Οι απόρρητες εκθέσεις της CIA για Αιγαίο, Κύπρο

Ο Ανδρέας Παπαν­δρέου, η ακραία επι­κοι­νω­νιακή δια­χεί­ριση των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων για τις βάσεις από τον ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ, η πιθα­νό­τητα ελλη­νο­τουρ­κι­κής σύγκρου­σης στη Θράκη, στο Αιγαίο και στην Κύπρο, ακόμη και η κακή κατά­σταση της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας στα μέσα της δεκα­ε­τίας του 1980, περι­λαμ­βά­νο­νται, μεταξύ άλλων, στα 12 εκα­τομ­μύ­ρια έγγραφα που απο­χα­ρα­κτή­ρισε η CIA προ­κει­μέ­νου να δοθούν στη δημο­σιό­τητα. Στην πραγ­μα­τικά τερά­στια αυτή βάση δεδο­μέ­νων περι­λαμ­βά­νο­νται ανα­λύ­σεις, γεγο­νότα και εκτι­μή­σεις από τη δεκα­ε­τία του 1940 έως και εκείνη του 1990. Σε κάποιες από αυτές οι εκτι­μή­σεις απο­δεί­χθη­καν εκ των υστέρων σωστές, σε ορι­σμέ­νες άλλες οι ανα­λυ­τές δια­ψεύ­σθη­καν από τα γεγο­νότα.

Ηδη από τη δεκα­ε­τία του ’50 οι Αμε­ρι­κα­νοί φαί­νε­ται να γνώ­ρι­ζαν πολύ καλά τις ευαι­σθη­σίες Ελλάδας και Τουρ­κίας, ενώ είχαν χαρ­το­γρα­φή­σει μέχρι τελευ­ταίας μονάδας τα στρα­τιω­τικά δεδο­μένα στην Κύπρο. Η πολύ καλή εικόνα που είχαν για την κατά­σταση της Κύπρου τούς προ­σέ­φερε και τη δυνα­τό­τητα να προ­βλέ­ψουν εκείνο που επι­βε­βαιώ­θηκε το 1974, ότι, δηλαδή, η Ελλάδα δεν θα μπο­ρούσε να προ­βά­λει πραγ­μα­τική αντί­σταση σε πιθανή τουρ­κική εισβολή παρά μόνο γενι­κεύ­ο­ντας τη σύγκρουση στον Εβρο και στο Αιγαίο. Παρα­μο­νές των Ιου­λια­νών του ’65, δεν είχαν αντι­λη­φθεί ούτε τον σχε­δια­σμό που υπήρχε ούτε την πιθα­νό­τητα πτώσης της κυβέρ­νη­σης Παπαν­δρέου. Σε έγγραφα της δεκα­ε­τίας του 1970, μετά τον «Αττίλα» του 1974 και την κρίση του «Χόρα» το 1976, αλλά και της δεκα­ε­τίας του 1980, έπειτα από την ανα­ζω­πύ­ρωση στο Αιγαίο λόγω της εξόδου του μετο­νο­μα­σμέ­νου σε «Σισμίκ» ωκε­α­νο­γρα­φι­κού σκάφους, η CIA προ­χω­ράει σε εκτε­τα­μέ­νες ανα­λύ­σεις για την πιθα­νό­τητα που θα μπο­ρούσε να οδη­γή­σει σε ελλη­νο­τουρ­κική σύγκρουση στο αρχι­πέ­λα­γος. Η κρίση του Ιανουα­ρίου 1996 στα Ιμια, η οποία απου­σιά­ζει από τα δημο­σιευ­μένα από τη CIA έγγραφα, είχε εν πολλοίς προ­βλε­φθεί από τους Αμε­ρι­κα­νούς. Ωστόσο, αυτή είναι μια δια­φο­ρε­τική ιστορία, για την οποία εξα­κο­λου­θούν να υφί­στα­νται πολλά ερω­τή­ματα, που μένει ακόμη να απα­ντη­θούν.

