Η Μεσόγειος κινδυνεύει από τους εισβολείς…

Εδώ και χρό­νια, με­μο­νω­μέ­να λε­ο­ντό­ψα­ρα (Pterois miles), ένα ιδιαί­τε­ρα ει­σβο­λι­κό είδος με δη­λη­τη­ριώ­δη αγκά­θια, εμ­φα­νί­στη­καν στα νερά της Με­σο­γεί­ου. Σή­με­ρα όμως επι­στή­μο­νες, ψα­ρά­δες και δύτες επι­βε­βαιώ­νουν ότι ανα­πα­ρά­γο­νται με τα­χείς ρυθ­μούς και εγκα­θί­στα­νται σε ολό­κλη­ρη σχε­δόν τη νο­τιο­α­να­το­λι­κή ακτή της Κύ­πρου, από τη Λε­με­σό μέχρι τον Πρω­τα­ρά.

«Η ει­σβο­λή έχει ξε­κι­νή­σει», είπε ο δρ Τζέι­σον Χολ-Σπέν­σερ, θα­λάσ­σιος βιο­λό­γος στο Πα­νε­πι­στή­μιο του Πλί­μουθ του Ηνω­μέ­νου Βα­σι­λεί­ου και εκ των συγ­γρα­φέ­ων που ανα­κοί­νω­σαν τα κακά νέα. «Οι υπεύ­θυ­νοι των ψα­ρο­τό­πων πρέ­πει άμεσα να στα­μα­τή­σουν την εξά­πλω­ση των λε­ο­ντό­ψα­ρων, πριν κα­τα­στρέ­ψουν τη Με­σό­γειο, όπως έκα­ναν με τα οι­κο­συ­στή­μα­τα του δυ­τι­κού Ατλα­ντι­κού ωκε­α­νού, γύρω από τη Φλό­ρι­ντα και την Κα­ραϊ­βι­κή».

Τα ευ­ρή­μα­τα της έρευ­νας, με επι­κε­φα­λής τον δι­δα­κτο­ρι­κό φοι­τη­τή Δη­μή­τρη Κλεί­του από το Ερ­γα­στή­ριο Θα­λάσ­σιων και Πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κών Ερευ­νών της Κύ­πρου, πα­ρου­σιά­στη­καν την 1η Ιου­λί­ου στο επι­στη­μο­νι­κό πε­ριο­δι­κό Marine Biodiversity Records (της BioMed Central).

Τα λε­ο­ντό­ψα­ρα απο­τε­λούν τε­ρά­στια απει­λή. Ως ισχυ­ροί αντα­γω­νι­στές μπο­ρούν να δια­στεί­λουν το στο­μά­χι τους έως και 30 φορές πάνω από τον φυ­σιο­λο­γι­κό τους όγκο. Τρέ­φο­νται με με­γά­λη ποι­κι­λία ψα­ριών και μα­λα­κο­στρά­κων, ενώ τα με­γα­λύ­τε­ρα απ’ αυτά τρέ­φο­νται απο­κλει­στι­κά με άλλα είδη ψα­ριών. Πα­ρό­τι βρα­δυ­κί­νη­το είδος, το λε­ο­ντό­ψα­ρο εξα­πλώ­νε­ται με ευ­κο­λία και κυ­ριαρ­χεί στα θα­λάσ­σια οι­κο­συ­στή­μα­τα εξαι­τί­ας των ανα­πα­ρα­γω­γι­κών του χα­ρα­κτη­ρι­στι­κών. Τα είδη αυτά ωρι­μά­ζουν νωρίς και τα θη­λυ­κά απε­λευ­θε­ρώ­νουν 10.000 με 30.000 αυγά κάθε τέσ­σε­ρις ημέ­ρες, καθ’ όλη τη διάρ­κεια του χρό­νου, πα­ρά­γο­ντας κάθε χρόνο πε­ρί­που δύο εκα­τομ­μύ­ρια επι­πλέ­ο­ντα, ζε­λα­τι­νώ­δη αυγά. Αυτά τα αυγά με­τα­φέ­ρο­νται από τα ωκε­ά­νια ρεύ­μα­τα και κα­λύ­πτουν με­γά­λες απο­στά­σεις για πε­ρί­που ένα μήνα πριν τε­λι­κά εγκα­τα­στα­θούν.

