DW: Στο “μικροσκόπιο” η ελευθεροτυπία στην Ελλάδα

Κιν­δυ­νεύ­ει η ελευ­θε­ρία του τύπου στη χώρα μας; Ή μήπως ευ­θύ­νε­ται η κρίση για την απα­ξί­ω­ση δη­μο­σιο­γρά­φων και τον αφα­νι­σμό πολ­λών ΜΜΕ; Το ζή­τη­μα απα­σχό­λη­σε διε­θνές συ­νέ­δριο στη Γερ­μα­νία.

Στη Φραγ­κφούρ­τη το προ­σκλη­τή­ριο. Όχι τη γνω­στή πρω­τεύ­ου­σα του χρή­μα­τος, αλλά μία τα­πει­νή κω­μό­πο­λη στα χιο­νι­σμέ­να σύ­νο­ρα με την Πο­λω­νία, που φέρει το ίδιο όνομα. Media Law Days κα­λεί­ται το διε­θνές συ­νέ­δριο για το δί­καιο των ΜΜΕ που γί­νε­ται για 14η χρο­νιά στο πα­νε­πι­στή­μιο της πόλης, με την αρωγή της Εται­ρί­ας για την Νο­τιο­α­να­το­λι­κή Ευ­ρώ­πη και πρω­τερ­γά­τη τον αει­κί­νη­το κα­θη­γη­τή Γιο­χά­νες Βέ­μπερ­λινγκ. O οποί­ος συν τοις άλ­λοις επα­νεκ­δί­δει, μαζί με άλ­λους έγκρι­τους νο­μι­κούς, το πε­ριο­δι­κό Neue Justiz, ανα­βιώ­νο­ντας έναν πα­ρα­δο­σια­κό τίτλο της Ανα­το­λι­κής Γερ­μα­νί­ας. Γε­νι­κή κι­νη­το­ποί­η­ση επι­κρα­τεί στο ακρι­τι­κό πα­νε­πι­στή­μιο, καθώς λίγοι πρέ­πει να κά­νουν πολλά για να πε­τύ­χει το στοί­χη­μα της διορ­γά­νω­σης. “Κάπως έτσι άρ­χι­σε και το Ντα­βός” λέμε στον κα­θη­γη­τή Βέρ­μπερ­λινγκ κι εκεί­νος γε­λά­ει δυ­να­τά με τη φι­λο­φρό­νη­ση.

Ελ­λά­δα, Τουρ­κία, Ουγ­γα­ρία και Πο­λω­νία στο επί­κε­ντρο του φε­τι­νού συ­νε­δρί­ου. Τα συ­νε­χή δη­μο­σιεύ­μα­τα του γερ­μα­νι­κού τύπου για ελ­λη­νι­κά ΜΜΕ που αφα­νί­ζο­νται, δη­μο­σιο­γρά­φους που αντι­με­τω­πί­ζουν μη­νύ­σεις και ρυθ­μι­στι­κούς νό­μους που κα­τα­λή­γουν στο Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τεί­ας φέρ­νουν τη χώρα μας στο “μι­κρο­σκό­πιο” των συ­νέ­δρων. Μήπως τη φέρ­νουν και στην ίδια μοίρα με την απο­συ­νά­γω­γη Ουγ­γα­ρία του Βί­κτορ Όρ­μπαν; Σε τε­λι­κή ανά­λυ­ση όχι, εκτι­μούν οι συμ­με­τέ­χο­ντες. Συ­νι­στούν όμως επα­γρύ­πνη­ση σε ζη­τή­μα­τα ευαί­σθη­τα για την ελευ­θε­ρία του τύπου.

