Capital Controls: Επιπτώσεις χωρίς τέλος σε οικονομία, τράπεζες, επιχειρήσεις και αγορά

“Ο λογα­ρια­σμός από την επιβολή των capital controls θα φανεί σε βάθος διετίας και σίγουρα μετά την άρση των περιο­ρι­σμών στην κίνηση κεφα­λαίων. Όταν δηλαδή θα κάτσει η σκόνη και θα μετρή­σουμε πόσοι και ποιοι έχουμε μείνει”, έλεγε χαρα­κτη­ρι­στικά στο “Κεφά­λαιο” επι­χει­ρη­μα­τίας με παρα­γω­γική δρα­στη­ριό­τητα και στο εξω­τε­ρικό.

 

 

Μέχρι τώρα, σημεί­ωνε ο ίδιος, βλέ­πουμε το δέντρο και όχι το δάσος. Πόσο δηλαδή έχει πέσει η κατα­νά­λωση, πόσα είναι τα λουκέτα, το ύψος της απο­ε­πέν­δυ­σης, την πίεση στις εξα­γω­γές, το brain drain και την έλλειψη ρευ­στό­τη­τας. “Το δάσος είναι το κρυφό “χρέος”, που είναι πολύ μεγα­λύ­τερο”, τόνιζε ο ίδιος. Με έτερο βιο­μή­χανο, που δρα­στη­ριο­ποιεί­ται στον κλάδο των κατα­να­λω­τι­κών αγαθών, να σημειώ­νει στο “Κ” πως η ζημιά που έχει επέλθει στον παρα­γω­γικό ιστό της χώρας και στο δυνα­μικό θα απο­τι­μη­θεί σε βάθος χρόνου, “αν και πιστεύω ότι είναι ανυ­πο­λό­γι­στη”. “Δείτε τι έγινε με την Ηλε­κτρο­νική Αθηνών”, συμπλή­ρωνε ο ίδιος. “Η εται­ρεία δέχτηκε τη χαρι­στική βολή το περα­σμένο καλο­καίρι με την επιβολή των capital controls. Οι πόρτες από τους ξένους προ­μη­θευ­τές έκλει­σαν, ενώ δεν κατά­φερε να ολο­κλη­ρώ­σει την ανα­διάρ­θρωσή της, γιατί, πολύ απλά, το τρα­πε­ζικό σύστημα λόγω των capital controls δεν το έτρεξε, ενώ η εται­ρεία δεν είχε πρό­σβαση στον τρα­πε­ζικό δανει­σμό”, σημεί­ωνε ο ίδιος.

Η περί­πτωση της Ηλε­κτρο­νι­κής Αθηνών δεν είναι η μονα­δική. Σύμφωνα με τον πρόεδρο της ΕΣΕΕ, κ. Βασίλη Κορκίδη, ο οποίος σε δηλώ­σεις του στο “Κ” παρο­μοιά­ζει τον έναν χρόνο capital controls “με θηλιά στον λαιμό”, “τα λουκέτα είναι 15.500 από την αρχή του 2016 μέχρι σήμερα και περίπου 9.500 από το β’ εξάμηνο του 2015. Το ανη­συ­χη­τικό είναι η μείωση ίδρυσης νέων επι­χει­ρή­σεων σε σύγκριση με το πεντά­μηνο του 2015, που μειώ­θη­καν κατά 3.000, σε περίπου 12.500 φέτος”.

Λουκέτα ως επα­κό­λουθο της πτώσης του τζίρου, που ξεπερνά το 10% σε κάθε τομέα του εμπο­ρίου, με μεγά­λους χαμέ­νους το λιανικό εμπόριο και το εμπόριο αυτο­κι­νή­των, όπου τα ποσοστά είναι υπερ­δι­πλά­σια του μέσου όρου.

