Το σύνδρομο «Billy Elliot» στις πανελλαδικές εξετάσεις

Στην Αγγλία του 1984 και ενώ βρί­σκε­ται σε εξέλιξη η μεγάλη απεργία των ανθρα­κω­ρύ­χων, ο 11χρονος Μπίλι αντί να προ­πο­νεί­ται στην πυγ­μα­χία κάνει μαθή­ματα μπα­λέ­του στα κρυφά. Η κλίση του στον χορό παρε­ξη­γεί­ται από το οικο­γε­νειακό και κοι­νω­νικό περι­βάλ­λον εξαι­τίας της επι­κρα­τού­σας κουλ­τού­ρας. Ομως χάρη στην επιμονή και στη μεγάλη αγάπη του για τον χορό ο μικρός Μπίλι κατα­φέρ­νει στο τέλος να θριαμ­βεύ­σει.

Τώρα θα ανα­ρω­τιέ­στε, και δικαίως, τι σχέση έχει η βρα­βευ­μένη ταινία του Στίβεν Ντάλ­ντρι «Billy Elliot» με τις δικές μας πανελ­λα­δι­κές εξε­τά­σεις. Κι όμως έχει.

Στρατιά δυσα­ρε­στη­μέ­νων

¢ Εχει γιατί σήμερα οι οκτώ στους 10 φοι­τη­τές δεν σπου­δά­ζουν αυτό που επι­θυ­μούν ή τους ται­ριά­ζει αλλά αυτό που τελικά τους επι­βάλ­λει ένα στρεβλό εξε­τα­στικό σύστημα πρό­σβα­σης στην τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση.

¢ Εχει γιατί σήμερα μόνο ο ένας στους 10 φοι­τη­τές έχει επι­λέ­ξει ως κύρια επιλογή του (πρώτη, δεύτερη ή τρίτη) το τμήμα στο οποίο τελικά εισήχθη. Οι άλλοι εννέα φοι­τη­τές ή θα το εγκα­τα­λεί­ψουν διο­γκώ­νο­ντας τον αριθμό των αιώνιων φοι­τη­τών ή θα ολο­κλη­ρώ­σουν με καθυ­στέ­ρηση τις σπουδές τους και στη συνέ­χεια θα βρεθούν σε έναν αδιά­φορο και ανε­λέ­ητο επαγ­γελ­μα­τικό χώρο.

¢ Εχει γιατί σήμερα μόνο το 25% των υπο­ψη­φίων έχει τη δυνα­τό­τητα να σπου­δά­σει όχι στην πρώτη αλλά σε μία από τις πέντε πρώτες σχολές της επι­λο­γής του.

Τελικά έχει γιατί όλοι οι παρα­πάνω λόγοι μαζί δημιουρ­γούν μια στρατιά δυσα­ρε­στη­μέ­νων φοι­τη­τών που δεν κατα­φέρ­νουν να σπου­δά­σουν στα τμήματα επι­λο­γής τους, τα οποία μάλιστα είναι συνήθως τμήματα υψηλής βαθ­μο­λο­γι­κής βάσης. Και αυτό γιατί το σύστημα με τις απί­στευ­τες στρε­βλώ­σεις του θα τους «ρίξει» σε τμήματα χαμη­λό­τε­ρης βαθ­μο­λο­γίας, διώ­χνο­ντας από εκεί όσους επι­θυ­μούν να σπου­δά­σουν σε αυτά και τοπο­θε­τώ­ντας τυχαία άλλους που αδια­φο­ρούν πλήρως για αυτά αλλά δια­θέ­τουν το βαθ­μο­λο­γικό πλε­ο­νέ­κτημα.