«Απόλυτο πλε­ο­νέ­κτημα Αγκυρας στην Κύπρο»

Στα απο­χα­ρα­κτη­ρι­σμένα –και ως εκ τούτου ελεύ­θερα προς απο­δέ­σμευση– έγγραφα της CIA, περι­λαμ­βά­νο­νται αρκετά που αφορούν το περι­βάλ­λον στις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας μετά την κρίση του Μαρτίου του 1987, η οποία έφερε τις δύο χώρες στο κατώφλι της πολε­μι­κής σύγκρου­σης στο Αιγαίο.

Το ωκε­α­νο­γρα­φικό ερευ­νη­τικό σκάφος της Τουρ­κίας «Σισμίκ», πρώην «Χόρα».

Σε αναφορά της 16ης Οκτω­βρίου 1987, ο ταγ­μα­τάρ­χης Χάρι Ντινέλα, αξιω­μα­τι­κός της Στρα­τιω­τι­κής Υπη­ρε­σίας Πλη­ρο­φο­ριών και Ανα­λύ­σεων Απειλών (USAITAC), περι­γρά­φει σε ένα λεπτο­με­ρές, μέχρι σήμερα απόρ­ρητο έγγραφο, μια εικόνα σχεδόν από­λυ­της στρα­τιω­τι­κής ισορ­ρο­πίας στο Αιγαίο και, παράλ­ληλα, το απόλυτο πολι­τικό και στρα­τιω­τικό πλε­ο­νέ­κτημα της Αγκυρας στην Κύπρο. Στην περί­πτωση Θράκης και Αιγαίου το έγγραφο τονίζει τα εξής πέντε σημεία:

Πρώτον, Σε περί­πτωση σύγκρου­σης στη Θράκη, οι απώ­λειες σε προ­σω­πικό και εξο­πλι­σμούς θα είναι ιδιαί­τερα υψηλές, δίχως αυτό να εξα­σφα­λί­ζει κάποιο ουσια­στικό πλε­ο­νέ­κτημα ή εδαφικό κέρδος.

Δεύ­τε­ρον, ανά­λο­γες υψηλές απώ­λειες ανα­μέ­νε­ται να υπάρ­ξουν και σε περί­πτωση εισβο­λής της Τουρ­κίας στα έξι μεγα­λύ­τερα ελλη­νικά νησιά στο Αιγαίο, τα οποία, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, η Ελλάδα θα κατορ­θώ­σει να υπε­ρα­σπι­στεί επι­τυ­χώς.

Τρίτον, ίσως η Τουρκία κατορ­θώ­σει να κατα­λά­βει κάποιο από τα μικρό­τερα νησιά του Αιγαίου, με πλέον βασικό ενδε­χό­μενο το Καστελ­λό­ριζο.

Τέταρ­τον, στο Αιγαίο η Ελλάδα έχει πλε­ο­νέ­κτημα έναντι της Τουρ­κίας στον αέρα και στη θάλασσα, κάτι που σύμφωνα με τον αναλυτή αιτιο­λο­γεί την ελλη­νική επί­δειξη πυγμής (ο ανα­λυ­τής πάντως χρη­σι­μο­ποιεί τη λέξη «bravado» που παρα­πέ­μπει σε λιγό­τερο ευπρε­πείς όρους όπως «τσα­μπου­κάς» ή «νταη­λίκι») στην κρίση του Μαρτίου 1987.

Πέμπτον, καμία πλευρά δεν θέλει ελλη­νο­τουρ­κικό πόλεμο. Και τονί­ζε­ται ότι: «Ωστόσο, η Ελλάδα, όπως φάνηκε τον Μάρτιο του 1987, είναι πολύ λιγό­τερο πιθανό να υπο­χω­ρή­σει από μια κατά­σταση πιθανής σύγκρου­σης –ιδιαί­τερα στο Αιγαίο– απ’ όσο σε οποια­δή­ποτε άλλη στιγμή στο παρελ­θόν».

