Νησίδα Τσούκα στα Δωδεκάνησα μέρος 2ο: Την είχαμε, την ξεχάσαμε και τελικά την χάσαμε…

Προ­κά­λε­σε ζωηρή αί­σθη­ση και σχο­λιά­στη­κε ιδιαί­τε­ρα το άρθρο μας την προη­γού­με­νη Κυ­ρια­κή στο protothema.gr για τη νη­σί­δα Tσούκα. Όπως εί­χα­με γρά­ψει, θα ανα­ζη­τή­σου­με και­νούρ­για στοι­χεία και θα επα­νέλ­θου­με. Αυτό κά­νου­με σή­με­ρα.

Το θέμα είχε έρθει πάλι στην επι­και­ρό­τη­τα πριν από 15 πε­ρί­που χρό­νια και βρή­κα­με στο Δια­δί­κτυο από­σπα­σμα από ανα­φο­ρά του ΥΠΕΞ τότε (υπουρ­γός Γ.Α. Πα­παν­δρέ­ου), σύμ­φω­να με την οποία, ποτέ δεν εί­χα­με την Τσού­κα. Και όμως, εί­χα­με την Τσού­κα, την ξε­χά­σα­με και τε­λι­κά την χά­σα­με.

ΤΑ ΔΩ­ΔΕ­ΚΑ­ΝΗ­ΣΑ 1912-1947 – ΜΙΑ ΜΙΚΡΗ ΑΝΑ­ΔΡΟ­ΜΗ

Τα Δω­δε­κά­νη­σα είναι ένα σύ­μπλεγ­μα 14 με­γά­λων νη­σιών (Ρόδος, Κως, Κάρ­πα­θος, Κά­λυ­μνος, Πά­τμος, Λέρος, Αστυ­πά­λαια, Νί­συ­ρος, Τήλος, Χάλκη, Σύμη, Κάσος, Λει­ψοί, Κα­στε­λό­ρι­ζο) και πολ­λών νη­σί­δων και βρα­χο­νη­σί­δων.

Σύμ­φω­να με τον Μ. Σκαν­δα­λί­δη («Αι­γαιο­πε­λα­γί­τι­κα Γλωσ­σοϊ­στο­ρι­κά Με­λε­τή­μα­τα», Ρόδος 2013), αυτές οι βρα­χο­νη­σί­δες είναι συ­νο­λι­κά 393 και απο­τε­λούν το 34,7% των ελ­λη­νι­κών (βραχο)νη­σί­δων (σύ­νο­λο 1.150).

Το 1912, τα κα­τέ­λα­βαν οι Ιτα­λοί από τους Τούρ­κους που τα κα­τεί­χαν ως τότε. Αμέ­σως, δη­μιουρ­γή­θη­κε η ελ­πί­δα για εν­σω­μά­τω­ση τους στην Ελ­λά­δα, που όμως δια­ψεύ­στη­κε. Το 1919, με τη συμ­φω­νία Βε­νι­ζέ­λου – Tittoni, που όμως δεν ίσχυ­σε ποτέ, η Ιτα­λία πα­ρα­χω­ρού­σε τα Δω­δε­κά­νη­σα (πλην Ρόδου), στη χώρα μας. Η νέα ιτα­λι­κή κυ­βέρ­νη­ση Giolitti, κα­τήγ­γει­λε τη συμ­φω­νία αυτή το 1920.

Τε­λι­κά, με τη μι­κρα­σια­τι­κή κα­τα­στρο­φή, φτά­σα­με στη Συν­θή­κη της Λω­ζά­νης (1923) με την οποία η Τουρ­κία πα­ραι­τή­θη­κε από κάθε διεκ­δί­κη­σή της στα Δω­δε­κά­νη­σα. Έτσι πα­γιώ­θη­κε η ιτα­λι­κή κυ­ριαρ­χία σε αυτά και άρ­χι­σε η προ­σπά­θεια για τον αφελ­λη­νι­σμό του ντό­πιου πλη­θυ­σμού, ιδίως όταν ανέ­λα­βε κυ­βερ­νή­της των νη­σιών ο De Vecchi.