Επί­και­ρη αφορ­μή προ­βλη­μα­τι­σμού απο­τε­λεί το πι­θα­νό “λου­κέ­το” σε μία ιστο­ρι­κή εφη­με­ρί­δα, όπως ΤΟ ΒΗΜΑ. Ο Γιώρ­γος Τζο­γό­που­λος, πο­λι­τι­κός επι­στή­μων και συ­νερ­γά­της του ΕΛΙΑ­ΜΕΠ, το­νί­ζει ότι “κα­τ΄αρ­χήν η επι­βί­ω­ση μίας εφη­με­ρί­δας δεν πρέ­πει να σχε­τί­ζε­ται με την ιστο­ρία, αλλά κυ­ρί­ως με την κα­τάρ­τι­ση ενός επι­χει­ρη­μα­τι­κού σχε­δί­ου, που εγ­γυά­ται τη βιώ­σι­μη λει­τουρ­γία της και όχι τη δη­μιουρ­γία μίας υπερ­χρε­ω­μέ­νης επι­χεί­ρη­σης. Και βέ­βαια αυτό δεν σχε­τί­ζε­ται με τους δη­μο­σιο­γρά­φους, αλλά με τη διοί­κη­ση της εφη­με­ρί­δας”.

Κά­ποιοι διε­ρω­τώ­νται, μήπως η συ­νταγ­μα­τι­κή κα­το­χύ­ρω­ση της ελευ­θε­ρί­ας του τύπου θε­με­λιώ­νει την υπο­χρέ­ω­ση του κρά­τους να πα­ρέμ­βει. Για να θέ­σου­με αντί­στρο­φα το ερώ­τη­μα: συ­νι­στά πα­ρα­βί­α­ση της ελευ­θε­ρί­ας του τύπου η απο­στα­σιο­ποί­η­ση της πο­λι­τεί­ας; Και στη Γερ­μα­νία είχε γίνει πα­λαιό­τε­ρα συ­ζή­τη­ση για εν­δε­χό­με­νη διά­σω­ση της ιστο­ρι­κής εφη­με­ρί­δας Frankfurter Rundschau με πο­λι­τι­κή πα­ρέμ­βα­ση. Ανα­κε­φα­λαιώ­νο­ντας ωστό­σο τη γερ­μα­νι­κή εμπει­ρία, ο κα­θη­γη­τής Γιο­χά­νες Βέ­μπερ­λινγκ εκτι­μά ότι “το κρά­τος δεν μπο­ρεί να πα­ρεμ­βαί­νει για να δια­σφα­λί­ζει τη βιω­σι­μό­τη­τα των ΜΜΕ. Δεν είναι αυτή η απο­στο­λή του”.

Κρα­τι­κή πα­ρέμ­βα­ση στις τη­λε­ο­πτι­κές συ­χνό­τη­τες;

Εγκρά­τεια οφεί­λει να επι­δει­κνύ­ει το κρά­τος και σε άλ­λους το­μείς. Για πα­ρά­δειγ­μα στην εκ­χώ­ρη­ση τη­λε­ο­πτι­κών συ­χνο­τή­των. Όταν τη σχε­τι­κή δια­δι­κα­σία υλο­ποιεί η ίδια η κυ­βέρ­νη­ση και όχι μία ανε­ξάρ­τη­τη αρχή, προ­κύ­πτει συ­νταγ­μα­τι­κό κώ­λυ­μα, εκτι­μούν οι πε­ρισ­σό­τε­ροι σύ­νε­δροι στη Φραγ­κφούρ­τη. Ο πο­λι­τι­κός επι­στή­μων Γιώρ­γος Τζο­γό­που­λος υπο­στη­ρί­ζει ότι “η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση, με τον τρόπο που χει­ρί­στη­κε το θέμα, έκανε το δίκιο της άδικο. Ενώ δη­λα­δή χρεια­ζό­ταν να βάλει τάξη στο τη­λε­ο­πτι­κό τοπίο, βιά­στη­κε και προ­χώ­ρη­σε με αντι­συ­νταγ­μα­τι­κό τρόπο, με απο­τέ­λε­σμα να χάσει τις εντυ­πώ­σεις και τε­λι­κά να πα­ρα­τεί­νει το προη­γού­με­νο κα­θε­στώς”. Στη Γερ­μα­νία πά­ντως, το Ανώ­τα­το Συ­νταγ­μα­τι­κό Δι­κα­στή­ριο έχει απο­φαν­θεί εδώ και δε­κα­ε­τί­ες ότι η απευ­θεί­ας εκ­χώ­ρη­ση τη­λε­ο­πτι­κής συ­χνό­τη­τας από την ομο­σπον­δια­κή κυ­βέρ­νη­ση απο­τε­λεί πα­ρα­βί­α­ση της ελευ­θε­ρί­ας του τύπου.