Στην Κύπρο

Για την περί­πτωση ενός πιθανού μετώπου στην Κύπρο σημειώ­νο­νται τα εξής:

Πρώτον, η Ελλάδα δεν θα μπο­ρέ­σει να υπε­ρα­σπι­στεί τη «Νότια Κύπρο» αν σημειω­θεί μια απο­φα­σι­στική τουρ­κική επίθεση, εκτός αν ανοίξει μέτωπα στη Θράκη και στο Αιγαίο.

Δεύ­τε­ρον, σε περί­πτωση πολέμου στην Κύπρο, οι απώ­λειες και στις δύο πλευρές, κυρίως όμως στο νότιο τμήμα του νησιού θα είναι υψηλές σε στρατό και πολίτες, ενώ θα χαθούν και περιου­σίες. Στο τέλος, «η Τουρκία θα υπε­ρι­σχύ­σει».

Τρίτον, ελλη­νο­τουρ­κική σύγκρουση στο Αιγαίο θα οδη­γή­σει πιθα­νό­τατα σε προ­ώ­θηση των Τούρκων στην Κύπρο, ιδιαί­τερα αν η Τουρκία υποστεί βαριές απώ­λειες στο Αρχι­πέ­λα­γος.

Τέταρ­τον, το επίπεδο των τουρ­κι­κών στρα­τιω­τι­κών δυνά­μεων στην Κύπρο απο­τε­λεί έναν παρά­γο­ντα που καθιστά την Αθήνα πιο μετριο­παθή έναντι μιας πιθανής ελλη­νο­τουρ­κι­κής σύγκρου­σης στο Αιγαίο.

Ο στρα­τιω­τι­κός ανα­λυ­τής κατα­λή­γει, ωστόσο, ότι η υπάρ­χουσα στρα­τιω­τική ισορ­ρο­πία θα ανα­τρα­πεί «την επόμενη δεκα­ε­τία υπέρ της Τουρ­κίας», καθώς η Ελλάδα «δεν θα μπο­ρέ­σει να ακο­λου­θή­σει» τον εξο­πλι­στικό αγώνα μακρο­πρό­θε­σμα.

Ως προς την ισορ­ρο­πία δυνά­μεων, οι Αμε­ρι­κα­νοί εκείνη την εποχή εκτι­μούν, μεταξύ άλλων, ότι στα μέσα της δεκα­ε­τίας του ’90 η Τουρκία «θα έχει διπλά­σια ή και περισ­σό­τερα» F-16 από την Ελλάδα, ενώ «ταυ­τό­χρονα, εκσυγ­χρο­νί­ζει τον στόλο με νέα πλοία». Ο ταγ­μα­τάρ­χης κατα­λή­γει λέγο­ντας ότι, υπό τις συν­θή­κες του 1987, η Ελλάδα είναι πολύ πιθα­νό­τερο να είναι η πλευρά που θα ξεκι­νή­σει εχθρο­πρα­ξίες. Σημειώ­νει, ωστόσο, ότι όσο η Τουρκία «δυνα­μώ­νει την επόμενη δεκα­ε­τία, η πιθα­νό­τητα της Ελλάδας να ξεκι­νή­σει εχθρο­πρα­ξίες πιθα­νό­τατα θα μειωθεί».

Ιούνιος 1988. Ο πρω­θυ­πουρ­γός Ανδρέας Παπαν­δρέου με τον Τουρ­γκούτ Οζάλ στο αερο­δρό­μιο του Ελλη­νι­κού, κατά την ανα­χώ­ρηση του Τούρκου προ­έ­δρου από την Αθήνα.