Mε τη δι­με­ρή ιτα­λο­τουρ­κι­κή σύμ­βα­ση της 4/1/1932 και το πρω­τό­κολ­λο της 28/12/1932, ρυθ­μι­ζό­ταν «η κυ­ριό­τη­τα των νήσων, νη­σί­δων και βρά­χων που βρί­σκο­νται με­τα­ξύ της νήσου Κα­στε­λό­ρι­ζου και των ακτών της Ανα­το­λί­ας καθώς και επί της νήσου Καρά – Αντά», με την πρώτη, και με το δεύ­τε­ρο του υπο­λοί­που τι­μή­μα­τος «των θα­λασ­σί­ων ιτα­λο­τουρ­κι­κών συ­νό­ρων». (Τε­λι­κά, έχει σύ­νο­ρα η θά­λασ­σα;)

Οι δύο χώρες, νω­ρί­τε­ρα (1929), είχαν συμ­φω­νή­σει να πα­ρα­πέμ­ψουν τις δια­φω­νί­ες τους για νη­σί­δες γύρω από το Κα­στε­λό­ρι­ζο στο Διαρ­κές Διε­θνές Δι­κα­στή­ριο της Χάγης. Τε­λι­κά αυτό δεν έγινε και με τη σύμ­βα­ση της 4/1/1932, έκλει­σε ορι­στι­κά το θέμα αυτό. Μο­να­δι­κή δια­φο­ρά με τα ως τότε ισχύ­ο­ντα, ήταν η πα­ρα­χώ­ρη­ση στην Τουρ­κία του νη­σι­δί­ου Καρά – Αντά (Αρ­κό­νη­σος), που βρί­σκε­ται στον κόλπο της Αλι­καρ­νασ­σού. Πα­ράλ­λη­λα, η Τουρ­κία είχε πα­ραι­τη­θεί από κάθε διεκ­δί­κη­ση σε νησιά ή νη­σί­δες που βρί­σκο­νται σε από­στα­ση με­γα­λύ­τε­ρη των 3 ναυ­τι­κών μι­λί­ων από τις ακτές της.

Μετά από το 1932, δεν υπήρ­ξε καμία απο­λύ­τως τουρ­κι­κή αντί­δρα­ση ή αξί­ω­ση για κα­νέ­να νησί. Φτά­σα­με έτσι στον Β’ Πα­γκό­σμιο Πό­λε­μο, στη de facto κα­το­χή των Δω­δε­κα­νή­σων από τους Γερ­μα­νούς (1943-1945) και το «πέ­ρα­σμά» τους στην κυ­ριαρ­χία των Βρε­τα­νών (1945-1947).

ΤΑ ΔΩ­ΔΕ­ΚΑ­ΝΗ­ΣΑ ΕΝ­ΣΩ­ΜΑ­ΤΩ­ΝΟ­ΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΕΛ­ΛΑ­ΔΑ – Ο ΑΝΤΙ­ΝΑΥΑΡ­ΧΟΣ ΠΕ­ΡΙ­ΚΛΗΣ ΙΩ­ΑΝ­ΝΙ­ΔΗΣ – Η ΣΑΦΗΣ ΑΝΑ­ΦΟ­ΡΑ ΤΗΣ ΤΣΟΥ­ΚΑΣ

Στη συν­διά­σκε­ψη της ει­ρή­νης στο Πα­ρί­σι (1946), η Ελ­λά­δα, αν και με την πλευ­ρά των νι­κη­τών, έχο­ντας πε­τύ­χει σπου­δαία κα­τορ­θώ­μα­τα στη διάρ­κεια του Β’ Πα­γκο­σμί­ου Πο­λέ­μου, με χι­λιά­δες νε­κρούς και σχε­δόν δια­λυ­μέ­νη από τα πλήγ­μα­τα Ιτα­λών και Γερ­μα­νών (κυ­ρί­ως), αντα­μεί­βε­ται από τους Συμ­μά­χους, μόνο με την πα­ρα­χώ­ρη­ση των Δω­δε­κα­νή­σων και αυτό λόγω μιας θε­α­μα­τι­κής με­τα­στρο­φής του Ρώσου ΥΠΕΞ Μο­λό­τοφ στα τέλη Ιου­νί­ου 1946. Υπέρ της χώρας μας εν­νο­εί­ται.