Στα “από­νε­ρα” της διελ­κυ­στίν­δας για τις τη­λε­ο­πτι­κές άδειες πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται και η κω­μι­κή ιστο­ρία που πέ­ρα­σε στα χρο­νι­κά ως peruka gate. Πρό­κει­ται για την “πα­ρα­κο­λού­θη­ση” του υπουρ­γού Επι­κρα­τεί­ας στη Ν.Υόρκη από δη­μο­σιο­γρά­φους με πε­ρού­κες και άλλα αξε­σουάρ με­ταμ­φί­ε­σης, τα οποία μάλ­λον πρό­δι­δαν παρά απέ­κρυ­πταν την πα­ρου­σία τους. Οι δύο δη­μο­σιο­γρά­φοι πι­θα­νώς ανα­ζη­τού­σαν απο­δεί­ξεις για να ισχυ­ρι­στούν ότι ο υπουρ­γός κάνει βόλτα στην αγορά και όχι επα­φές στα πλαί­σια διά­σκε­ψης του ΟΗΕ. Απο­τε­λεί πα­ρα­βί­α­ση της ελευ­θε­ρί­ας του τύπου η πα­ρα­πο­μπή των “αδιά­κρι­των” στις αρχές;

Μία κάπως πα­ρεμ­φε­ρής υπό­θε­ση απα­σχό­λη­σε το ανώ­τα­το ακυ­ρω­τι­κό δι­κα­στή­ριο της Γερ­μα­νί­ας (BGH) με ενά­γου­σα τη Χάι­ντε Σι­μό­νις, πρώην πρω­θυ­πουρ­γό του κρα­τι­δί­ου Σλέ­σβιχ Χόλ­σταιν. Λίγο μετά από εσω­κομ­μα­τι­κή ανταρ­σία που οδή­γη­σε στην πα­ραί­τη­σή της το 2005, η κ.Σι­μό­νις πήγε για ψώνια, με έναν φω­το­ρε­πόρ­τερ της Bild να την ακο­λου­θεί κατά πόδας. Η θι­γό­με­νη ζή­τη­σε να της πα­ρα­δο­θούν οι φω­το­γρα­φί­ες, αλλά η δι­καιο­σύ­νη απε­φάν­θη ότι στη συ­γκε­κρι­μέ­νη πε­ρί­πτω­ση τα ψώνια δεν απο­τε­λούν ιδιω­τι­κή υπό­θε­ση. Και αυτό γιατί η κοινή γνώμη έχει δι­καί­ω­μα να γνω­ρί­ζει πώς αντι­με­τω­πί­ζει την απο­χώ­ρη­σή της μία πρω­θυ­πουρ­γός. Όμως η ανοχή των δι­κα­στών οφεί­λε­ται στο ιδιαί­τε­ρο πο­λι­τι­κό βάρος της υπό­θε­σης. Κατά τα λοιπά, ο κα­νό­νας στη νο­μι­κή βι­βλιο­γρα­φία είναι ότι η ελευ­θε­ρία του τύπου δεν κα­λύ­πτει συ­μπε­ρι­φο­ρές πα­ρε­νο­χλη­τι­κής πα­ρα­κο­λού­θη­σης.

