Politico: Καλώς ήρθατε σε μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων

Στην προ­σπά­θεια της να απο­τρέ­ψει το Ηνωμένο Βασί­λειο από την απο­χώ­ρηση, η Ευρώπη οδη­γεί­ται αργά αλλά σταθερά προς μια διττή πραγ­μα­τι­κό­τητα. Μια Ευρώπη δύο ταχυ­τή­των.

Οι ηγέτες της Ευρώπης -μετά από την μαρα­θώ­νια συνε­δρί­αση της περα­σμέ­νης εβδο­μά­δας με τον Ντέι­βιντ Κάμερον- ελπί­ζουν ότι μόλις απέ­φυ­γαν ένα ανε­πι­θύ­μητο δια­ζύ­γιο.

Μόνο για να ανα­κα­λύ­ψουν πολύ σύντομα ότι η κοινή συμ­βί­ωση μπορεί να είναι εξίσου τραυ­μα­τική.

Οι περισ­σό­τε­ροι στρέ­φουν το βλέμμα τους τώρα από τον απόηχο της συμ­φω­νίας στο αν οι Βρε­τα­νοί ψηφο­φό­ροι θα εγκρί­νουν το σχέδιο που δια­μορ­φώ­θηκε κατά τη σύνοδο κορυφής των Βρυ­ξελ­λών. Γιατί όσο σημα­ντική είναι η συμ­φω­νία για το Ηνωμένο Βασί­λειο, τόσο μεγα­λύ­τε­ρες είναι οι επι­πτώ­σεις της για την ΕΕ. Με απλά λόγια, η συμ­φω­νία επα­να­κα­θο­ρί­ζει τους κανόνες για τις σχέσεις των κρατών μελών με τις Βρυ­ξέλ­λες.

«Αυτό που κάνει είναι ότι δημιουρ­γεί προη­γού­μενο ότι όλα είναι υπό επα­να­δια­πραγ­μά­τευση», δήλωσε ένας αξιω­μα­τού­χος των Βρυ­ξελ­λών.

Μέχρι τώρα, τα κράτη-μέλη έχουν υπο­χρε­ω­θεί σε γενικές γραμμές να απο­δε­χθούν το πλήρες κανο­νι­στικό πλαίσιο και τις οδηγίες της ΕΕ, παρά τις λίγες αξιο­ση­μεί­ω­τες εξαι­ρέ­σεις, όπως η απόφαση πχ του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου να μην συμ­με­τέ­χει στο ευρώ.

Η συμ­φω­νία της ΕΕ με το Λονδίνο πηγαί­νει πολύ πιο πέρα, ωστόσο, και δημιουρ­γεί το πολι­τικό ισο­δύ­ναμο μιας «ελεύ­θε­ρης σχέσης». Ενώ οι δύο πλευρές θα δια­τη­ρή­σουν τη νομική τους ένωση, δεν θα είναι αλυ­σο­δε­μέ­νες η μια με την άλλη. Οι ρυθ­μί­σεις αυτές μπορεί να ακού­γε­ται καλές σε θεω­ρη­τικό επίπεδο, στην πράξη όμως μπορεί να απο­δει­χθούν αρκετά δύσκο­λες.

Μετά τη σύνοδο, ο Κάμερον δεν άφησε καμία αμφι­βο­λία για το τι θα σήμαινε η συμ­φω­νία: «Η Βρε­τα­νία θα είναι ορι­στικά εκτός μιας ολοένα και στε­νό­τε­ρης Ένωσης, η Βρε­τα­νία δεν θα είναι ποτέ μέρος ενός Ευρω­παϊ­κού Υπερ­κρά­τους … η Βρε­τα­νία δεν πρό­κει­ται ποτέ να εντα­χθεί στο ευρώ και έχουμε εξα­σφά­λισε ζωτικής σημα­σίας προ­στα­σίες για την οικο­νο­μία μας».

Καλώς ήρθατε σε μια Ευρώπη δύο ταχυ­τή­των

Η ιδέα ενός «πυρήνα» της Ευρώπης, με τα κράτη-μέλη που συμ­με­τέ­χουν στενά συν­δε­δε­μένα, που περι­βάλ­λε­ται από μια πιο χαλαρή ένωση περι­φε­ρεια­κών χωρών δεν απο­τε­λεί και­νούρ­για ιδέα. Πολλοί θα υπο­στή­ρι­ζαν ότι αυτή η διττή υπό­σταση υπάρχει ήδη στην ΕΕ, με την θέσπιση της Ευρω­ζώ­νης. Ωστόσο όλες οι χώρες εκτός ευρώ, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων όλων των κρατών μελών της ΕΕ στην Ανα­το­λική Ευρώπη, είναι υπο­χρε­ω­μένα να εργά­ζο­νται προς την ένταξη τους στη ζώνη του νομί­σμα­τος. Έτσι, στο βαθμό που υπάρχει η Ευρώπη των δύο ταχυ­τή­των, υπάρχει, του­λά­χι­στον κατ ‘όνομα, ως μια προ­σω­ρινή κατά­σταση.