Η Βό­ρεια Ήπει­ρος πα­ρέ­μει­νε στην Αλ­βα­νία, η ελ­λη­νο­βουλ­γα­ρι­κή με­θό­ριος δεν άλ­λα­ξε προς όφε­λός μας ούτε και η βρε­τα­νι­κή κυ­ριαρ­χία στην Κύπρο. Έτσι, στις 31/3/1947, ο Βρε­τα­νός τα­ξί­αρ­χος A.S. Parker πα­ρα­δί­δει τα Δω­δε­κά­νη­σα στον Έλ­λη­να αντι­ναύ­αρ­χο Πε­ρι­κλή Ιω­αν­νί­δη, ο οποί­ος ήταν ο πρώ­τος στρα­τιω­τι­κός διοι­κη­τής Δω­δε­κα­νή­σου.

Ο Πε­ρι­κλής Ιω­αν­νί­δης γεν­νή­θη­κε το 1881 στην Κό­ριν­θο. Σπού­δα­σε στη Σχολή Ναυ­τι­κών Δο­κί­μων. Πήρε μέρος στους Βαλ­κα­νι­κούς Πο­λέ­μους και τη Μι­κρα­σια­τι­κή Εκ­στρα­τεία. Το 1922 απο­στρα­τεύ­θη­κε και το 1935 απο­κα­τα­στά­θη­κε. Τον ίδιο χρόνο απο­χώ­ρη­σε ορι­στι­κά από το πο­λε­μι­κό ναυ­τι­κό με τον βαθμό του αντι­ναυάρ­χου. Έτρε­φε φι­λο­βα­σι­λι­κά αι­σθή­μα­τα. Πέ­θα­νε το 1965. Ο Π. Ιω­αν­νί­δης υπο­γρά­φει την 21399/47 της Στρα­τιω­τι­κής Διοι­κή­σε­ως Δω­δε­κα­νή­σων «περί των νη­σι­δί­ων της Δω­δε­κα­νή­σου» (Ε.Σ.Σ.Δ. 48/ 26-7-1947), όπου ανα­φέ­ρει ΟΝΟ­ΜΑ­ΣΤΙ­ΚΑ 41 νη­σί­δες και 132 νη­σί­δια τα οποία ανή­κουν στην Ελ­λά­δα.

Πλέον, καθώς βρί­σκο­νται ΔΥ­ΤΙ­ΚΑ της ζώνης όπου από το 1912 και έπει­τα είχε δια­τη­ρη­θεί και ασκη­θεί η κυ­ριαρ­χία της Τουρ­κί­ας. Βλέ­που­με ξε­κά­θα­ρα τη νη­σί­δα Τσού­κα (εξαρ­τώ­με­νη από την Κά­λυ­μνο) και πα­ρα­κά­τω την άλλη Τσού­κα των Αρκ(ι)ών (που εξαρ­τά­ται από την Πάτμο). Τα στοι­χεία προ­έρ­χο­νται από το μνη­μειώ­δες έργο του κο­ρυ­φαί­ου ιστο­ρι­κού και ακα­δη­μαϊ­κού Κων­στα­ντί­νου Σβο­λό­που­λου «Το Κα­θε­στώς των Νη­σί­δων στο Νο­τιο­α­να­το­λι­κό Αι­γαίο. Η Μαρ­τυ­ρία των Πηγών», (Αθήνα 2002). Ωστό­σο, σε υπο­ση­μεί­ω­ση του στην επό­με­νη σε­λί­δα ο Κ. Σβο­λό­που­λος ανα­φέ­ρει αυ­το­λε­ξεί τα εξής:

