Ινστιτούτο Εργασίας ΓΣΕΕ Δωδεκανήσου: Οδηγίες για τα εργατικά ατυχήματα

Εργα­τικό Ατύχημα

• Η ευθύνη του εργο­δότη κατά τον Ν. 551/1915

• Η ευθύνη του εργο­δότη κατά τη νομο­θε­σία του ΙΚΑ – ΕΤΑΜ

1. Εργα­τικό ατύχημα – Έννοια

Σύμφωνα με το άρθρο 1 του Ν. 551/1915 «Ατύχημα εκ βιαίου συμ­βά­ντος, επερ­χό­με­νον εις εργάτην ή υπάλ­λη­λον των εν τω άρθρ. 2 εργα­σιών και επι­χει­ρή­σεων, εν τη εκτε­λέ­σει της εργα­σίας ή εξ αφορμής αυτής, παρέχει εις τα κατά τας δια­τά­ξεις του παρό­ντος νόμου δικαιού­μενα πρόσωπα δικαί­ωμα απο­ζη­μιώ­σεως απέ­να­ντι του κυρίου της επι­χει­ρή­σεως, εάν η εις τον παθόντα εκ του ατυ­χή­μα­τος προ­ελ­θούσα διακοπή της εργα­σίας διήρ­κεσε πλέον των τεσ­σά­ρων ημερών, εξαι­ρου­μέ­νης μόνον της περι­πτώ­σεως καθ’ ην ο παθών εκ προ­θέ­σεως προ­ε­κά­λεσε το επελθόν ατύχημα».

Στην έννοια του εργα­τι­κού ατυ­χή­μα­τος, όπως αυτή έχει δια­μορ­φω­θεί μέσω δικα­στι­κών απο­φά­σεων, εντάσ­σε­ται κάθε βλάβη η οποία είναι απο­τέ­λε­σμα βίαιης και αιφ­νί­διας επε­νέρ­γειας εξω­τε­ρι­κού αιτίου και δεν θα συνέ­βαινε αν η εργασία δεν εκτε­λού­νταν υπό τις δεδο­μέ­νες περι­στά­σεις που εκτε­λέ­στηκε και η οποία επι­φέ­ρει το θάνατο του μισθω­τού ή την ανι­κα­νό­τητά του προς εργασία για χρονικό διά­στημα μεγα­λύ­τερο των τεσ­σά­ρων (4) ημερών.

Επο­μέ­νως, τρία είναι τα βασικά στοι­χεία που πρέπει να συντρέ­χουν σωρευ­τικά για τη νομική θεμε­λί­ωση του εργα­τι­κού ατυ­χή­μα­τος: α) η επέ­λευση κάποιου βίαιου συμ­βά­ντος, β) ο αιτιώ­δης σύν­δε­σμος μεταξύ του βίαιου συμ­βά­ντος και της εργα­σίας και γ) η πρό­κληση θανάτου ή ανι­κα­νό­τη­τας για εργασία για περισ­σό­τε­ρες από τέσ­σε­ρις (4) ημέρες.

Ειδι­κό­τερα, βίαιο συμβάν θεω­ρεί­ται κάθε αιφ­νί­δια βίαιη επε­νέρ­γεια επί του μισθω­τού, με αίτιο ξένο προς τον οργα­νι­σμό του και τη βαθ­μιαία εξα­σθέ­νηση και φθορά του λόγω της φύσης και του είδους της εργα­σίας και των συν­δε­ό­με­νων με αυτήν δυσμε­νών όρων, το οποίο (βίαιο συμβάν) έχει ως άμεση συνέ­πεια το θάνατο ή την ανι­κα­νό­τητα του μισθω­τού για εργασία για περισ­σό­τε­ρες από τέσ­σε­ρις (4) ημέρες.