Σοβαρές επι­πτώ­σεις στις εξα­γω­γές

Εκτός, βέβαια, από το κόστος που πλη­ρώ­νουμε όλοι εξαι­τίας των capital controls εντός έδρας, σοβαρές είναι οι επι­πτώ­σεις και στις εξα­γω­γές. Με βάση εκτι­μή­σεις των εξα­γω­γέων, η επιβολή των capital controls μόνο από τα τέλη Ιουνίου έως και τον Νοέμ­βριο του 2015 στοί­χισε δύο μονάδες του ΑΕΠ ή 3,5 δισ. ευρώ. Συγκε­κρι­μένα, πέρα από την καθαρή μείωση των εισπρά­ξεων κατά 1,88 δισ. ευρώ στο ενδε­κά­μηνο Ιανουαρίου-Νοεμβρίου του 2015, σε σύγκριση με το αντί­στοιχο διά­στημα του 2014, υπο­λο­γί­ζε­ται ότι χάθηκαν και άλλα 1,65 δισ. ευρώ, εάν ληφθεί υπόψη ότι υπό κανο­νι­κές συν­θή­κες και με βάση τη δυνα­μική που κατα­γρα­φό­ταν πέρυσι τον Ιούνιο τα έσοδα θα αυξά­νο­νταν. Έτσι, για το 2015 και το α’ τρίμηνο του 2016 παρα­τη­ρεί­ται σημα­ντική μείωση των εξα­γω­γών υπη­ρε­σιών (-11,3% και -23,4%, αντί­στοιχα), συνο­δευό­μενη, όμως, κι από μείωση των εισα­γω­γών υπη­ρε­σιών (-11,4% και -26,6%, αντί­στοιχα). Αυτό, όμως, δεν είναι το μονα­δικό πρό­βλημα.

Το μείζον είναι οι όροι συναλ­λα­γών ανάμεσα στις ελλη­νι­κές επι­χει­ρή­σεις και τους εμπο­ρι­κούς εταί­ρους τους στο εξω­τε­ρικό, που παρα­μέ­νουν επα­χθείς. Όπως λέει ο Βασίλης Κορ­κί­δης, “η θηλιά από τα capital controls μπορεί ευτυχώς να χαλα­ρώ­νει στα­διακά, αλλά εξα­κο­λου­θεί να υπάρχει, να ενοχλεί, να περιο­ρί­ζει την εμπο­ρική δρα­στη­ριό­τητα και να τρο­μά­ζει τους προ­μη­θευ­τές μας στο εξω­τε­ρικό”. Άλλωστε, η απαί­τηση “τοις μετρη­τοίς” πλήττει ακόμα και τις μεγάλες μετα­ποι­η­τι­κές και βιο­μη­χα­νι­κές μονάδες, η τοπική παρα­γωγή έχει επι­βρα­δυν­θεί από τη δυσκο­λία στη δια­κί­νηση πρώτων υλών, ενώ παρα­μέ­νουν μεγάλα προ­βλή­ματα στην τήρηση εμπο­ρι­κών και οικο­νο­μι­κών όρων και παρα­δό­σεων στο εξω­τε­ρικό.

 

 

Σοβαρό είναι και το πλήγμα στις εξα­γω­γές υπη­ρε­σιών, από τη μείωση των εισπρά­ξεων από τις θαλάσ­σιες μετα­φο­ρές, λόγω των συν­θη­κών που έχουν δια­μορ­φω­θεί μετά την επιβολή των κεφα­λαια­κών περιο­ρι­σμών, που θα αντι­σταθ­μί­σει την άνοδο των του­ρι­στι­κών εσόδων για το σύνολο του έτους, όπως εκτι­μά­ται. Το 2015 παρα­τη­ρή­θηκε σημα­ντική πτώση των εισπρά­ξεων των υπη­ρε­σιών θαλάσ­σιων μετα­φο­ρών, της τάξεως του 30% έναντι του 2014, δηλαδή σχεδόν όση ήταν η ετήσια μείωση των εισπρά­ξεων το 2009 ως συνέ­πεια της χρη­μα­το­πι­στω­τι­κής κρίσης. Η μείωση αυτή φαί­νε­ται να σχε­τί­ζε­ται άμεσα με την επιβολή των περιο­ρι­σμών στην κίνηση κεφα­λαίων. Όπως επι­ση­μαί­νει η ΤτΕ, οι μηνιαίες εισπρά­ξεις έπεσαν θεα­μα­τικά τον Ιούλιο του 2015 και έκτοτε εμφά­νι­σαν βραδεία ανά­καμψη μέσα στο έτος.