«Η σύγ­χυ­ση που πρό­σφα­τα προ­κλή­θη­κε σχε­τι­κά με τον χα­ρα­κτη­ρι­σμό της νη­σί­δας Τσού­κα ως ελ­λη­νι­κού ή τουρ­κι­κού εδά­φους οφεί­λε­ται στο γε­γο­νός ότι βάσει της κα­τα­γρα­φής της στρα­τιω­τι­κής διοι­κή­σε­ως ανή­κει στην Ελ­λά­δα και βάσει του Ν. 518/48, με­τα­γε­νέ­στε­ρου στην Τουρ­κία!».

Ο Ν. 518/48 απο­τε­λεί τη λη­ξιαρ­χι­κή πράξη της εν­σω­μά­τω­σης των Δω­δε­κα­νή­σων στην Ελ­λά­δα αφού τερ­μα­τί­ζε­ται το κα­θε­στώς της ελ­λη­νι­κής στρα­τιω­τι­κής διοί­κη­σης. Να προ­σθέ­σου­με ότι ο Ιω­αν­νί­δης απο­χώ­ρη­σε στις 19/4/1948 και Γε­νι­κός Διοι­κη­τής Δω­δε­κα­νή­σου ανέ­λα­βε ο Κά­σιος, για­τρός και αγω­νι­στής Ν. Μαυ­ρής.  Τι με­σο­λά­βη­σε από το 1947 ως το 1948 και η Τσού­κα δεν ανα­φέ­ρε­ται; Την ξέ­χα­σε κά­ποιος; Η Τουρ­κία δεν ανα­φέ­ρε­ται που­θε­νά ότι δια­μαρ­τυ­ρή­θη­κε. Ο ίδιος ο Κ. Σβο­λό­που­λος μάλ­λον απο­ρεί με την πε­ρί­ερ­γη αυτή εξέ­λι­ξη. Ήταν τυ­χαία και προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νη η απο­χώ­ρη­ση του άξιου Π. Ιω­αν­νί­δη;

Πά­ντως, ο αν­δριά­ντας του στη Ρόδο επι­βε­βαιώ­νει ότι επρό­κει­το για έναν πολύ σπου­δαίο και χα­ρι­σμα­τι­κό αξιω­μα­τι­κό. (Στο βι­βλίο «ΔΩ­ΔΕ­ΚΑ­ΝΗ­ΣΟΣ. Η ΜΑΚΡΑ ΠΟ­ΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΝ­ΣΩ­ΜΑ­ΤΩ­ΣΗ» (Αθήνα, 1996) (Έρευ­να – Επι­μέ­λεια Λένα Δι­βά­νη – Φω­τει­νή Κων­στα­ντο­πού­λου), μπο­ρεί να βρει κα­νείς πε­ρισ­σό­τε­ρα στοι­χεία για την άψογη ορ­γά­νω­ση των νη­σιών στη διάρ­κεια της θη­τεί­ας του).

Έτσι, η Τσού­κα από το 1948, δεν απο­τε­λού­σε ελ­λη­νι­κό νησί. Οι γεί­το­νες Τούρ­κοι, βλέ­πο­ντας προ­φα­νώς το γε­γο­νός αυτό, φρό­ντι­σαν, βρί­σκο­ντας την κα­τάλ­λη­λη ευ­και­ρία (1969), να πά­ρουν ξε­κού­ρα­στα τη νη­σί­δα. Η κα­τα­σκευή του φάρου σ’ αυτήν δη­λώ­νει και οι­κο­νο­μι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα. Αυτά είναι τα συ­μπε­ρά­σμα­τα που εξά­γου­με εμείς. Οποια­δή­πο­τε τεκ­μη­ριω­μέ­νη απά­ντη­ση από κάθε αρ­μό­διο είναι φυ­σι­κά ευ­πρόσ­δε­κτη