Παράλ­ληλα, η βλάβη που προ­κλή­θηκε στον εργα­ζό­μενο θα πρέπει να έχει επέλθει είτε κατά την εκτέ­λεση της εργα­σίας του, δηλαδή στον συμ­φω­νη­μένο τόπο και χρόνο απα­σχό­λη­σής του, είτε με αφορμή την εργασία του, πράγμα που σημαί­νει ότι το εργα­τικό ατύχημα μπορεί να συμβεί και εκτός του συμ­φω­νη­μέ­νου τόπου και χρόνου εργα­σίας, αλλά σε κάθε περί­πτωση θα πρέπει να συν­δέ­ε­ται με την εργασία, να υφί­στα­ται δηλαδή ο ανα­γκαίος αιτιώ­δης σύν­δε­σμος μεταξύ βλάβης και εργα­σίας.

Τέλος, για τη συν­δρομή εργα­τι­κού ατυ­χή­μα­τος κατά τις δια­τά­ξεις του Ν. 551/1915, θα πρέπει το βίαιο συμβάν να προ­κα­λέ­σει στον εργα­ζό­μενο είτε το θάνατό του είτε την ανι­κα­νό­τητά του για εργασία για χρονικό διά­στημα πάνω από τέσ­σε­ρις (4) ημέρες.

2. Η ευθύνη του εργο­δότη κατά τον Ν. 551/1915

Στο πεδίο εφαρ­μο­γής του Ν. 551/1915 υπά­γο­νται οι εργα­ζό­με­νοι που ανήκουν ασφα­λι­στικά σε άλλα ταμεία πλην του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ. Ιδιαί­τερη δε πρα­κτική εφαρ­μογή των εν λόγω δια­τά­ξεων συνα­ντά­ται κυρίως στα ατυ­χή­ματα των ναυ­τι­κών. Σύμφωνα με τις δια­τά­ξεις του παρα­πάνω νόμου, σε περί­πτωση εργα­τι­κού ατυ­χή­μα­τος που συνέβη κατά την εκτέ­λεση της εργα­σίας ή με αφορμή αυτήν, καθιε­ρώ­νε­ται αντι­κει­με­νική ευθύνη του εργο­δότη για απο­ζη­μί­ωση του παθό­ντος εργα­ζο­μέ­νου ή των συγ­γε­νών του (σε περί­πτωση θανάτου), η οποία είναι ανε­ξάρ­τητη από το πταίσμα του εργο­δότη ή των προ­στη­θέ­ντων του (922 ΑΚ). Το ύψος της οφει­λό­με­νης από τον εργο­δότη απο­ζη­μί­ω­σης καθο­ρί­ζε­ται, με βάση τις δια­τά­ξεις των άρθρων 3 επ. του Ν. 551/1915, κατ’ αποκοπή και συν­δέ­ε­ται με την έκταση της βλάβης που προ­κλή­θηκε στο μισθωτό (θάνατος, πλήρης ή μερική ανι­κα­νό­τητα για εργασία), με τη διάρ­κεια της βλάβης (διαρκής ή πρό­σκαιρη ανι­κα­νό­τητα για εργασία) και με το ύψος του μισθού.

Η απο­ζη­μί­ωση του μισθω­τού ή των συγ­γε­νών του μπορεί, κατά την κρίση του δικα­στη­ρίου, να μειωθεί μέχρι το ήμισυ, εφόσον ο παθών επέ­δειξε ειδική αμέλεια, η οποία συνί­στα­ται στην εκ μέρους του αδι­καιο­λό­γητη παρά­βαση δια­τά­ξεων που θέτουν όρους ασφα­λείας στην εκτέ­λεση της εργα­σίας (άρθρο 16 παρ. 4 του Ν. 551/1915). Ωστόσο, η μείωση αυτή δεν γίνεται στην περί­πτωση που ο εργο­δό­της προ­κά­λεσε με δόλο το εργα­τικό ατύχημα ή όταν από αμέλεια δεν τηρή­θη­καν από αυτόν ειδικές δια­τά­ξεις που θέτουν όρους ασφα­λείας στην εκτέ­λεση της εργα­σίας (ειδική αμέλεια του εργο­δότη).