Σκληρός ο αντα­γω­νι­σμός

Και η χιο­νο­στι­βάδα θα διο­γκω­θεί καθώς:

¢ Και οι πρώτοι φοι­τη­τές (οι οποίοι είχαν υψηλή βαθ­μο­λο­γία αλλά κατρα­κύ­λη­σαν σε πιο χαμηλές σχολές, τις οποίες δεν ήθελαν) και οι δεύ­τε­ροι (οι οποίοι με τη χαμη­λό­τερη βαθ­μο­λο­γία τους θα μπο­ρού­σαν να σπου­δά­σουν εκεί που ήθελαν αλλά τους πέταξαν έξω οι πρώτοι) θα βρεθούν εντελώς τυχαία να σπου­δά­ζουν κάτι που δεν τους ενδια­φέ­ρει καθόλου, με ό,τι αυτό συνε­πά­γε­ται για την επαγ­γελ­μα­τική και προ­σω­πική τους ζωή.

Μιλάμε για το περί­φημο φαι­νό­μενο του ντόμινο (domino effect) που δημιουρ­γεί­ται κάθε χρόνο στις σχολές των ΑΕΙ και των ΤΕΙ. Ενα ντόμινο που δια­τρέ­χει το σύστημα των εξε­τά­σεων και οδηγεί φοι­τη­τές να σπου­δά­σουν εκεί που δεν θέλουν, εκτο­πί­ζο­ντας άλλους που θέλουν τις σχολές αυτές.

Εχουμε ένα σύστημα παν­θο­μο­λο­γου­μέ­νως αδιά­βλητο. Πόσο παρά­δοξο όμως είναι αλήθεια να θεω­ρούμε ένα σύστημα επι­τυ­χη­μένο μόνο και μόνο γιατί είναι αδιά­βλητο, αφού έχει απο­δει­χθεί κατα­στρο­φικό;

Είναι αξιό­πι­στο; Αξιο­κρα­τικό; Απο­τε­λε­σμα­τικό; «Φοβάμαι πως πιθα­νό­τατα δεν είναι τίποτε από όλα αυτά». Οταν οι δια­πι­στώ­σεις αυτές γίνο­νται με κατε­βα­σμένο το κεφάλι από τον υπουργό Παι­δείας κ. Κων­στα­ντίνο Γαβρό­γλου, τι άλλο να πει κανείς;

Και όταν στον αριθμό των εφε­τι­νών εισα­κτέων που ανα­κοι­νώ­θηκε πριν από λίγες ημέρες δια­πι­στώ­νουμε ότι αιφ­νι­δια­στικά έχουν περι­κο­πεί πολλές θέσεις σε περι­ζή­τη­τες σχολές, κατα­λα­βαί­νει κανείς πόσο σκλη­ρό­τε­ρος θα είναι εφέτος ο αντα­γω­νι­σμός μεταξύ των υπο­ψη­φίων.

Οσο για το αδιά­βλητο του συστή­μα­τος, αυτό έχει κόστος. Κόστος απί­στευτο:

¢ 12 εκατ. ευρώ τον χρόνο (στοι­χεία του 2016) πλη­ρώ­νει το υπουρ­γείο Παι­δείας (δηλαδή εμείς οι φορο­λο­γού­με­νοι) για να λει­τουρ­γή­σει το σύστημα των εξε­τά­σεων.

¢ 772 εκατ. ευρώ (στοι­χεία του 2014) πλη­ρώ­νουν τα νοι­κο­κυ­ριά για την εξω­σχο­λική υπο­στή­ριξη των εξε­τά­σεων.

Εχει και ψυχο­λο­γικό κόστος (τέσσερις-πέντε τρίωρες εξε­τά­σεις θα καθο­ρί­σουν την επαγ­γελ­μα­τική σου εξέλιξη), με υψηλό αντα­γω­νι­σμό και την ανάγκη να πετύ­χεις σε τμήμα της πόλης σου, γιατί λεφτά δεν υπάρ­χουν για σπουδές σε άλλη πόλη για τους περισ­σό­τε­ρους (683,5 εκατ. ευρώ πλή­ρω­σαν οι γονείς το 2014 για να σπου­δά­σουν τα παιδιά τους σε άλλη πόλη).