Η προ­τει­νό­μενη διάταξη της ΕΕ για το Ηνωμένο Βασί­λειο πάει ένα βήμα παρα­πέρα με τη θεσμο­θέ­τηση της λεγό­με­νης «à la carte» προ­σέγ­γιση για την ένταξη.

Με τον εθνι­κι­σμό σε άνοδο σε πολλά μέρη της Ανα­το­λι­κής Ευρώπης, δεν θα φανεί περί­εργο αν χώρες όπως η Ουγ­γα­ρία και η Πολωνία ζητή­σουν, επίσης, εξαί­ρεση από την ένταξη τους στο ευρώ ή από άλλες πτυχές της ΕΕ.

Με την πάροδο του χρόνου, τέτοιες κινή­σεις θα μπο­ρού­σαν να υπο­νο­μεύ­σουν περαι­τέρω την εμπι­στο­σύνη του κόσμου στην ΕΕ, θέτο­ντας σε αμφι­σβή­τηση την νομι­μο­ποί­ηση της.

Δύο ταχύ­τη­τες, καμία συμ­φω­νία

Πολλοί «σκλη­ρο­πυ­ρη­νι­κοί» Ευρω­παίοι έχουν υπο­στη­ρί­ξει ένθερμα μια λύση δύο ταχυ­τή­των, ως τον μόνο δρόμο προς τα εμπρός. Σημαί­νο­ντες Ευρω­παίοι πολι­τι­κοί, όπως ο Βόλφ­γκανγκ Σόιμπλε από την Γερ­μα­νία ή ο Ρομάνο Πρόντι από την Ιταλία, έχουν υιο­θε­τή­σει την ιδέα. Η πρό­κληση είναι να συμ­φω­νή­σουν τώρα στο τι ακριβώς σημαί­νει αυτό.

Υπάρχει η συναί­νεση, για παρά­δειγμα, στο ότι η Ευρω­ζώνη χρειά­ζε­ται έναν υπουργό Οικο­νο­μι­κών. Όταν πρό­κει­ται όμως να καθο­ρι­στεί ο ρόλος αυτός, το Βερο­λίνο, το Παρίσι και τη Ρώμη απέχουν πολύ.

Μέχρι στιγμής, τα βήματα προς μια Ευρώπη δύο ταχυ­τή­των έχουν γίνει κάτω από πίεση, όπως όταν η Ευρω­ζώνη δημιούρ­γησε το ταμείο διά­σω­σης. Με το κοινό νόμισμα υπό την απειλή της κατάρ­ρευ­σης κατά τη διάρ­κεια της κρίσης χρέους το 2011, οι 17 τότε χώρες της Ευρω­ζώ­νης συμ­φώ­νη­σαν να συγκε­ντρώ­σουν πόρους για τη δημιουρ­γία ενός ταμείου διά­σω­σης. Το Ηνωμένο Βασί­λειο αρνή­θηκε να συμ­με­τά­σχει, ωστόσο, ανα­γκά­ζο­ντας τις χώρες του ευρώ να συνά­ψουν τη συμ­φω­νία εκτός της Ευρω­παϊ­κής Συν­θή­κης.

Τώρα, απε­γνω­σμένη να κρα­τή­σει το Ηνωμένο Βασί­λειο εντός της ΕΕ, η Ευρώπη στρι­μώ­χνε­ται και πάλι προς μια πραγ­μα­τι­κό­τητα δύο ταχυ­τή­των.

Αλλά αυτό δεν είναι το μοντέλο που οι ιδε­α­λι­στές της Ευρώπης ήλπιζαν. Αντί για μια βασική ομάδα χωρών που μοι­ρά­ζο­νται τις ίδιες ιδέες, να συνερ­γά­ζε­ται στενά προς την κατεύ­θυνση μιας ολοένα και στε­νό­τε­ρης ολο­κλή­ρω­σης, τώρα μια χώρα τραβάει με τον τρόπο της και τους υπό­λοι­πους, ανοί­γο­ντας την πόρτα και για τους άλλους να κάνουν το ίδιο με αυτήν.

Ακόμη και αν οι Βρε­τα­νοί ψηφί­σουν υπέρ της παρα­μο­νής τους στην ΕΕ, η συμ­φω­νία κατά πολλούς παρα­μέ­νει δύσκολο να λει­τουρ­γή­σει στην πραγ­μα­τι­κό­τητα.