Τέλος, στην περί­πτωση εργα­τι­κού ατυ­χή­μα­τος που οφεί­λε­ται σε δόλο ή σε ειδική αμέλεια –όπως ορί­στηκε παρα­πάνω– του εργο­δότη ή των προ­στη­θέ­ντων του, ο παθών εργα­ζό­με­νος ή οι συγ­γε­νείς του (σε περί­πτωση θανάτου του) δικαιού­νται να διεκ­δι­κή­σουν απο­ζη­μί­ωση (δια­ζευ­κτικά) είτε κατά τις δια­τά­ξεις του Ν. 551/1915 είτε κατά τις δια­τά­ξεις του κοινού αστικού δικαίου (297, 298, 914 επ. ΑΚ). Στην τελευ­ταία περί­πτωση, η απο­ζη­μί­ωση είναι πλήρης και η ευθύνη του εργο­δότη υπο­κει­με­νική.

3. Η ευθύνη του εργο­δότη κατά τη νομο­θε­σία του ΙΚΑ – ΕΤΑΜ

Οι μισθω­τοί που υπά­γο­νται στην ασφά­λιση του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ δικαιού­νται σε περί­πτωση εργα­τι­κού ατυ­χή­μα­τος μόνο τις χορη­γού­με­νες από το ΙΚΑ-ΕΤΑΜ παροχές (ιατρική περί­θαλψη, επίδομα ασθε­νείας, σύνταξη ανα­πη­ρίας), ενώ ο εργο­δό­της απαλ­λάσ­σε­ται από κάθε υπο­χρέ­ωση απο­ζη­μί­ω­σης του μισθω­τού ή των συγ­γε­νών του (άρθρο 60 παρ. 3 του α.ν. 1846/1951), δηλαδή τόσο από την αντι­κει­με­νική ευθύνη του, που προ­βλέ­πει ο Ν. 551/1915, όσο και από την υπο­κει­με­νική ευθύνη του με βάση τις δια­τά­ξεις του κοινού αστικού δικαίου. Ωστόσο, εάν το εργα­τικό ατύχημα οφεί­λε­ται σε δόλο του εργο­δότη ή των προ­στη­θέ­ντων του, εφόσον βεβαιω­θεί αυτό με σχετική δικα­στική απόφαση, ο εργο­δό­της οφείλει στη συγκε­κρι­μένη περί­πτωση να κατα­βά­λει στον εργα­ζό­μενο ή στους συγ­γε­νείς του τη διαφορά μεταξύ του ποσού της πλήρους κατά το κοινό αστικό δίκαιο οφει­λό­με­νης απο­ζη­μί­ω­σης και των παροχών που χορη­γή­θη­καν από το ΙΚΑ-ΕΤΑΜ (άρθρο 34 παρ. 2 ΑΝ 1846/1951), καθώς και να επι­στρέ­ψει στο ΙΚΑ- ΕΤΑΜ κάθε ποσό που αυτό δαπά­νησε για τη χορή­γηση παροχών στον παθόντα εργα­ζό­μενο ή στους συγ­γε­νείς του.

