Τα Δωδεκάνησα εκτός επιχειρησιακού σχεδιασμού του ΝΑΤΟ-Οκτώ δεδομένα με ειδική σημασία

Τι συνε­πά­γε­ται το γεγονός ότι το ΝΑΤΟ ανα­λαμ­βά­νει δράση στο Αιγαίο; Οι κρί­σι­μες παρά­με­τροι που πρέπει να έχουμε υπόψη είναι οι εξής:

1. Το ΝΑΤΟ θα συλ­λέ­γει πλη­ρο­φο­ρίες για την περιοχή. Θα ανα­λά­βει την ανα­γνώ­ριση, παρα­κο­λού­θηση και επι­τή­ρηση του βόρειου και κεντρι­κού Αιγαίου. Την επι­χεί­ρηση θα διε­ξά­γει η δεύτερη Μόνιμη Θαλάσ­σια Δύναμη (Standing Maritime Group 2) του ΝΑΤΟ στη Μεσό­γειο. Στην πράξη, νατοϊκά πλοία θα παρα­κο­λου­θούν τις τουρ­κι­κές ακτές, θα εντο­πί­ζουν πλοιά­ρια με πρό­σφυ­γες/μετα­νά­στες και θα μετα­φέ­ρουν τις πλη­ρο­φο­ρίες στο λιμε­νικό και στον FRONTEX. Τα νατοϊκά πλοία δεν θα εμπλέ­κο­νται στη δια­χεί­ριση των επει­σο­δίων. Θα παρεμ­βαί­νουν μόνον σε ακραίες περι­πτώ­σεις, δηλαδή όταν θα υπάρ­χουν επι­χει­ρή­σεις έρευνας και δια­σώ­σεως ναυαγών.

2. Ελλάδα και Τουρκία δεν θα συμ­με­τέ­χουν στη διοί­κηση των επι­χει­ρή­σεων και δεν θα μπορούν να επι­χει­ρή­σουν εντός των χωρικών υδάτων και του ενα­ε­ρίου χώρου της άλλης πλευράς: Για να απο­φευ­χθούν τα προφανή προ­βλή­ματα που θα προ­έ­κυ­πταν από τη χρόνια αντι­πα­ρά­θεση των δύο χωρών, η νατοϊκή επι­χεί­ρηση έχει δύο ιδιαι­τε­ρό­τη­τες.

(α) Οι δύο παρά­κτιες χώρες του Αιγαίου εξαι­ρού­νται από την ανάληψη της διοι­κή­σεως της επι­χει­ρή­σεως. Σήμερα τη διοί­κηση της δεύ­τε­ρης Μόνιμης Θαλάσ­σιας Δυνά­μεως έχουν οι Γερ­μα­νοί. Θα μπορούν να την ανα­λά­βουν και άλλες νατοϊ­κές χώρες πλην Ελλάδος και Τουρ­κίας.

(β) Ελλάδα και Τουρκία δεν θα έχουν δικαί­ωμα να επι­χει­ρούν στα χωρικά ύδατα και στον εναέριο χώρο της άλλης πλευράς.

3. Το πρό­βλημα με τον ελλη­νικό εναέριο χώρο: Ενώ θεω­ρη­τι­κώς η επι­χεί­ρηση σέβεται την ελλη­νική κυριαρ­χία, υπάρχει πρό­βλημα με τη διαφορά των 6 και 10 ναυ­τι­κών μιλίων μεταξύ χωρικών υδάτων και ενα­ε­ρίου χώρου. Από το 1960 με απόφαση της Στρα­τιω­τι­κής Επι­τρο­πής του ΝΑΤΟ (MC 66/1), για τους σκοπούς της συμ­μα­χίας ταυ­τί­ζο­νται τα θαλάσ­σια και εναέρια σύνορα των κρατών-μελών. Αυτό σημαί­νει ότι κατά τη διάρ­κεια της νατοϊ­κής επι­χει­ρή­σεως στο Αιγαίο θα γίνο­νται σεβαστά μόνον τα 6 από τα 10 μίλια του ελλη­νι­κού ενα­ε­ρίου χώρου.