Την ίδια ώρα, η σημα­ντική ανάλωση απο­θε­μά­των –ενδε­χο­μέ­νως και ως συνέ­πεια της επι­βο­λής των κεφα­λαια­κών περιορισµών– προ­κά­λεσε κάμψη των συνο­λι­κών επεν­δύ­σεων της οικο­νο­μίας, μέρος των οποίων είναι και τα απο­θέ­ματα. Σοβαρές είναι και η επι­πτώ­σεις στις επι­χει­ρη­μα­τι­κές προσ­δο­κίες. Η ραγδαία επι­δεί­νωση των επι­χει­ρη­μα­τι­κών προσ­δο­κιών το πρώτο εξάμηνο του 2015 και η επιβολή των κεφα­λαια­κών περιο­ρι­σμών οδή­γη­σαν στην αναβολή ή ματαί­ωση πολλών επι­χει­ρη­μα­τι­κών σχεδίων, ιδιαί­τερα στη διάρ­κεια του γ’ τρι­μή­νου του έτους.

Κατέ­βα­σαν ρολά 31.287 επι­χει­ρή­σεις

Περισ­σό­τε­ρες από 85 επι­χει­ρή­σεις όλων των νομικών μορφών (ατο­μι­κές, Α.Ε., ΕΠΕ, Ο.Ε., κ.λπ.) κατέ­βα­ζαν καθη­με­ρινά ρολά τούς τελευ­ταί­ους δώδεκα μήνες. Δηλαδή από τις 29 Ιουνίου 2015, οπότε και επε­βλή­θη­σαν τα capital controls, μέχρι και τις 15 Ιουνίου του 2016 (τελευ­ταία πρό­σφατα στοι­χεία από το ΓΕΜΗ), συνο­λικά 31.287 επι­χει­ρή­σεις ανα­γκά­στη­καν να πετά­ξουν λευκή πετσέτα, αδυ­να­τώ­ντας να αντε­πε­ξέλ­θουν στη νέα τάξη πραγ­μά­των.

Άλλωστε, η ορι­στική διακοπή της ρευ­στό­τη­τας που επήλθε εξαι­τίας των capital controls “χτύπησε” την κατα­νά­λωση και, κατ’ επέ­κταση, τις επι­χει­ρή­σεις, για τις οποίες η τρα­πε­ζική αργία, σε συν­δυα­σμό με τη φορο­κα­ται­γίδα και την αδυ­να­μία του Δημο­σίου να είναι συνεπής στις υπο­χρε­ώ­σεις του, απο­τέ­λεσε την αιτία για το ορι­στικό κλεί­σιμό τους.

 

 

Το σοκα­ρι­στικό, πάντως, στοι­χείο από τους 12 μήνες capital controls είναι ότι για πρώτη φορά στα χρόνια της κρίσης, και δη από το 2012, οπότε υπάρ­χουν ετήσια στα­τι­στικά στοι­χεία στο ΓΕΜΗ, το ισο­ζύ­γιο μεταξύ συστά­σεων επι­χει­ρή­σεων – δια­γρα­φών είναι αρνη­τικό.

Δηλαδή οι συστά­σεις εται­ρειών είναι πολύ λιγό­τε­ρες από τις διαγραφές-πτωχεύσεις. Με βάση τα στοι­χεία του ΓΕΜΗ, το εξε­τα­ζό­μενο χρονικό διά­στημα ιδρύ­θη­καν μόλις 26.855 επι­χει­ρή­σεις, όταν το αντί­στοιχο διά­στημα 12 μήνες πριν, δηλαδή 29/6/2014 έως 15/6/2015, είχαν ιδρυθεί 34.072 νέες εται­ρείες.

Βαρύ πλήγμα στο Χρη­μα­τι­στή­ριο από τα capital controls

 

 

Μαζί με το τρα­πε­ζικό σύστημα, η χρη­μα­τι­στη­ριακή αγορά δέχτηκε τα ισχυ­ρό­τερα πλήγ­ματα από την επιβολή των κεφα­λαια­κών ελέγχων.