4. Αξίωση για χρη­μα­τική ικα­νο­ποί­ηση

Ανε­ξάρ­τητα από την εφαρ­μογή των δια­τά­ξεων του Ν. 551/1915 ή της σχε­τι­κής νομο­θε­σίας του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ περί απαλ­λα­γής του εργο­δότη, ο παθών εργα­ζό­με­νος ή η οικο­γέ­νειά του (σε περί­πτωση θανάτου του μισθω­τού) δια­τη­ρούν κατά του εργο­δότη αξίωση για χρη­μα­τική ικα­νο­ποί­ηση λόγω της ηθικής βλάβης (ή αντι­στοί­χως της ψυχικής οδύνης) που υπέ­στη­σαν εξαι­τίας του εργα­τι­κού ατυ­χή­μα­τος. Απα­ραί­τητη προ­ϋ­πό­θεση για τη διεκ­δί­κηση της χρη­μα­τι­κής ικα­νο­ποί­η­σης είναι το ατύχημα να οφεί­λε­ται σε οποιου­δή­ποτε βαθμού πταίσμα του εργο­δότη ή των προ­στη­θέ­ντων του. Για τον προσ­διο­ρι­σμό του ύψους της χρη­μα­τι­κής ικα­νο­ποί­η­σης, συνε­κτι­μώ­νται από το δικα­στή­ριο ο βαθμός του πταί­σμα­τος του εργο­δότη ή των προ­στη­θέ­ντων του, το είδος και η βαρύ­τητα του ατυ­χή­μα­τος, καθώς και η περιου­σιακή και κοι­νω­νική κατά­σταση των μερών.

5. Ασφα­λι­στι­κές παροχές μετά τον Ν. 4387/2016

Υπο­γραμ­μί­ζε­ται ότι με το άρθρο 31 του Ν. 4387/2016, ο οποίος εφαρ­μό­ζε­ται για ατυ­χή­ματα που συμ­βαί­νουν μετά την έναρξη ισχύος του εν λόγω νόμου (12-5-2016), προ­βλέ­πε­ται η έκδοση από­φα­σης του Υπουρ­γού Εργα­σίας, Κοι­νω­νι­κής Ασφά­λι­σης και Κοι­νω­νι­κής Αλλη­λεγ­γύης με την οποία θα καθο­ρί­ζο­νται κατά τρόπο ενιαίο για όλους τους ασφα­λι­σμέ­νους του ΕΦΚΑ η προ­θε­σμία υπο­βο­λής της αίτησης συντα­ξιο­δό­τη­σης λόγω εργα­τι­κού ατυ­χή­μα­τος ή ατυ­χή­μα­τος εκτός εργα­σίας, η δια­δι­κα­σία αναγ­γε­λίας και δια­πί­στω­σης του εργα­τι­κού ατυ­χή­μα­τος, το είδος της νόσου ανά επάγ­γελμα και κάθε άλλο σχετικό θέμα. Μέχρι την έκδοση της από­φα­σης αυτής εξα­κο­λου­θούν να ισχύουν οι δια­τά­ξεις του Κανο­νι­σμού Ασθε­νείας του οικείου φορέα κύριας ασφά­λι­σης και, για όσους ασφα­λί­ζο­νται μετά την 1-1-2016, αυτές του ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, όπως ισχύουν κατά την έναρξη ισχύος του Ν. 4387/2016.

6. Νομο­λο­γία

ΑΠ 1481/2006, ΑΠ 1625/2006, ΑΠ 1438/2004, ΑΠ 606/1994, ΑΠ 275/1991, ΑΠ 1732/1990, ΑΠ 1019/1990, ΣτΕΟλ 3280/1992, ΣτΕ 3216/1990, ΣτΕ 227/1987, ΣτΕ 350/1987, ΕφΠειρ 1065/2000

7.Βιβλιο­γρα­φία

Ι. Κου­κιά­δης, Εργα­τικό Δίκαιο – Ατο­μι­κές εργα­σια­κές σχέσεις και το δίκαιο της ευε­λι­ξίας της εργα­σίας, 2014

• Γ. Λεβέ­ντης – Κ. Παπα­δη­μη­τρίου, Ατομικό Εργα­τικό Δίκαιο, 2011

• Ι. Ληξου­ριώ­της, Εργα­τικό δίκαιο – Ατο­μι­κές εργα­σια­κές σχέσεις, 2010

• Εγκύ­κλιος ΙΚΑ 45/2010 «Εργα­τικό ατύχημα» (άρθρα 8 παρ. 4 και 34 παρ. 1 του Α.Ν. 1846/1951)

Συντά­κτης: Θεό­δω­ρος Βλάσσης

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΓΣΕΕ