού Μετσό­βιου Πολυ­τε­χνείου με εντυ­πω­σιακά απο­τε­λέ­σματα στα­τι­κής επάρ­κειας ακόμη και σε σει­σμική επι­τά­χυνση διπλά­σια από τη μεγα­λύ­τερη που παρα­τη­ρή­θηκε ποτέ στην Ελλάδα και συγκε­κρι­μένα στον σεισμό της Λευ­κά­δας τη δεκα­ε­τία του ’70.

Τα ΝΕΑ