Η κατά­σταση που οδήγησε στην κρίση του Μαρτίου 1987 παρα­τη­ρού­νταν με ανη­συ­χία από τη CIA, αρκετά χρόνια νωρί­τερα. Σε έγγραφο με τίτλο «Οι επι­δει­νού­με­νες ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις» και ημε­ρο­μη­νία 8 Μαρτίου 1985, τονί­ζε­ται, μεταξύ άλλων, ότι τον Φεβρουά­ριο του ίδιου έτους η Αθήνα και η Αγκυρα κατόρ­θω­σαν να απο­φύ­γουν «κλι­μά­κωση εχθρο­πρα­ξιών σε ένα περι­στα­τικό, όπου ένας μικρός αριθμός Τούρκων στρα­τιω­τι­κών υπο­τί­θε­ται ότι πέρασε τα σύνορα στη Θράκη και άνοιξε πυρ ως απά­ντηση σε λεκτι­κές προ­κλή­σεις από μια ελλη­νική περί­πολο».

Οι ΗΠΑ εξέ­τα­ζαν εναλ­λα­κτι­κές εγκα­τα­στά­σεις για τις βάσεις

Ισως η πλέον ενδει­κτική επί­δειξη πυγμής, με χαρα­κτη­ρι­στικά ακραίου επι­κοι­νω­νια­κού και πολι­τι­κού εντυ­πω­σια­σμού, του Ανδρέα Παπαν­δρέου της πρώτης περιό­δου, ήταν η δια­χεί­ριση των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων για τις αμε­ρι­κα­νι­κές βάσεις στην Ελλάδα. Σε έγγραφό του της 10ης Μαΐου 1983, ο Μίλτον Κόβνερ, υπεύ­θυ­νος της Υπη­ρε­σίας για τη Δυτική Ευρώπη, ανα­φέ­ρει, μεταξύ άλλων, ότι οι πρώιμες ενδεί­ξεις πως οι ΗΠΑ εξε­τά­ζουν το ενδε­χό­μενο «εναλ­λα­κτι­κών εγκα­τα­στά­σεων» εκτός Ελλάδας, «ιδιαί­τερα στην Τουρκία, απλώς θα οδη­γούσε στην επι­δεί­νωση της κατά­σταση και θα προ­σέ­θετε περισ­σό­τερη υπο­στή­ριξη στην κυβέρ­νηση στην υπο­τι­θέ­μενη υπε­ρά­σπιση των ελλη­νι­κών εθνικών συμ­φε­ρό­ντων». Ο Κόβνερ είχε εκτι­μή­σει ότι αν οι Αμε­ρι­κα­νοί δεν υπο­χω­ρή­σουν από κάποιες συγκε­κρι­μέ­νες θέσεις (στο έγγραφο παρα­λεί­πο­νται αρκετές παρά­γρα­φοι οι οποίες πιθα­νό­τατα περι­γρά­φουν τη φύση και τις δυνα­τό­τη­τες των αμε­ρι­κα­νι­κών στρα­τιω­τι­κών βάσεων), τότε ο Παπαν­δρέου θα είχε μια σειρά από επι­λο­γές, ανάμεσα στις οποίες να κατα­φύ­γει στον Πρόεδρο της Δημο­κρα­τίας Κων­στα­ντίνο Καρα­μανλή «και να ζητήσει Εθνικό Δημο­ψή­φι­σμα για το θέμα, δηλώ­νο­ντας ότι η κυβέρ­νησή του θα συναι­νέ­σει στη λαϊκή βούληση».

