Ανησυχία στο ΓΕΕΘΑ, λόγω της τουρκικής κλιμάκωσης

Διπλω­μα­τι­κές επαφές σε πολι­τικό αλλά και υψη­λό­βαθμο υπη­ρε­σιακό επίπεδο, σε πολλές ευρω­παϊ­κές, συμ­μα­χι­κές και μη, πρω­τεύ­ου­σες, έχει ξεκι­νή­σει ήδη και θα συνε­χί­σει να προωθεί τις επό­με­νες ημέρες η Ελλάδα, προ­κει­μέ­νου να ενη­με­ρώ­σει για τις θέσεις της χώρας ως προς τη Συνθήκη της Λωζάν­νης, την τουρ­κική τακτική αμφι­σβή­τη­σής της με ευθύνη του ίδιου του προ­έ­δρου της Τουρ­κίας κ. Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν, αλλά και την κατά­σταση στο Αιγαίο Πέλαγος.

Την ίδια στιγμή, στο ΓΕΕΘΑ και τα επι­τε­λεία υπάρχει ανη­συ­χία για δύο λόγους: Αφενός για την επα­νά­ληψη της κινη­τι­κό­τη­τας στο Αιγαίο διά των υπερ­πτή­σεων ή των εμπλο­κών ανάμεσα σε μαχη­τικά, αφε­τέ­ρου διότι η δρα­στη­ριό­τητα αυτή φαί­νε­ται να διεκ­πε­ραιώ­νε­ται και με δια­φο­ρε­τικά μέσα (π.χ. ελι­κό­πτερα της Ακτο­φυ­λα­κής) και από λιγό­τερο έμπειρα πλη­ρώ­ματα, απο­τέ­λε­σμα των εκκα­θα­ρί­σεων που έχουν γίνει στον τουρ­κικό στρατό μετά τις 15 Ιουλίου.

Σε κάθε περί­πτωση, το συμπέ­ρα­σμα που εξά­γε­ται σε όλα τα επίπεδα (πολι­τικό, στρα­τιω­τικό και διπλω­μα­τικό) είναι ότι η προ της 15ης Ιουλίου τουρ­κική ρητο­ρική περί απο­κλι­νου­σών αντι­λή­ψεων ανάμεσα στην Αγκυρα και το –πάλαι ποτέ– στρα­τιω­τικό κατε­στη­μένο είναι πλέον γράμμα κενό περιε­χο­μέ­νου και ως εκ τούτου αφαι­ρεί­ται από την παρα­δο­σιακή πολι­τική επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία που συχνά χρη­σι­μο­ποιού­σαν οι πολι­τι­κοί της γει­το­νι­κής χώρας στις επαφές τους με τους Ελληνες ομο­λό­γους τους.

Στις συνα­ντή­σεις που έχουν οι Ελληνες διπλω­μά­τες σε πρω­τεύ­ου­σες και διε­θνείς οργα­νι­σμούς αντι­λαμ­βά­νο­νται ότι υπάρχει ευήκοον ους για τις ανη­συ­χίες της Αθήνας. Ωστόσο εξίσου σαφές είναι πως, πέρα από την κατα­νό­ηση, κάθε χώρα δια­τη­ρεί και τις απα­ραί­τη­τες απο­στά­σεις στα ενη­με­ρω­τικά δια­βή­ματα των διπλω­μα­τών. Είναι ενδει­κτικό ότι πέρα από μια πολύ γενική εικόνα (και ορι­σμέ­νες φορές παρα­πλη­ρο­φό­ρηση ή και πλήρη απουσία ενη­μέ­ρω­σης) οι εταίροι της Ελλάδας στην Ευρώπη αντι­λαμ­βά­νο­νται την κατά­σταση στο Αιγαίο ως μικρής σημα­σίας και, σε κάθε περί­πτωση, δευ­τε­ρεύ­ου­σας σε σχέση με τις στρα­τη­γι­κές στο­χεύ­σεις των Τούρκων στη Συρία και το Ιράκ. Οι περισ­σό­τε­ροι από τους Ευρω­παί­ους, μάλιστα, φαί­νε­ται ότι ιεραρ­χούν, πάνω απ’ όλα, τη συμ­φω­νία Ε.Ε. – Τουρ­κίας για το προ­σφυ­γικό.

