Eurostat: Άνεργος 1 στους 2 νέους Έλληνες πτυχιούχους

Η δρα­μα­τική ανα­ντι­στοι­χία προ­σφο­ράς και ζήτησης επι­στη­μο­νι­κού δυνα­μι­κού, σε συν­δυα­σμό με την ανυ­παρ­ξία επεν­δύ­σεων, οδηγεί στη δημιουρ­γία μιας συνεχώς διο­γκού­με­νης νέας κοι­νω­νι­κής ομάδας, των απο­θαρ­ρυ­μέ­νων πτυ­χιού­χων ανέργων. Πρό­κει­ται για μια γενιά που λόγω ηλικίας έχει την ανάγκη να δημιουρ­γή­σει, την περιέρ­γεια να πρω­το­πο­ρή­σει και τη δύναμη να πραγ­μα­τώ­σει τα όνειρά της, αλλά η Ελλάδα τής τα στερεί.

Δεν είναι τυχαίο ότι η χώρα μας κατα­τάσ­σε­ται στην τελευ­ταία θέση των χωρών της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης όσον αφορά την απα­σχό­ληση των πτυ­χιού­χων νέων της (που απο­φοί­τη­σαν τα τελευ­ταία 1 έως 3 χρόνια), με ποσοστό που μετά βίας φθάνει στο 49,9%, όταν, για παρά­δειγμα, η Μάλτα κατα­φέρ­νει σχεδόν το απόλυτο, απορ­ρο­φώ­ντας το 96,9% των πτυ­χιού­χων νέων της στην εγχώρια αγορά εργα­σίας.

Ανα­λυ­τικά και σύμφωνα με τα τελευ­ταία στοι­χεία της Eurostat, τα ποσοστά απα­σχό­λη­σης των νέων πτυ­χιού­χων παρου­σιά­ζουν δια­κυ­μάν­σεις σε ολό­κληρη την ευρω­παϊκή ήπειρο, με τα χαμη­λό­τερα ποσοστά να κατα­γρά­φο­νται στη Νότια Ευρώπη.

Στην Ελλάδα οι νέοι που απο­φοί­τη­σαν από την τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση τα τελευ­ταία ένα έως τρία χρόνια έχουν τις πιο δυσοί­ω­νες προ­ο­πτι­κές απα­σχό­λη­σης, ενώ μειω­μέ­νες ευκαι­ρίες παρου­σιά­ζο­νται και στους πτυ­χιού­χους της Ιταλίας και της Ισπα­νίας, με την απα­σχό­ληση να φθάνει όμως στο 57,6% και το 68,7% αντί­στοιχα.

Η Μάλτα βρί­σκε­ται στην κορυφή, με τη Γερ­μα­νία και τη Σουηδία στη δεύτερη και την τρίτη θέση. Οι οικο­νο­μο­λό­γοι επι­ση­μαί­νουν ότι η ανεργία των νέων πτυ­χιού­χων δεν οφεί­λε­ται τόσο στην υπερ­βάλ­λουσα προ­σφορά πτυ­χιού­χων (το ποσοστό των πτυ­χιού­χων ηλικίας έως 34 ετών στο σύνολο του πλη­θυ­σμού είναι 32,4%, όταν ο ευρω­παϊ­κός μέσος όρος ανέρ­χε­ται σε 34,2%) όσο κυρίως στην περιο­ρι­σμένη ζήτηση για επι­στή­μο­νες από τις ελλη­νι­κές επι­χει­ρή­σεις,

Ο διδά­κτωρ του Παντείου Πανε­πι­στη­μίου και υψη­λό­βαθμο στέ­λε­χος του υπουρ­γείου Εργα­σίας Κων­στα­ντί­νος Αγρα­πι­δάς αναλύει στην «Κ» τους τρεις παρά­γο­ντες που δρουν σωρευ­τικά και οδηγούν στην ανεργία των πτυ­χιού­χων και στη διαρροή τους σε τρίτες χώρες, πλήτ­το­ντας καίρια την αντα­γω­νι­στι­κό­τητα της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας.

Ο πρώτος συν­δέ­ε­ται με τον αναι­μικό ρυθμό δημιουρ­γίας νέων θέσεων εργα­σίας που απο­δει­κνύ­ε­ται από την αντί­στροφη σχέση μεταξύ του υψηλού ποσο­στού ανερ­γίας και του χαμηλού ποσο­στού κενών θέσεων εργα­σίας. Το 2010 οι κενές θέσεις εργα­σίας στον ιδιω­τικό τομέα (πρό­κει­ται για θέσεις που υπάρ­χουν αλλά δεν έχουν καλυ­φθεί) ανέρ­χο­νταν στις 50.000 και τον Ιούλιο του 2016 στις 15.000.

Οπως μάλιστα υπο­γραμ­μί­ζει ο κ. Αγρα­πι­δάς, το ποσοστό των κενών θέσεων εργα­σίας απο­τε­λεί προ­πο­ρευό­μενο δείκτη της οικο­νο­μι­κής συγκυ­ρίας. Ο δεύ­τε­ρος συν­δέ­ε­ται με την κρίση και τον περιο­ρι­σμό της εσω­τε­ρι­κής ζήτησης, καθώς παρα­τη­ρεί­ται ανα­κα­τα­νομή της ελλη­νι­κής παρα­γω­γής. Ετσι πολλοί παρα­δο­σια­κοί κλάδοι εξα­φα­νί­ζο­νται (π.χ. κατα­σκευές), ενώ άλλοι έχουν αρχίσει στα­διακά να φθίνουν (διεθνές δια­με­τα­κο­μι­στικό εμπόριο, logistics). Συνεπώς υπάρχει ανα­ντι­στοι­χία μεταξύ της προ­σφο­ράς εργα­σίας (π.χ. μηχα­νι­κών) και της ζήτησης.