Μια πτυχή της συμ­φω­νίας, για παρά­δειγμα, επι­τρέ­πει στο Λονδίνο να αντι­τα­χθεί σε ρυθ­μι­στι­κές απο­φά­σεις της ευρω­ζώ­νης που πιστεύει ότι θα μπο­ρού­σαν να θέσουν την οικο­νο­μία της χώρας σε μειο­νε­κτική θέση. Αλλά ο τρόπος επί­λυ­σης αυτών των δια­φο­ρές είναι ασαφής, γεγονός που υπο­δη­λώ­νει ότι θα μπο­ρούσε εύκολα να κλι­μα­κω­θεί, φέρ­νο­ντας και πάλι τη σχέση της ΕΕ με το Ηνωμένο Βασί­λειο στο χείλος του γκρεμού.

Γενι­κό­τερα, εκτός εάν το στρα­τό­πεδο υπέρ της παρα­μο­νής κερ­δί­σει με μεγάλη διαφορά, το «Brexit» θα παρα­μεί­νει πιθα­νό­τατα στην πολι­τική ατζέντα στο Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου., ιδίως αν ληφθεί υπόψη ότι η θέση υπέρ της εξόδου της χώρας από την ΕΕ έχει λάβει υπο­στή­ριξη από δημο­φι­λείς πολι­τι­κούς.

Χρόνος για την ενο­ποί­ηση;

Από ορι­σμέ­νες απόψεις, ένα θετικό απο­τέ­λε­σμα θα ήταν η τέλεια στιγμή για τον πυρήνα της ΕΕ να προ­σχω­ρή­σει την περαι­τέρω ενο­ποί­ηση του. Ένας παρά­γο­ντας που έκανε διστα­κτι­κές; μέχρι τώρα χώρες όπως η Γερ­μα­νία, ήταν ο συνεχής φόβος της πιθανής στάσης του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου στην επι­πλέον ενο­ποί­ηση. Ο σαφής καθο­ρι­σμός όμως της θέσης της Μεγάλης Βρε­τα­νίας φαί­νε­ται να αφαιρεί αυτό το εμπόδιο από την εξίσωση.

Το ερώτημα είναι αν το Ηνωμένο Βασί­λειο θα παρα­μεί­νει φιλικό προς μια ακόμη πιο στενά δια­συν­δε­δε­μένη ΕΕ, όταν αυτό γίνει πραγ­μα­τι­κό­τητα ή θα το εκλάβει ως απειλή.

Προς το παρόν, αυτό το σενάριο παρα­μέ­νει μακρινό. Η Ευρώπη, διαι­ρε­μένη από την κρίση των προ­σφύ­γων και τις οικο­νο­μι­κές δυσκο­λίες, δεν είναι σε θέση να προ­ω­θή­σει μια «διαρκή εμβά­θυνση της ένωσης».

Παρ όλες τις προ­κλή­σεις, πολλοί ευρω­παϊ­στές καλω­σο­ρί­ζουν τη συμ­φω­νία. Η ΕΕ έχει, μετά από του­λά­χι­στον μια δεκα­ε­τία αβε­βαιό­τη­τας για το ρόλο του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου και το ρυθμό ολο­κλή­ρω­σης, βρει ένα στέρεο έδαφος. Ακόμα και αν περισ­σό­τε­ρες χώρες ακο­λου­θή­σουν το παρά­δειγμά της Βρε­τα­νίας, δεν υπάρχει κανένας άλλος τρόπος ώστε η Ευρώπη να κινηθεί προς τα εμπρός.

“Θα εξα­κο­λου­θή­σει να υπάρχει ένας ισχυρός πυρήνας χωρών. ΟΙ υπό­λοι­ποι θα απο­χω­ρή­σουν προς διά­φο­ρες κατευ­θύν­σεις και δεν θα έχουν τόσο μεγάλη επιρροή, αλλά δεν νομίζω ότι αυτή η εξέλιξη θα είναι τόσο δρα­μα­τική όσο περι­γρά­φε­ται», είπε ο Θόρστεν Μπένεν, συν-ιδρυτής και διευ­θυ­ντής του Ινστι­τού­του Δημό­σιας Πολι­τι­κής Global, μιας δεξα­με­νής σκέψης με έδρα το Βερο­λίνο . «Αυτή η εξέλιξη είναι λογικό να συμβεί και είναι ο μόνος τρόπος που μπο­ρούμε να λει­τουρ­γή­σουμε στο μέλλον».

Πηγή ΕΘΝΟΣ