Ανη­συ­χία για συλ­λή­ψεις δη­μο­σιο­γρά­φων

Τί γί­νε­ται όμως στην πε­ρί­πτω­ση που η εκτε­λε­στι­κή εξου­σία κα­τα­φεύ­γει σε αγω­γές ενα­ντί­ον των εκ­προ­σώ­πων του τύπου για συ­κο­φα­ντι­κή δυ­σφή­μι­ση, οι οποί­ες μά­λι­στα μπο­ρεί να έχουν ως απο­τέ­λε­σμα ακόμη και τη σύλ­λη­ψή τους με τη δια­δι­κα­σία του αυ­τό­φω­ρου; Ο πο­λι­τι­κός επι­στή­μων Γιώρ­γος Τζο­γό­που­λος εκ­φρά­ζει την ανη­συ­χία του για τις συλ­λή­ψεις δη­μο­σιο­γρά­φων με βάση την ελ­λη­νι­κή νο­μο­θε­σία. Το πρό­βλη­μα, επι­ση­μαί­νει, δεν είναι ότι οι πο­λι­τι­κοί ενερ­γούν εκτός νόμου, γιατί ο σχε­τι­κός νόμος όντως υπάρ­χει. Το πρό­βλη­μα είναι κυ­ρί­ως ότι τα τε­λευ­ταία χρό­νια τα πε­ρι­στα­τι­κά αυτά πολ­λα­πλα­σιά­ζο­νται. Όπως επι­ση­μαί­νει “ενώ ο νόμος αυτός εφαρ­μο­ζό­ταν και πριν από το 2015, στην πε­ρί­πτω­ση του κ.Βα­ξε­βά­νη για πα­ρά­δειγ­μα, μετά το 2015 έχου­με πε­ρισ­σό­τε­ρα πε­ρι­στα­τι­κά. Υπάρ­χουν πο­λι­τι­κοί που κά­νουν πε­ρισ­σό­τε­ρη χρήση του νόμου σε σύ­γκρι­ση με προη­γου­μέ­νως. Πρέ­πει να δούμε αν χρειά­ζε­ται ανα­θε­ώ­ρη­ση ο νόμος και αν είναι σκό­πι­μο ένας πο­λι­τι­κός να κάνει χρήση αυτού του νόμου”.

Το με­γα­λύ­τε­ρο μέρος των Media Law Days πε­ρι­στρά­φη­κε γύρω από τις ιδιαί­τε­ρα ανη­συ­χη­τι­κές εξε­λί­ξεις στην Τουρ­κία, στην Ουγ­γα­ρία και στην Πο­λω­νία. Ίσως η πιο …πρω­τό­τυ­πη από τις ουκ ολί­γες προ­σπά­θειες φί­μω­σης του τύπου διε­θνώς, είναι ο νέος πο­λω­νι­κός νόμος για την “προ­στα­σία του καλού ονό­μα­τος της χώρας”. Σύμ­φω­να με τον κα­θη­γη­τή Γιο­χά­νες Βέ­μπερ­λινγκ πρό­κει­ται για από­πει­ρα ποι­νι­κο­ποί­η­σης, αντί­στοι­χης με εκεί­νη που επι­βάλ­λει η Τουρ­κία στους δη­μο­σιο­γρά­φους για “δυ­σφή­μη­ση της ‘τουρ­κο­σύ­νης'”. Με τη νέα νο­μο­θε­σία, η υπερ­συ­ντη­ρη­τι­κή κυ­βέρ­νη­ση της Βαρ­σο­βί­ας επι­χει­ρεί ασυ­νή­θι­στες νο­μι­κές ακρο­βα­σί­ες, καθώς επε­κτεί­νει σε επί­πε­δο κρα­τών την από­λυ­τη προ­στα­σία που προ­βλέ­πει το “δι­καί­ω­μα της προ­σω­πι­κό­τη­τας” για τα φυ­σι­κά πρό­σω­πα. Προ­βλέ­πει μά­λι­στα όχι μόνο αστι­κές, αλλά και ποι­νι­κές συ­νέ­πειες. Επι­πλέ­ον δε, πα­ρα­χω­ρεί στον …εαυτό της το δι­καί­ω­μα να προ­σφεύ­γει, με βάση το πο­λω­νι­κό δί­καιο, ενα­ντί­ον ΜΜΕ που έχουν την έδρα τους στο εξω­τε­ρι­κό.

dw.de.com