4. Το πρό­βλημα με τη ζώνη έρευνας δια­σώ­σεως: Με δεδο­μένη την τουρ­κική αμφι­σβή­τηση των ορίων της ελλη­νι­κής ζώνης έρευνας δια­σώ­σεως, είναι πιθανόν να δημιουρ­γη­θούν προ­βλή­ματα στα διεθνή ύδατα του Αιγαίου ως προς το ποια χώρα έχει την ευθύνη. Το θετικό για την Ελλάδα είναι ότι τα πρόσωπα που δια­σώ­ζο­νται θα επι­στρέ­φουν στην Τουρκία.

5. Πραγ­μα­τι­κός στόχος είναι οι περι­πο­λίες στην περιοχή ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία: Από τον Οκτώ­βριο του 2015 η Γερ­μα­νία επι­μέ­νει να ελεγ­χθεί η περιοχή ανάμεσα στην Ελλάδα και στην Τουρκία με κοινές περι­πο­λίες. Η Ελλάδα αντι­δρούσε θεω­ρώ­ντας, ορθώς, ότι η αντι­με­τώ­πιση του προ­βλή­μα­τος δεν πρέπει να γίνει στη θάλασσα αλλά επί των τουρ­κι­κών παρα­λίων. Σε άλλη περί­πτωση κιν­δυ­νεύ­ουν οι ζωές των μετα­να­στών/προ­σφύ­γων, ενώ εύκολα μετα­τρέ­πε­ται η επι­χεί­ρηση σε έρευνα και διάσωση ναυαγών. Με τη νατοϊκή επι­χεί­ρηση επι­τυγ­χά­νο­νται οι περι­πο­λίες στην περιοχή όχι πλέον από Ελλάδα και Τουρκία αλλά από τα σκάφη των λοιπών νατοϊ­κών κρατών που θα έχουν δικαί­ωμα να επι­χει­ρούν στα χωρικά ύδατα αμφο­τέ­ρων των χωρών.

6. Η εξαί­ρεση της Δωδε­κα­νή­σου από την περιοχή όπου θα λάβει χώρα η επι­χεί­ρηση: Αν και δεν ανα­φέ­ρε­ται ρητώς στο κείμενο που έχει κυκλο­φο­ρή­σει, έγινε γνωστό ότι η περιοχή όπου θα δρα η νατοϊκή δύναμη θα περι­λαμ­βά­νει, τη Λέσβο, τη Χίο, τη Σάμο έως το Αγα­θο­νήσι. Τα Δωδε­κά­νησα αφή­νο­νται εκτός επι­χει­ρη­σια­κού σχε­δια­σμού παρότι το 25% των μετα­να­στευ­τι­κών ροών εντο­πί­ζε­ται στην περιοχή τους. Την εξαί­ρεση των Δωδε­κα­νή­σων θα ζήτησε η Τουρκία για δύο λόγους.

(α) Η Τουρκία μετά την κρίση στα Ιμια δεν ανα­γνω­ρί­ζει τη συμ­φω­νία οριο­θε­τή­σεως που υπέ­γραψε το 1932 με την Ιταλία για τα Δωδε­κά­νησα. Εάν απο­δε­χό­ταν τη δράση του ΝΑΤΟ στην περιοχή, θα έπρεπε είτε να ανα­γνω­ρί­σει τα όρια εμμέσως, είτε να εμπλα­κεί σε διαρ­κείς αντι­πα­ρα­θέ­σεις με την Ελλάδα για την περιοχή δράσεως των σκαφών της ακτο­φυ­λα­κής κάθε χώρας.