Υ.Γ.1 Σύμ­φω­να με το βι­βλίο των Λ. Δι­βά­νη – Κων­στα­ντο­πού­λου που ανα­φέ­ρα­με πα­ρα­πά­νω, βλέ­που­με ότι με την πα­ρα­χώ­ρη­ση στη Συν­διά­σκε­ψη της Ει­ρή­νης στο Πα­ρί­σι (21/9/1946) των Δω­δε­κα­νή­σων στην Ελ­λά­δα, ο προσ­διο­ρι­σμός των ορίων της εκ­χω­ρού­με­νης πε­ριο­χής ΔΕΝ ήταν σαφής! Στη Συν­θή­κη της Λω­ζά­νης υπήρ­χε απα­ρίθ­μη­ση όλων των νη­σιών κλπ. και σχε­τι­κός χάρ­της! Ευ­τυ­χώς, με τη με­σο­λά­βη­ση του Ι. Πο­λί­τη, εν­σω­μα­τώ­θη­κε προ­σθή­κη με την απα­ρίθ­μη­ση των 14 με­γα­λύ­τε­ρων νη­σιών και ανα­φο­ρά ότι πα­ρα­χω­ρού­νται και οι πα­ρα­κεί­με­νες σ’ αυτά νη­σί­δες. Τέλος, στις 10/2/1947, ημέρα υπο­γρα­φής της Συν­θή­κης, η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση διευ­κρί­νι­σε με τις πα­ρα­τη­ρή­σεις της, ότι οι μνη­μο­νευό­με­νες πα­ρα­κεί­με­νες των νη­σιών νη­σί­δες είναι αυτές που βρι­σκό­ταν υπό ιτα­λι­κή κυ­ριαρ­χία κατά την εί­σο­δο της Ιτα­λί­ας στον πό­λε­μο.

Υ.Γ.2 Η Ελ­λά­δα θα έπρε­πε να πα­ρα­δειγ­μα­τι­στεί από την υπό­θε­ση Πα­τσί­φι­κο και τα Παρ­κε­ρι­κά (1849-1850). Τότε «χτύ­πη­σε» όχι το πρώτο κα­μπα­νά­κι αλλά η πρώτη… κου­δού­να, καθώς η Με­γά­λη Βρε­τα­νία ανά­με­σα στα απα­ρά­δε­κτα αι­τή­μα­τα της ζη­τού­σε την από­δο­ση σ’ αυτήν της Ελα­φο­νή­σου (απέ­χει 570 μ. από στις ακτές της Λα­κω­νί­ας) και των Οι­νουσ­σών του Ιο­νί­ου (Σα­πιέν­τζα, Σχίζα, Αγία Μα­ρια­νή κλπ.), με την αι­τιο­λο­γία ότι ανή­καν στα Επτά­νη­σα (που τότε βρι­σκό­ταν υπό βρε­τα­νι­κή κυ­ριαρ­χία). Το θυ­μή­θη­κε βέ­βαια με μία κα­θυ­στέ­ρη­ση 20 ετών από την ανα­κή­ρυ­ξη του ελ­λη­νι­κού κρά­τους. Ευ­τυ­χώς τέ­τοια πα­ρά­δο­ση νη­σιών δεν έγινε. Εί­χα­με όμως (1914) την εκ­χώ­ρη­ση με νόμο (!) της νήσου Σάσων στην Αλ­βα­νία.

Με τα θέ­μα­τα αυτά θα ασχο­λη­θού­με στο μέλ­λον. Ως τότε χαι­ρό­μα­στε που τα Δω­δε­κά­νη­σα, με τους ΑΚΑ­ΤΑ­ΛΥ­ΤΟΥΣ δε­σμούς με την υπό­λοι­πη Ελ­λά­δα, ανή­κουν στη χώρα μας από το 1947. Το αντί­θε­το θα ήταν ΑΚΑ­ΤΑ­ΛΗ­ΠΤΟ!

protothema.gr