Ο τρίτος παρά­γο­ντας αφορά το είδος των επεν­δύ­σεων στην Ελλάδα, ιδιω­τι­κών ή δημό­σιων (εντά­σεως κεφα­λαίου ή εντά­σεως εργα­σίας), καθώς αυτό καθο­ρί­ζει και την ποιό­τητα των ζητού­με­νων θέσεων εργα­σίας (ποιο­τι­κές θέσεις εργα­σίας, ευέ­λι­κτες μορφές εργα­σίας).

Οι οικο­νο­μο­λό­γοι επι­ση­μαί­νουν ότι παγκο­σμίως η αντα­γω­νι­στι­κό­τητα μιας χώρας προσ­διο­ρί­ζε­ται και από την ικα­νό­τητά της να προ­σελ­κύει και να συγκρα­τεί ανθρώ­πινο δυνα­μικό υψηλής ποιό­τη­τας. Στην Ελλάδα οι οικο­νο­μι­κές συν­θή­κες και η ανυ­παρ­ξία πολι­τι­κών στη διάρ­κεια της εξα­ε­τούς κρίσης μειώ­νουν τις προσ­δο­κίες των νέων, ανα­τρέ­πουν τις προ­βλέ­ψεις τους και ακυ­ρώ­νουν τα σχέδιά τους. Ετσι, παρότι δια­θέ­τει υψηλής ποιό­τη­τας ανθρώ­πινο κεφά­λαιο, «διώχνει τα παιδιά της».

Μάλιστα, το φαι­νό­μενο της μετα­νά­στευ­σης πτυ­χιού­χων στο εξω­τε­ρικό, γνωστό και ως «brain drain», έχει αυξηθεί πολύ στα χρόνια της κρίσης. Κατά τη διάρ­κεια της περιό­δου 2008-2013, 423.000 Ελληνες μετα­νά­στευ­σαν ανα­ζη­τώ­ντας καλύ­τε­ρες οικο­νο­μι­κές συν­θή­κες.

Ζητεί­ται επει­γό­ντως νέο μοντέλο

Η ανεργία των πτυ­χιού­χων συνιστά διαρ­θρω­τικό πρό­βλημα, το οποίο για να λυθεί απαιτεί δομικές αλλαγές στην εγχώρια οικο­νο­μία, με κεντρικό στόχο την ανα­βάθ­μιση των επι­χει­ρή­σεών της.

Οπως επι­ση­μαί­νει, μιλώ­ντας στην Καθη­με­ρινή, η διοι­κή­τρια του ΟΑΕΔ, καθη­γή­τρια του Παντείου Πανε­πι­στη­μίου Μαρία Καρα­με­σίνη, οι ευκαι­ρίες απα­σχό­λη­σης στην Ελλάδα έχουν δρα­στικά μειωθεί τα τελευ­ταία χρόνια, με απο­τέ­λε­σμα να έχει εκτο­ξευ­θεί το ποσοστό ανερ­γίας των πτυ­χιού­χων στις ηλικίες 25-29 ετών, δηλαδή στα πρώτα χρόνια μετά την απο­φοί­τηση. Βέβαια, το ποσοστό ανερ­γίας των απο­φοί­των τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης είναι στη χώρα μας χαμη­λό­τερο έναντι άλλων ομάδων ανέργων, καθώς η οικο­νο­μία δείχνει να απορ­ροφά σε μεγα­λύ­τερη ανα­λο­γία πτυ­χιού­χους έναντι ανέργων με λιγό­τερα προ­σό­ντα και εξει­δί­κευση.

Ο ΟΑΕΔ με το πρό­γραμμα κατάρ­τι­σης απο­φοί­των ΑΕΙ-ΤΕΙ του 2015 και τα εν εξε­λί­ξει προ­γράμ­ματα από­κτη­σης εργα­σια­κής εμπει­ρίας προ­σπα­θεί να συμ­βά­λει στην άμβλυνση του προ­βλή­μα­τος.

Ομως η ουσια­στική αντι­με­τώ­πιση του προ­βλή­μα­τος της ανερ­γίας των πτυ­χιού­χων απαιτεί νέο παρα­γω­γικό μοντέλο που στη­ρί­ζε­ται στην τεχνο­λο­γική αλλαγή και στην και­νο­το­μία.

Μέχρι να υπάρξει νέο παρα­γω­γικό μοντέλο στη χώρα ή υψηλοί ρυθμοί ανά­πτυ­ξης, που θα μπο­ρού­σαν να επι­σπεύ­σουν την επι­στροφή των επι­στη­μό­νων που μετα­νά­στευ­σαν, οι ειδικοί επι­ση­μαί­νουν ότι η Ελλάδα πρέπει να επι­διώ­ξει την αξιο­ποί­ησή τους, ακόμη κι αν για ικανό χρονικό διά­στημα παρα­μεί­νουν στο εξω­τε­ρικό.