Σε άλλο σημεί­ωμα με τίτλο «Ο Παπαν­δρέου και ο στρατός» (Απρί­λιος του 1983), ανα­φέ­ρε­ται ότι η εκλογή του ηγέτη του ΠΑΣΟΚ στην πρω­θυ­πουρ­γία αντι­με­τω­πι­ζό­ταν από το σώμα των αξιω­μα­τι­κών «με βαθιά ανη­συ­χία» – κάτι το οποίο γνώριζε καλά ο νέος πρω­θυ­πουρ­γός. Ωστόσο, όπως κρίνουν οι συντά­κτες, στον πρώτο ενάμιση χρόνο της θητείας του, είχε πείσει την πλειο­ψη­φία των στρα­τιω­τι­κών ότι δεν θα ήταν απα­ραί­τητη η περαι­τέρω ανά­μειξή τους στην πολι­τική για τη δια­σφά­λιση της παρα­μο­νής της Ελλάδας στο δυτικό στρα­τό­πεδο. Μεταξύ άλλων, σημειώ­νε­ται, το πέτυχε αυτό δια­τη­ρώ­ντας σε υψηλά επίπεδα τις αμυ­ντι­κές δαπάνες και παρέ­χο­ντας αυξή­σεις στους εν ενερ­γεία στρα­τιω­τι­κούς. Επι­πλέον όμως, ανα­γνω­ρί­ζε­ται στο σημεί­ωμα ότι η σκληρή στάση του Παπαν­δρέου στο θέμα του ΝΑΤΟ και των βάσεων απο­λαμ­βά­νει τη στήριξη του στρατού, που είναι «πάνω από όλα σθεναρά εθνι­κι­στι­κός» στην πολι­τική του κοσμο­θε­ω­ρία. Το ελλη­νικό πολι­τικό σύστημα εξε­λίσ­σε­ται στα­διακά «στην κατεύ­θυνση της νόρμας που επι­κρα­τεί στη Δυτική Ευρώπη», κάτι που «θα είναι η καλύ­τερη εγγύηση» κατά της επα­νά­λη­ψης των στρα­τιω­τι­κών επεμ­βά­σεων του παρελ­θό­ντος. Οι δυσκο­λίες των Αμε­ρι­κα­νών να συνεν­νοη­θούν με την κυβέρ­νηση Παπαν­δρέου είναι ορατές και σε σημεί­ωμα του Ιανουα­ρίου του 1984. Τότε, έπειτα από συνά­ντησή του με τον Ανδρέα Παπαν­δρέου, ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Αθήνα ανα­φέ­ρει ότι η υπόθεση των συνο­μι­λιών για τo Σύμφωνο Αμυ­ντι­κής και Οικο­νο­μι­κής Συνερ­γα­σίας (ακρω­νύ­μιο DECA) αντι­με­τω­πι­ζό­ταν, «του­λά­χι­στον στο επίπεδο του ανα­πλη­ρωτή υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών Καψή», ως μία «συγκρου­σιακή δια­πραγ­μά­τευση». Σημειώ­νει, ως ενδει­κτική, τη μη συνερ­γά­σιμη στάση του Ελληνα υπουρ­γού, την απαί­τησή του να απο­χω­ρή­σουν από την Ελλάδα δύο Αμε­ρι­κα­νοί στρα­τιώ­τες που κατη­γο­ρού­νταν ότι φωτο­γρά­φι­ζαν παρά­νομα στρα­τιω­τι­κές εγκα­τα­στά­σεις.

Υπό το βλέμμα των δημο­σιο­γρά­φων, αλλά και του… Ελ. Βενι­ζέ­λου, Καψής και Μπέρ­λιντ υπο­γρά­φουν στις 8 Σεπτεμ­βρίου του 1983 τη συμ­φω­νία για τις αμε­ρι­κα­νι­κές βάσεις.