Τι τους λέμε

Σύμφωνα με καλά πλη­ρο­φο­ρη­μέ­νες πηγές, στο γενικό μοτίβο όσων ανα­φέ­ρουν οι πρέ­σβεις προς τους ξένους (και προ­φα­νώς έχουν σχε­δια­στεί και δρο­μο­λο­γη­θεί σε κεντρικό επίπεδο με τον ΥΠΕΞ κ. Ν. Κοτζιά) γίνεται λόγος για τον ανα­θε­ω­ρη­τι­σμό που εκπέ­μπουν οι πρό­σφα­τες ομιλίες του κ. Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν, αλλά και τον «ενδο­τουρ­κικό» αντα­γω­νι­σμό επί αυτών, καθώς έχουν πλέον ενερ­γο­ποι­η­θεί και τα αντα­να­κλα­στικά των κεμα­λι­στών πολι­τι­κών που προ­σπα­θούν να υπερ­θε­μα­τί­σουν σε εθνι­κι­στι­κούς τόνους. Αυτός ο εθνι­κι­στι­κός αντα­γω­νι­σμός είναι δυνατόν, σύμφωνα με την άποψη της Αθήνας, να οδη­γή­σει σε προ­ο­δευ­τική κλι­μά­κωση η οποία θα μπο­ρούσε να απο­κτή­σει μια ανε­ξέ­λεγ­κτη δυνα­μική, ακόμη και από τον ίδιο τον κ. Ερντο­γάν.

Στη «βεντά­λια» των ελλη­νι­κών επι­χει­ρη­μά­των περι­λαμ­βά­νε­ται και το γεγονός ότι η Τουρκία, η οποία αμφι­σβη­τεί τη Συνθήκη της Λωζάν­νης, δια­τη­ρεί στρα­τιω­τική παρου­σία σε τρεις γει­το­νι­κές της χώρες (Κύπρος, Συρία, Ιράκ). Επίσης, γίνεται λόγος και για την προ­σπά­θεια της Αγκυρας να ασκήσει πιέσεις προς την Αθήνα και μέσω της μου­σουλ­μα­νι­κής μειο­νό­τη­τας στη Θράκη, την οποία και επι­διώ­κει με διά­φο­ρους τρόπους να επη­ρε­ά­σει ή και να ποδη­γε­τή­σει.

Tι μας απα­ντούν

Εξαι­ρε­τικά ενδια­φέ­ρου­σες για την εικόνα της Τουρ­κίας στην Ευρώπη είναι οι απα­ντή­σεις που έλαβαν οι Ελληνες διπλω­μά­τες από συνα­δέλ­φους τους ή και πολι­τι­κούς. Στην περί­πτωση μεγάλης δυτι­κο­ευ­ρω­παϊ­κής χώρας, οι ελλη­νι­κές θέσεις έγιναν κατα­νοη­τές. Και ο Δυτι­κο­ευ­ρω­παίος συνο­μι­λη­τής του Ελληνα πρέσβη σχο­λί­ασε ότι πρέπει να ληφθεί υπόψη η κατά­σταση διε­θνούς απο­μό­νω­σης την οποία διέρ­χε­ται η Τουρκία, λόγω των εξε­λί­ξεων στην ευρύ­τερη περιοχή της.

Αλλος Δυτι­κο­ευ­ρω­παίος διπλω­μά­της παρα­δέ­χθηκε ότι, πράγ­ματι, η ελλη­νική ανη­συ­χία δεν είναι αδι­καιο­λό­γητη λόγω της «παρά­δο­ξης» συμπε­ρι­φο­ράς της Τουρ­κίας. Ωστόσο, συμπλή­ρωσε, η Δύση δεν έχει την πολυ­τέ­λεια να αφήσει τις σχέσεις της με την Τουρκία να ατο­νή­σουν καθώς, μεταξύ άλλων, είναι αδια­νό­ητη πιθανή απο­τυ­χία εφαρ­μο­γής της Κοινής Δήλωσης Τουρ­κίας – Ε.Ε. για το προ­σφυ­γικό.

Οι Ανα­το­λι­κο­ευ­ρω­παίοι διπλω­μά­τες, σε πολύ δια­φο­ρε­τικό τόνο από τους Δυτι­κούς συνα­δέλ­φους τους, αφενός συμ­φω­νούν ότι η ρητο­ρική Ερντο­γάν είναι λαν­θα­σμένη και δημιουρ­γεί κιν­δύ­νους για τη διεθνή νομι­μό­τητα (λόγω αμφι­σβή­τη­σης της Συν­θή­κης της Λωζάν­νης), αφε­τέ­ρου εντο­πί­ζουν αρκετά κοινά σημεία στη συμπε­ρι­φορά της Τουρ­κίας στο Αιγαίο με εκείνη της Ρωσίας στη Βαλτική.

Στη νησίδα Παναγιά

Σε στρα­τιω­τικό επίπεδο την εβδο­μάδα που πέρασε τα επι­τε­λεία είχαν να αντι­με­τω­πί­σουν μια επα­νά­ληψη της τακτι­κής των υπερ­πτή­σεων πάνω από τη νησίδα Παναγιά στα ανα­το­λικά των Οινουσ­σών, εμπλο­κές μαχη­τι­κών, ανταλ­λα­γές NOTAM και NAVTEX αλλά και εκα­τέ­ρω­θεν επι­χει­ρη­σια­κές εκπαι­δεύ­σεις με σκοπό την πρω­το­κα­θε­δρία στην αρμο­διό­τητα (και υπο­χρέ­ωση με βάση τις διε­θνείς συν­θή­κες) Ερευνας και Διά­σω­σης. Μόλις την Παρα­σκευή, μία τουρ­κική και μία ελλη­νική φρεγάτα, προ­σέγ­γι­σαν ένα ερευ­νη­τικό σκάφος που διε­ξή­γαγε θαλάσ­σιες έρευνες στην περιοχή ανα­το­λικά της Καρ­πά­θου και νοτίως της Ρόδου, με άδεια από το ελλη­νικό υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών, για λογα­ρια­σμό του Πολυ­τε­χνείου Κρήτης.