Το Χρη­μα­τι­στή­ριο της Αθήνας παρέ­μεινε κλειστό για έναν μήνα, το μεγα­λύ­τερο διά­στημα της τελευ­ταίας 40ετίας, από τις 26 Ιουνίου και για ολό­κληρο τον Ιούλιο του 2015, για να ανοίξει ξανά στις 3 Αυγού­στου του 2015, εν μέσω καται­γι­στι­κών πωλή­σεων. Σε λιγό­τερο από 15 συνε­δριά­σεις, τον περυ­σινό Αύγου­στο η αγορά υπο­χώ­ρησε κατά 100 μονάδες (στις 568 μονάδες), με τους Έλληνες επεν­δυ­τές στην πράξη εγκλω­βι­σμέ­νους.

Και αυτό, διότι, υπό τον φόβο μαζικών πωλή­σεων, η αγορά άνοιξε με πρω­το­φα­νείς δια­χω­ρι­σμούς μεταξύ Ελλήνων και ξένων επεν­δυ­τών, μεταξύ “παλαιού” και “νέου χρή­μα­τος”, όπως επίσης και απα­γό­ρευ­σης δυνα­τό­τη­τας πώλησης μερι­δίων αμοι­βαίων κεφα­λαίων.

Ουσια­στικά, είχε δημιουρ­γη­θεί μια αγορά δύο ταχυ­τή­των, καθώς είχε επι­βλη­θεί μια σειρά σημα­ντι­κών περιο­ρι­σμών για τους ημε­δα­πούς επεν­δυ­τές που εμπό­δι­ζαν τις επεν­δύ­σεις σε ξένες κεφα­λαια­γο­ρές μέσω των Οργα­νι­σμών Συλ­λο­γι­κών Επεν­δύ­σεων, των ασφα­λι­στι­κών ταμείων κ.ά.

Το κυριό­τερο, όμως ήταν πως η εικόνα της ελλη­νι­κής κεφα­λαια­γο­ράς στο εξω­τε­ρικό επλήγη σχεδόν ανε­πα­νόρ­θωτα, καθώς δεν υπήρχε προη­γού­μενο Χρη­μα­τι­στη­ρίου χώρας-μέλους της Ε.Ε. να παρα­μέ­νει εκτός λει­τουρ­γίας για τόσο μεγάλο χρονικό διά­στημα. Για τους ξένους δια­χει­ρι­στές κεφα­λαίων που παρέ­με­ναν εγκλω­βι­σμέ­νοι επί έναν μήνα δεν υπήρχε αντί­στοιχο προη­γού­μενο.

Εντέλει, τον Δεκέμ­βριο του 2015 απο­φα­σί­στηκε η άρση των περιο­ρι­σμών στο Χ.Α., χωρίς να είναι πλήρης. Οι απα­γο­ρεύ­σεις ως προς την “εξαγωγή” επεν­δυ­τι­κών κεφα­λαίων μέσω των ελλη­νι­κών τρα­πε­ζών και χρη­μα­τι­στη­ρια­κών εται­ρειών σε επεν­δυ­τικά προ­ϊ­ό­ντα του εξω­τε­ρι­κού παρα­μέ­νουν, ενώ θεσπί­στη­καν αυστη­ροί περιο­ρι­σμοί και μηχα­νι­σμοί παρα­κο­λού­θη­σης ειδικά για τα αμοι­βαία κεφά­λαια που επεν­δύ­ουν στο εξω­τε­ρικό.

Μετά τη μερική άρση των capital controls, οι Έλληνες επεν­δυ­τές μπορούν να προ­χω­ρούν σε πώληση και εξαγορά ελλη­νι­κών και ξένων αμοι­βαίων κεφα­λαίων, όμως η πίστωση του προ­ϊ­ό­ντος μπορεί να γίνει μόνο σε λογα­ρια­σμό ελλη­νι­κής τρά­πε­ζας. Επίσης, επι­τρέ­πο­νται συναλ­λα­γές στη ελλη­νική χρη­μα­τι­στη­ριακή αγορά, με χρη­μα­τικά υπό­λοιπα δια­θέ­σιμα στον συν­δε­δε­μένο με το χαρ­το­φυ­λά­κιο λογα­ρια­σμό που τηρεί ο επεν­δυ­τής σε τρα­πε­ζικό ίδρυμα.