Το καθε­στώς Καντάφι

Στα έγγραφα της CIA υπάρ­χουν ανα­φο­ρές και στις σχέσεις που είχε το καθε­στώς του τότε προ­έ­δρου της Λιβύης Μουαμάρ Καντάφι τόσο με την Αθήνα, όσο και με την Αγκυρα σε στρα­τιω­τικό επίπεδο. «Οι Ελληνες», ανα­φέ­ρε­ται σε έγγραφο της 20ής Δεκεμ­βρίου 1984, «επι­ζη­τούν την κεφα­λαιο­ποί­ηση των υπο­τι­θέ­με­νων συμπα­θειών μεταξύ της σοσια­λι­στι­κής κυβέρ­νη­σης στην Αθήνα και του ριζο­σπα­στι­κού λιβυκού καθε­στώ­τος, ενώ οι Τούρκοι προ­σβλέ­πουν στην ιστο­ρική και πολι­τι­σμική κλη­ρο­νο­μιά που μοι­ρά­ζο­νται με τη Λιβύη». Στο έγγραφο τονί­ζε­ται ότι ο Καντάφι είχε εκδη­λώ­σει την πρόθεση να μεσο­λα­βή­σει μεταξύ των Ελλήνων και των Τούρκων, ωστόσο «καμία από τις δύο πλευρές δεν πήρε σοβαρά την προ­σφορά του».

Το πλέον πρό­σφατο έγγραφο που αφορά την Ελλάδα, έχει ημε­ρο­μη­νία 30 Ιουνίου 1994 και αφορά την ένταση μεταξύ Αθηνών και Τιράνων για την Ελλη­νική Εθνική Μειο­νό­τητα στη νότια Αλβανία. Ο συγ­γρα­φέας του συγκε­κρι­μέ­νου σημειώ­μα­τος εξέ­φραζε φόβο ότι «μια διμερής κρίση στο μειο­νο­τικό θέμα, που θα οδη­γούσε σε ελλη­νικά αντί­ποινα, θα μπο­ρούσε να απο­στα­θε­ρο­ποι­ή­σει τη φιλο­α­με­ρι­κα­νική κυβέρ­νηση (σ.σ. των Τιράνων) προς όφελος των πρώην κομ­μου­νι­στών και να έχουν περι­φε­ρεια­κές επι­πτώ­σεις».

Απο­θάρ­ρυνση των επεν­δύ­σεων

Η οικο­νο­μική πολι­τική της πρώτης κυβέρ­νη­σης ΠΑΣΟΚ ήταν μία ακόμη από τις ανη­συ­χίες των Αμε­ρι­κα­νών. Σε σημεί­ωμα του Μαρτίου 1983, οι συντά­κτες τονί­ζουν ότι ο Παπαν­δρέου έχει «απο­θαρ­ρύ­νει τις επεν­δύ­σεις», καθώς έχει «απο­ξε­νώ­σει τους επι­χει­ρη­μα­τίες» με αυξή­σεις φόρων και μισθών, πολι­τι­κές ελέγχου των τιμών και απειλές κρα­τι­κο­ποι­ή­σεων. Παρότι επι­κρι­τι­κοί απέ­να­ντι στις επι­λο­γές της σοσια­λι­στι­κής κυβέρ­νη­σης, ανα­γνω­ρί­ζουν ότι μέρος των προ­βλη­μά­των της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας οφεί­λε­ται στη διεθνή κρίση και ότι η Ν.Δ. παρέ­δωσε καμένη γη στα δημόσια οικο­νο­μικά (ανα­φέ­ρουν ενδει­κτικά ότι οι προ­ε­κλο­γι­κές παροχές του 1981 οδή­γη­σαν το έλλειμμα στο 17,4% του Ακα­θά­ρι­στου Εθνικού Προ­ϊ­ό­ντος). Το σημεί­ωμα στέ­κε­ται στον διο­ρι­σμό του Γερά­σι­μου Αρσένη ως υπουρ­γού Εθνικής Οικο­νο­μίας χωρίς να απο­λέ­σει τη θέση του διοι­κητή της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος, ενώ ανα­φέ­ρει ότι ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός για το 1982 περι­λάμ­βανε αύξηση των δημο­σίων δαπανών κατά 34% και ότι η κυβέρ­νηση αύξησε τον κατώ­τατο μισθό κατά 35%.