Στον δυ­τι­κό Ατλα­ντι­κό, το Pterois miles και ένα ακόμα δια­φο­ρε­τι­κό είδος λε­ο­ντό­ψα­ρου, το Pterois volitans, πρω­το­εμ­φα­νί­στη­καν στη Φλό­ρι­ντα το 1985. Για αρ­κε­τά χρό­νια, το Pterois miles πα­ρέ­μει­νε σε χα­μη­λά νού­με­ρα, όμως οι πλη­θυ­σμοί του Pterois volitans εκτο­ξεύ­θη­καν. Μέχρι το 2004, το Pterois volitans είχε ήδη εμ­φα­νι­στεί στις Μπα­χά­μες, σύμ­φω­να με τον Νί­κο­λα Σμιθ, συ­ντο­νι­στή των πει­ρα­μά­των ενός πι­λο­τι­κού έργου για τον έλεγ­χο του λε­ο­ντό­ψα­ρου στις Μπα­χά­μες με­τα­ξύ 2010-2013 και σή­με­ρα δι­δα­κτο­ρι­κό φοι­τη­τή στο Πα­νε­πι­στή­μιο Σάι­μον Φρέι­ζερ του Κα­να­δά. Αλλη έρευ­να που δη­μο­σιεύ­θη­κε το 2012 από τη δρα Στέ­φα­νι Γκριν και τους συ­να­δέλ­φους της, απο­κά­λυ­ψε ότι το λε­ο­ντό­ψα­ρο είχε κα­τα­φέ­ρει μόλις σε δύο χρό­νια (με­τα­ξύ 2008-2010) να μειώ­σει τους πλη­θυ­σμούς 40 ειδών φυ­το­φά­γων ψα­ριών κατά 65%.

Τα λε­ο­ντό­ψα­ρα είναι τρο­πι­κά ψάρια. Τα Pterois volitans είναι γη­γε­νή του δυ­τι­κού και κε­ντρι­κού Ει­ρη­νι­κού ωκε­α­νού και της δυ­τι­κής Αυ­στρα­λί­ας. Ει­σή­χθη­σαν στα νερά της Φλό­ρι­ντα είτε κατά λάθος είτε μετά την απε­λευ­θέ­ρω­σή τους από ιδιω­τι­κά ενυ­δρεία και στη συ­νέ­χεια ήκ­μα­σαν. Σή­με­ρα, αυτό το είδος έχει εξα­πλω­θεί μέχρι τα νερά της Νό­τιας Αμε­ρι­κής, στις ακτές της Βρα­ζι­λί­ας και μέσα στον Κόλπο του Με­ξι­κού.

Το Pterois miles από την άλλη είναι γη­γε­νές του Ιν­δι­κού ωκε­α­νού, και συ­να­ντά­ται από τη Νότια Αφρι­κή μέχρι την Ερυ­θρά Θά­λασ­σα και τον Περ­σι­κό Κόλπο. Ο Χολ-Σπέν­σερ λέει ότι τα είδη ει­σβάλ­λουν στη Με­σό­γειο μέσω του πρό­σφα­τα δια­πλα­τυ­σμέ­νου Κα­να­λιού του Σουέζ και ότι τα νερά της Με­σο­γεί­ου, που όλο και θερ­μαί­νο­νται, επι­τρέ­πουν στα λε­ο­ντό­ψα­ρα να ευ­δο­κι­μή­σουν.