Με όλο αυτό το φορτίο στις απο­σκευές τους, οι εφε­τι­νοί υπο­ψή­φιοι θα κληθούν να απο­φα­σί­σουν ανάμεσα σε 446 τμήματα της τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης, γνω­ρί­ζο­ντας εκ των προ­τέ­ρων ότι για αλλού ξεκί­νη­σαν κι αλλού θα βρεθούν.

Το ντόμινο των σχολών λει­τουρ­γεί ισο­πε­δω­τικά

Αντλώ­ντας στοι­χεία από την τελευ­ταία έρευνα του Κέντρου Ανά­πτυ­ξης Εκπαι­δευ­τι­κής Πολι­τι­κής (ΚΑΝΕΠ) της ΓΣΕΕ που παρου­σιά­στη­καν πρό­σφατα στον Κοι­νω­νικό Διάλογο για την Εκπαί­δευση στη Βουλή, αξίζει να δούμε με αριθ­μούς πόσο ισο­πε­δω­τικά λει­τουρ­γεί αυτό το περί­φημο ντόμινο των σχολών.

Το σύνολο των 446 τμη­μά­των σε ΑΕΙ και ΤΕΙ κατα­νέ­με­ται σε τέσ­σε­ρις ομάδες ανάλογα με τον συσχε­τι­σμό του δείκτη ελκυ­στι­κό­τη­τας σε επίπεδο τμή­μα­τος και του δείκτη αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας μεταξύ των υπο­ψη­φίων, ως εξής:

¢ 1η ομάδα. Είναι η ομάδα με σχολές υψηλής ελκυ­στι­κό­τη­τας και υψηλής αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας που περι­λαμ­βά­νει το 18,4% των τμη­μά­των, 82 τον αριθμό. (Από τα 82, τα 81 τμήματα είναι ΑΕΙ και ένα μόνο είναι ΤΕΙ.)

¢ 2η ομάδα. Είναι η ομάδα με σχολές υψηλής ελκυ­στι­κό­τη­τας αλλά χαμηλής αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας που περι­λαμ­βά­νει το 9,0% των τμη­μά­των, 40 τον αριθμό.

¢ 3η ομάδα. Είναι η ομάδα με σχολές υψηλής αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας μεταξύ των υπο­ψη­φίων και χαμηλής ελκυ­στι­κό­τη­τας σε επίπεδο τμή­μα­τος. Περι­λαμ­βά­νει το 15,2% των τμη­μά­των, 68 τον αριθμό.

¢ 4η ομάδα. Είναι η ομάδα με σχολές χαμηλής αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας μεταξύ των υπο­ψη­φίων και χαμηλής ελκυ­στι­κό­τη­τας σε επίπεδο τμή­μα­τος. Περι­λαμ­βά­νει το 57,4% των τμη­μά­των, 256 τον αριθμό.

¢ Ο δείκτης ελκυ­στι­κό­τη­τας ενός τμή­μα­τος δια­μορ­φώ­νε­ται από το ποσοστό των υπο­ψη­φίων που το δήλωσαν ως πρώτη, δεύτερη ή τρίτη προ­τί­μηση στο μηχα­νο­γρα­φικό τους επί του συνόλου των υπο­ψη­φίων που το δήλωσαν.

¢ Ο δείκτης αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας ενός τμή­μα­τος δια­μορ­φώ­νε­ται με βάση τον αριθμό των υπο­ψη­φίων που το δήλωσαν ως πρώτη, δεύτερη ή τρίτη προ­τί­μηση σε σχέση με τον αριθμό των επι­τυ­χό­ντων στο συγκε­κρι­μένο τμήμα.

Τον υψη­λό­τερο βαθμό ελκυ­στι­κό­τη­τας έχουν τα πανε­πι­στη­μιακά και πολυ­τε­χνικά τμήματα, καθώς και ένα τμήμα των ΤΕΙ που το διεκ­δι­κούν σε Αθήνα και Θεσ­σα­λο­νίκη πάνω από 10.000 υπο­ψή­φιοι κάθε χρόνο: το Τμήμα Φυσι­κο­θε­ρα­πείας.