Στο ίδιο σημεί­ωμα του Μαρτίου 1983, γίνεται αναφορά σε υπο­θέ­σεις που ακόμη ταλαι­πω­ρούν το ελλη­νικό Δημόσιο, όπως η κρα­τι­κο­ποί­ηση της Λάρκο, αλλά και στην πετρε­λαϊκή εται­ρεία Esso Pappas, τη «μεγα­λύ­τερη αμε­ρι­κα­νική επέν­δυση στις ΗΠΑ». Η εξαγορά της, ανα­φέ­ρουν οι συντά­κτες, παρου­σιά­στηκε από την κυβέρ­νηση ως κίνηση κατά των πολυ­ε­θνι­κών, αλλά «η εται­ρεία ήταν που έβαλε μπρος την πώληση». Σημειώ­νουν ότι είναι «ολοένα και πιο απίθανο» ο Παπαν­δρέου να εκπλη­ρώ­σει τις προ­ε­κλο­γι­κές του δεσμεύ­σεις για απο­χώ­ρηση από την ΕΟΚ ή δημο­ψή­φι­σμα, καθώς συνει­δη­το­ποιεί τη συνει­σφορά των κοι­νο­τι­κών πόρων στη μείωση των δίδυμων ελλειμ­μά­των (το δημο­σιο­νο­μικό και του ισο­ζυ­γίου τρε­χου­σών συναλ­λα­γών). Και ανα­δει­κνύ­ουν μια «δυσά­ρε­στη έκπληξη»: το ισο­ζύ­γιο εμπο­ρίου ειδών τροφής με τους εννέα εταί­ρους στην ΕΟΚ, που ήταν πλε­ο­να­σμα­τικό πριν από την ένταξη της Ελλάδας, έχει μετα­βλη­θεί πλέον σε ελλειμ­μα­τικό.

Η «αστοχία» για την περίοδο των Ιου­λια­νών

Σε δεκα­σέ­λιδη έκθεση του Μαρτίου του 1965, τέσ­σε­ρις μήνες πριν από τα Ιου­λιανά, η CIA αποτιμά το πρώτο έτος της κυβέρ­νη­σης του Γεωρ­γίου Παπαν­δρέου, κρί­νο­ντας ότι πιθα­νό­τατα ο «Γέρος της Δημο­κρα­τίας» θα αντι­με­τω­πί­σει έναν μάλλον… ομαλό κυβερ­νη­τικό βίο. Οι συντά­κτες ξεκι­νούν περι­γρά­φο­ντας τη χαλά­ρωση των κατα­πιε­στι­κών μέτρων της μετεμ­φυ­λια­κής περιό­δου κατά των Αρι­στε­ρών. Μεταξύ άλλων, ανα­φέ­ρουν την απε­λευ­θέ­ρωση «πολι­τι­κών» κρα­του­μέ­νων που είχαν φυλα­κι­στεί για εγκλή­ματα που διέ­πρα­ξαν στις μέρες του Εμφυ­λίου. Τα εισα­γω­γικά τα τοπο­θε­τούν οι ίδιοι οι ανα­λυ­τές της μυστι­κής υπη­ρε­σίας – και τα χρη­σι­μο­ποιούν επίσης για τη φράση «πορείες ειρήνης», σημειώ­νο­ντας ότι ο Παπαν­δρέου τις επέ­τρεπε, ενώ ο Καρα­μαν­λής ποτέ δεν θα έκανε κάτι τέτοιο. Η έκθεση χαρα­κτη­ρί­ζει «πρω­ταρ­χικό συστα­τικό στοι­χείο της αστά­θειας» της κυβέρ­νη­σης της Eνωσης Κέντρου, το ζήτημα της δια­δο­χής του 77χρονου πρω­θυ­πουρ­γού. Οι ανα­λυ­τές περι­γρά­φουν τους δύο επι­κρα­τέ­στε­ρους δελ­φί­νους: τον γιο του πρω­θυ­πουρ­γού, Ανδρέα Παπαν­δρέου, και τον Κων­στα­ντίνο Μητσο­τάκη. Στον Παπαν­δρέου, που βρί­σκε­ται εκτός κυβέρ­νη­σης την περίοδο εκείνη, απο­δί­δε­ται η μομφή ότι «ασκεί αρι­στερή επιρροή» στην εξω­τε­ρική πολι­τική και ότι «δεν έχει δια­ψεύ­σει» ρεπορ­τάζ που ρίχνουν την ευθύνη στην Ουά­σιγ­κτον για την απο­πο­μπή του από το υπουρ­γικό συμ­βού­λιο. Ανα­φέ­ρο­νται, επίσης, φήμες ότι πρό­κει­ται να ηγηθεί νέου σχη­μα­τι­σμού στα αρι­στερά της Ενωσης Κέντρου, που θα περι­λαμ­βά­νει στελέχη της ΕΔΑ (την οποία χαρα­κτη­ρί­ζουν «κόμμα-βιτρίνα» του ΚΚΕ).