Από το 1991

Στη Με­σό­γειο, με­μο­νω­μέ­να λε­ο­ντό­ψα­ρα είχαν πρω­το­κα­τα­γρα­φεί το 1991 κοντά στις ακτές του Ισ­ρα­ήλ. Ακο­λού­θη­σαν δύο δε­κα­ε­τί­ες σιω­πής και το 2012, δύο ακόμα εντο­πί­στη­καν ανοι­κτά των ακτών του Λι­βά­νου, ενώ το 2014 και το 2015 εθε­ά­θη­σαν στην Τουρ­κία, την Κύπρο και τη Ρόδο. Σύμ­φω­να με την δρα Πα­ρα­σκευή Κα­ρα­χλέ, ερευ­νή­τρια του Ελ­λη­νι­κού Κέ­ντρου Θα­λασ­σί­ων Ερευ­νών, τα λε­ο­ντό­ψα­ρα έχουν κα­τευ­θυν­θεί βό­ρεια προς το Αι­γαί­ον Πέ­λα­γος.

Εξαι­τί­ας των δη­λη­τη­ριω­δών τους αγκα­θιών, τα λε­ο­ντό­ψα­ρα έχουν πολύ λί­γους φυ­σι­κούς θη­ρευ­τές, οπότε οι πλη­θυ­σμοί τους αυ­ξά­νο­νται γρή­γο­ρα. Στον δυ­τι­κό Ατλα­ντι­κό, γη­γε­νείς σε­ρα­νί­δες (οι­κο­γέ­νεια ψα­ριών στην οποία ανή­κουν με­τα­ξύ άλλων οι ροφοί και οι σφυ­ρί­δες) τρέ­φο­νται πε­ρι­στα­σια­κά με αυτά τα ει­σβο­λι­κά είδη. Οι ερευ­νη­τές στην Κύπρο προ­τεί­νουν στους υπεύ­θυ­νους των ψα­ρο­τό­πων να εφαρ­μό­σουν πε­ριο­ρι­σμούς στην αλιεία του ροφού, με σκοπό να βοη­θή­σουν στον πε­ριο­ρι­σμό των λε­ο­ντό­ψα­ρων στη Με­σό­γειο. Ομως στην ουσία, σύμ­φω­να με τον Σμιθ, ο μόνος απο­τε­λε­σμα­τι­κός τρό­πος να πε­ριο­ρι­στούν οι πλη­θυ­σμοί των λε­ο­ντό­ψα­ρων είναι να αιχ­μα­λω­τι­στούν και να βγουν από το νερό.

Τα ει­σβο­λι­κά είδη απο­τε­λούν πα­γκο­σμί­ως μια από τις με­γα­λύ­τε­ρες απει­λές κατά της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας. Ιδιαί­τε­ρα η Με­σό­γειος βρί­σκε­ται σε με­γά­λο κίν­δυ­νο. Πα­ρό­τι κα­λύ­πτει μόλις το 0,82% της έκτα­σης και απαρ­τί­ζει μόνο το 0,3% του όγκου των ωκε­α­νών της Γης, αυτή η σχε­δόν κλει­στή θά­λασ­σα πε­ριέ­χει το 4-18% των γνω­στών θα­λάσ­σιων ορ­γα­νι­σμών και είναι ένα hotspot βιο­ποι­κι­λό­τη­τας με 17.000 είδη, σύμ­φω­να με έρευ­να του 2010 της δρος Μάρτα Κολ και των συ­νερ­γα­τών της. Εάν στη Με­σό­γειο τα λε­ο­ντό­ψα­ρα βγουν εκτός ελέγ­χου, θα μπο­ρού­σαν να αφα­νί­σουν τον πλού­σιο και ποι­κι­λό­μορ­φο θα­λάσ­σιο χα­ρα­κτή­ρα που κάνει τη Με­σό­γειο θά­λασ­σα τόσο ξε­χω­ρι­στή.

*Η D. Rachael Bishop είναι δη­μο­σιο­γρά­φος με εξει­δί­κευ­ση σε επι­στη­μο­νι­κά θέ­μα­τα.

Κα­θη­με­ρι­νή