(β) Η Τουρκία θεωρεί ότι τα Δωδε­κά­νησα παρα­μέ­νουν απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μένα βάσει της συν­θή­κης των Παρι­σίων του 1947. Ακόμη και όταν αμε­ρι­κα­νικά πολε­μικά πήγαι­ναν παλιά στη Ρόδο για επί­σκεψη, η Τουρκία δια­μαρ­τυ­ρό­ταν στις ΗΠΑ. Εάν σήμερα δεχόταν την παρου­σία στρα­τιω­τι­κών δυνά­μεων του ΝΑΤΟ, δεν θα είχε έρεισμα μετά το τέλος της επι­χει­ρή­σεως να επα­να­λά­βει τους ισχυ­ρι­σμούς της.

Το μειο­νέ­κτημα της απο­φά­σεως είναι ότι η εξαί­ρεση των Δωδε­κα­νή­σων μπορεί να μετα­το­πί­σει απλώς τις μετα­να­στευ­τι­κές ροές από τη Λέσβο προς το νότιο Αιγαίο.

7. Η ομο­φω­νία στις απο­φά­σεις του ΝΑΤΟ και το δόγμα Λουνς: Στο ερώτημα εάν η απόφαση είναι καλή ή κακή πρέπει να αντι­λη­φθούμε ότι οι απο­φά­σεις στο ΝΑΤΟ λαμ­βά­νο­νται μόνον με ομο­φω­νία. Θα ήταν δύσκολο είτε για την Ελλάδα είτε για την Τουρκία να περά­σουν θέσεις που κατα­φα­νώς θα δημιουρ­γού­σαν ανι­σορ­ρο­πίες εις βάρος της άλλης πλευράς. Εξάλλου το ΝΑΤΟ από το 1980 εφαρ­μό­ζει το δόγμα Λουνς (από το όνομα του γραμ­μα­τέα του ΝΑΤΟ, 1971-1984). Σύμφωνα με αυτό, η συμ­μα­χία δεν εμπλέ­κε­ται σε διμε­ρείς δια­φο­ρές των μελών της. Γι’ αυτό το ΝΑΤΟ δεν περι­λαμ­βά­νει στις ασκή­σεις του περιο­χές για τις οποίες υπάρχει δια­φω­νία μεταξύ Ελλάδος και Τουρ­κίας ως προς το εάν είναι απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μέ­νες. Για τα δεδο­μένα του ΝΑΤΟ η απόφαση είναι σχε­τι­κώς ισορ­ρο­πη­μένη και τα προ­βλή­ματά της δια­χει­ρί­σιμα.

Επι­πλέον, θα είναι εξαι­ρε­τικά θετικό για την Ελλάδα να επι­τευ­χθεί η διακοπή των ροών. Η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα της νατοϊ­κής επι­χει­ρή­σεως θα κριθεί από τη συνερ­γα­σία των τουρ­κι­κών αρχών με τις νατοϊ­κές δυνά­μεις.

8. Η Τουρκία δεν απο­βλέ­πει στο Αιγαίο αλλά στη Συρία: Ο λόγος της απο­δο­χής της νατοϊ­κής επι­χει­ρή­σεως στο Αιγαίο από την Τουρκία δεν φαί­νε­ται να σχε­τί­ζε­ται με τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές δια­φο­ρές. Η Τουρκία ενδια­φέ­ρε­ται να παρα­σύ­ρει το ΝΑΤΟ στη Συρία (όπως προ­σπά­θησε να κάνει και με την κατάρ­ριψη του ρωσικού αερο­σκά­φους). Στο Αιγαίο δείχνει απλώς πνεύμα συνερ­γα­σίας με σκοπό την υπο­στή­ριξη των ευρω­παϊ­κών κρατών στο μείζον πρό­βλημά της: τους Κούρ­δους της Συρίας.

Αγγελος Μ. Συρίγος, επί­κου­ρος καθη­γη­τής Διε­θνούς Δικαίου και Εξω­τε­ρι­κής Πολι­τι­κής στο Πάντειο.

Καθη­με­ρινή