Τέλος, υπάρχει η δυνα­τό­τητα επέν­δυ­σης σε χρη­μα­το­πι­στω­τικά μέσα του εξω­τε­ρι­κού (μετοχές, ομόλογα, αμοι­βαία κ.λπ.), με ποσά όμως που πιστώ­θη­καν σε τρα­πε­ζικό λογα­ρια­σμό μετά τις 28/6/2015 και προ­έρ­χο­νται από έμβασμα εξω­τε­ρι­κού, μετα­φορά πίστω­σης από το εξω­τε­ρικό λόγω πώλησης, εξα­γο­ράς ή εξό­φλη­σης χρη­μα­το­πι­στω­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων του εξω­τε­ρι­κού ή μετα­φορά πίστω­σης από το εξω­τε­ρικό λόγω είσπρα­ξης μερί­σμα­τος ή επι­στρο­φής κεφα­λαίου από μετοχές του εξω­τε­ρι­κού.

 

 

Σαρω­τικό πλήγμα στην καρδιά της σεζόν

Η επιβολή capital controls δεν άφησε ανε­πη­ρέ­α­στο ούτε τον κλάδο του του­ρι­σμού, πολύ δε περισ­σό­τερο τη λει­τουρ­γία των ξενο­δο­χεια­κών επι­χει­ρή­σεων. Αν και από την αρχή της ύπαρξης κεφα­λαια­κών ελέγχων είχαν εξαι­ρε­θεί οι ξένοι επι­σκέ­πτες, που μπο­ρού­σαν κανο­νικά να προ­χω­ρούν σε συναλ­λα­γές χωρίς περιο­ρι­σμούς, το πλήγμα για την εικόνα της χώρας ήταν σαρω­τικό, γεγονός που φάνηκε από τη μεγάλη υστέ­ρηση στη ζήτηση που παρα­τη­ρή­θηκε τις τρεις πρώτες εβδο­μά­δες του Ιουλίου, με την πτώση να φτάνει ακόμα και το 20% στις νέες κρα­τή­σεις.

 

 

Μάλιστα, παρά την περσινή καλή πορεία του του­ρι­σμού, σε επίπεδο αφίξεων και –λιγό­τερο– στο κομμάτι των εσόδων, φορείς της αγοράς ανα­φέ­ρουν πως η χρονιά θα ήταν κατά πολύ καλύ­τερη αν η οικο­νο­μία της χώρας δεν περ­νούσε όλη αυτή τη δια­δι­κα­σία, φτά­νο­ντας επι­κίν­δυνα κοντά στο ενδε­χό­μενο της χρε­ο­κο­πίας.

Ακόμα χει­ρό­τερη ήταν η περσινή πραγ­μα­τι­κό­τητα για τις ξενο­δο­χεια­κές μονάδες, που είχαν να αντι­με­τω­πί­σουν μεγάλα προ­βλή­ματα στην τρο­φο­δο­σία τους, καθώς οι προ­μη­θευ­τές ζητού­σαν από τους ξενο­δό­χους να πλη­ρώ­νουν τοις μετρη­τοίς για τα τρόφιμα και τα είδη που απαι­τού­νται για την ομαλή λει­τουρ­γία των κατα­λυ­μά­των. Τερά­στια ανα­στά­τωση προ­κλή­θηκε και στις μετα­φο­ρές των του­ρι­στών, ενώ όσον αφορά τον εγχώριο του­ρι­σμό η επιβολή των capital controls έδωσε τη χαρι­στική βολή για τους Έλληνες επι­σκέ­πτες που είχαν προ­γραμ­μα­τί­σει τις δια­κο­πές τους εκείνη την περίοδο και στη συντρι­πτική τους πλειο­νό­τητα τις ακύ­ρω­σαν.

Εφη­με­ρίδα Κεφά­λαιο