Ο Μητσο­τά­κης –υπουρ­γός Οικο­νο­μι­κών τότε– χαρα­κτη­ρί­ζε­ται «ικανός και δυνα­μι­κός», ενώ τονί­ζε­ται ότι «έχει δείξει αφο­σί­ωση» στον Γ. Παπαν­δρέου. Οι συντά­κτες σημειώ­νουν ωστόσο ότι είναι άγνωστο το μέγεθος της πολι­τι­κής του επιρ­ροής εκτός Κρήτης. Η έκθεση δεν απο­δει­κνύ­ε­ται ιδιαί­τερα διο­ρα­τική όσον αφορά τη θύελλα που ερχόταν. Οι σχέσεις του πρω­θυ­πουρ­γού με το παλάτι χαρα­κτη­ρί­ζο­νται καλές. Ο νέος βασι­λιάς «δεν είναι ευτυχής» με κάποιες από τις πολι­τι­κές του Παπαν­δρέου, ανα­φέ­ρε­ται, αλλά η δημο­τι­κό­τητα του πρω­θυ­πουρ­γού είναι «αρκετή για να απο­θαρ­ρύ­νει το παλάτι από κάποια κίνηση αντι­κα­τά­στα­σής του». Οσο για τον στρατό, ανα­φέ­ρε­ται ότι οι φήμες περί πρα­ξι­κο­πή­μα­τος, «που κυκλο­φο­ρού­σαν ευρέως πριν από την ανάληψη της εξου­σίας από την Ενωση Κέντρου, έχουν εξα­φα­νι­στεί τους τελευ­ταί­ους μήνες».

Στα ενδια­φέ­ρο­ντα έγγραφα περι­λαμ­βά­νε­ται και μια εκτενής έκθεση για τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις με ημε­ρο­μη­νία λίγες ημέρες πριν από το πρα­ξι­κό­πημα της 21ης Απρι­λίου (3 Απρι­λίου 1967), όπου παρου­σιά­ζο­νται στα­τι­στικά στοι­χεία, τα οποία ανα­δει­κνύ­ουν το χάσμα που έκτοτε έχει προ­κύ­ψει μεταξύ των δύο χωρών. Με βάση στοι­χεία του 1966 οι πλη­θυ­σμοί σε Ελλάδα και Τουρκία είναι 8,6 και 33,1 εκα­τομ­μύ­ρια αντι­στοί­χως, ενώ ως ικανοί προς στρά­τευση κρί­νο­νται τα 1,6 εκατ. ανδρών στην πρώτη περί­πτωση και τα 3,6 εκατ. στη δεύτερη. Το ΑΕΠ της Ελλάδας αγγίζει τα 6 δισ. δολάρια και της Τουρ­κίας τα 7,5 και ο στρα­τιω­τι­κός προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός είναι 240 εκατ. και 365 εκατ. δολάρια αντι­στοί­χως.

Καθη­με­ρινή