Η ενα­σχό­ληση της ελλη­νι­κής εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής με την Τουρκία σημα­δεύ­τηκε τις τελευ­ταίες ημέρες από την εσω­τε­ρική πολι­τική αντι­πα­ρά­θεση που προ­κά­λεσε η λαν­θα­σμένη μετα­φορά των δηλώ­σεων του κ. Ερντο­γάν στη Ριζού­ντα από το ΑΠΕ και το Γραφείο Τύπου της πρε­σβείας στην Αγκυρα. Εκείνο που ανη­συ­χεί τους έμπει­ρους διπλω­μά­τες, που παρα­κο­λου­θούν με προ­βλη­μα­τι­σμό τα τεκται­νό­μενα των τελευ­ταίων ημερών, είναι ότι, παρά τις πολ­λα­πλές προ­κλή­σεις που έχει να αντι­με­τω­πί­σει η Ελλάδα, φαί­νε­ται να απου­σιά­ζει από την κεντρική πολι­τική σκηνή ένα συνε­κτικό σχέδιο για τον ανα­προσ­διο­ρι­σμό της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής με βάση τις νέες προ­κλή­σεις.

Τα μηνύ­ματα που κατα­φθά­νουν στο υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών, έπειτα από τα ενη­με­ρω­τικά δια­βή­ματα ανά τον κόσμο, φαί­νε­ται να σκια­γρα­φούν μια εικόνα μετα­βο­λής πολλών από τις παλιές βεβαιό­τη­τες της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής. Είναι πολύ αμφί­βολο, αν έξω από το ΥΠΕΞ και το διπλω­μα­τικό σώμα, σε κεντρικό κυβερ­νη­τικό επίπεδο, υπάρχει αντί­ληψη των δια­μορ­φού­με­νων συν­θη­κών.

Τι είναι το «Εθνικό Συμ­βό­λαιο»

Ο όρος του «Εθνικού Συμ­βο­λαίου» (ή «Εθνικού Ορκου»), όπως αυτός χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε και τέθηκε επα­νει­λημ­μέ­νως από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν στις πρό­σφα­τες παρεμ­βά­σεις του, είναι μια σαφής, ευθεία παρα­πο­μπή στο προ της Συν­θή­κης της Λωζάν­νης στάτους κβο. Το «Εθνικό Συμ­βό­λαιο» απο­τε­λεί μια δέσμη έξι απο­φά­σεων που ελή­φθη­σαν από το οθω­μα­νικό κοι­νο­βού­λιο (κάτι σαν ανα­κτο­βού­λιο του σουλ­τά­νου) και δημο­σιεύ­θη­καν στις 12 Φεβρουα­ρίου 1920 για το μέλλον μιας σειράς επαρ­χιών. Η πρώτη απόφαση τονίζει ότι το καθε­στώς των επαρ­χιών που κατοι­κού­νταν από αραβική πλειο­ψη­φία κατά την υπο­γραφή της ανα­κω­χής του Μούδρου θα καθο­ρι­ζό­ταν με δημο­ψή­φι­σμα. Δεύ­τε­ρον, το καθε­στώς των Καρς, Αρντα­χάν και Βατούμ θα πρέπει, επίσης, να καθο­ρι­στεί με δημο­ψή­φι­σμα, όπως, τρίτον, και εκείνο της δυτικής Θράκης.

Τέταρ­τον, το καθε­στώς ασφα­λείας της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης και των Στενών του Βοσπό­ρου θα καθο­ρι­στεί από την Τουρκία και άλλες χώρες. Πέμπτον, τα δικαιώ­ματα των μειο­νο­τή­των θα καθο­ρι­στούν σε συνάρ­τηση με την προ­στα­σία των μου­σουλ­μα­νι­κών μειο­νο­τή­των σε γει­το­νι­κές χώρες. Και έκτον, ζητή­θηκε η άρση των πολι­τι­κών, οικο­νο­μι­κών και δικα­στι­κών απα­γο­ρεύ­σεων. Η δημο­σί­ευση αυτών των θέσεων προ­ξέ­νησε τότε την ανη­συ­χία των Μεγάλων Δυνά­μεων (Βρε­τα­νία, Γαλλία, Ιταλία), οι οποίες στις 16 Μαρτίου 1920 επε­νέ­βη­σαν, καθαί­ρε­σαν το συμ­βού­λιο του σουλ­τά­νου και ενθάρ­ρυ­ναν τη δημιουρ­γία του νέου, εθνι­κι­στι­κού κοι­νο­βου­λίου.